NH NG CÂU H I GIÁO KHOA CH T R N –CH T L NG Ữ Ỏ Ấ Ắ Ấ Ỏ
1/Phân bi t ch t r n k t tinh và ch t r n vô đ nh hình ?ệ ấ ắ ế ấ ắ ị
Tr l i :ả ờ Ch t r n đ c chia thành 2 lo i : ch t r n k t tinh và ch t r n vô đ nh hình.ấ ắ ượ ạ ấ ắ ế ấ ắ ị
- Ch t r n k t tinh đ c c u t o t các tinh th , có d ng hình h c. ấ ắ ế ượ ấ ạ ừ ể ạ ọ Ví d :ụ mu i ăn, th ch anh,ố ạ
kim c ng, …ươ
- Ch t vô đ nh hình không có c u trúc tinh th nên không có d ng hình h c. Ví d : nh a thông,ấ ị ấ ể ạ ọ ụ ự
h c ín, th y tinh, …ắ ủ
- V t r n đ n tinh th có ậ ắ ơ ể tính d h ngị ướ .
- V t r n đa tinh th và v t r n vô đ nh hình có ậ ắ ể ậ ắ ị tính đ ng h ngẳ ướ
2/ Phát bi u và vi t công th c c a đ nh lu t Húc , t đó suy ra công th c c a l c đàn h i ?ể ế ứ ủ ị ậ ừ ứ ủ ự ồ
Tr l i :ả ờ Đ nh lu t Hooke:ị ậ Trong gi i h n đàn h i, đ bi n d ng t đ i kéo hay nén c a thanhớ ạ ồ ộ ế ạ ỉ ố ủ
r n ti t di n đ u t l thu n v i ng su t gây ra nó.”ắ ế ệ ề ỉ ệ ậ ớ ứ ấ
∼ Có th vi t hay ể ế σ = E.ε : đ bi n d ng t đ iộ ế ạ ỉ ố
E (N/m): su t đàn h i (su t Young), đ c tr ng cho tính đàn h i c a ch t dùng làm thanh r n.ấ ồ ấ ặ ư ồ ủ ấ ắ
d. L c đàn h i ự ồ hay |Fđh| = k.∆l ∆l (m) : đ bi n d ng (đ dãn hay nén) ộ ế ạ ộ
: h s đàn h i (đ c ng) c a v t (N/m) k ệ ố ồ ộ ứ ủ ậ ph thu c vào kích th c hình d ng c a v t và su t đàn h i c aụ ộ ướ ạ ủ ậ ấ ồ ủ
ch t làm v t.ấ ậ
Chú ý : M t thanh r n ti t di n đ u ch u bi n d ng kéo (hay nén) thì ti t di n ngang c a v t sộ ắ ế ệ ề ị ế ạ ế ệ ủ ậ ẽ
nh đi (hay tăng lên).ỏ
3/Phát bi u và vi t công th c n dài c a v t r n ,t đó suy ra công th c tính đ dài cu v tể ế ứ ở ủ ậ ắ ừ ứ ộ ả ậ
r n khi nhi t đ thay đ i ?ắ ệ ộ ổ
Tr l i :ả ờ - là s tăng kích th c c a v t r n theo m t ph ng đã ch nự ướ ủ ậ ắ ộ ươ ọ
- Đ tăng chi u dài ộ ề ∆l = αlo(t – to)
α : h s n dài (Kệ ố ở – 1 hay độ– 1), ph thu c vào b n ch t c a ch t làm thanh.ụ ộ ả ấ ủ ấ
- Chi u dài c a thanh tề ủ ở oC l = lo + ∆l = lo[1 + α (t – to)]
4/ Hãy cho bi t ph ng,chi uvà đ l n c a l c căng b m t .H s căng b m t phế ươ ề ộ ớ ủ ự ề ặ ệ ố ề ặ ụ
thu c y u t nào c a ch t l ng ?ộ ế ố ủ ấ ỏ
L c căng b m t :ự ề ặ có các đ c đi m sauặ ể
- Đi m đ t:ể ặ trên đ ng gi i h n c a b m t.ườ ớ ạ ủ ề ặ
- Ph ng :ươ vuông góc v i đ ng gi i h n b m t và ti p tuy n v i b m t c a kh i l ng.ớ ườ ớ ạ ề ặ ế ế ớ ề ặ ủ ố ỏ
- Chi u :ề h ng v phía màng b m t kh i ch t l ng gây ra l c căng đó.ướ ề ề ặ ố ấ ỏ ự
- Đ l n :ộ ớ Đ l n c a l c căng b m t F tác d ng lên m t đo n th ng có đ dài l c a đ ngộ ớ ủ ự ề ặ ụ ộ ạ ẳ ộ ủ ườ
gi i h n b m t t l v i đ dài l ớ ạ ề ặ ỉ ệ ớ ộ
F = σ.l
σ (N/m) : h s căng b m t (su t căng b m t) c a ch t l ng (ph thu c vào b n ch tệ ố ề ặ ấ ề ặ ủ ấ ỏ ụ ộ ả ấ
và nhi t đ c a ch t l ng)ệ ộ ủ ấ ỏ
Đ ng gi i h n có th là : đ ng biên, đ ng phân chia trên b m t kh i l ng.ườ ớ ạ ể ườ ườ ề ặ ố ỏ
5/ Th nào là hi n t ng mao d n .Nêu các ví d v hi n t ng mao d n th ng g p ?ế ệ ượ ẫ ụ ề ệ ượ ẫ ườ ặ
a.Hi n t ng mao d n là hi n t ng dâng lên hay h xu ng c a m c ch t l ng bên trong cácệ ượ ẫ ệ ượ ạ ố ủ ự ấ ỏ ở
ng có bán kính trong nh , trong vách h p, khe h p, v t x p,… so v i m c ch t l ng ngoàiố ỏ ẹ ẹ ậ ố ớ ự ấ ỏ ở
- Nhúng nh ng ng th y tinh có ti t di n nh h hai đ u vào ch u n c.ữ ố ủ ế ệ ỏ ở ầ ậ ướ
NX : m c n c trong ng dâng lên, ng có ti t di n càng nh thì n c càng dâng cao. (dínhự ướ ố ố ế ệ ỏ ướ
t :m c ch t l ng dâng lên)ướ ự ấ ỏ
- Thay n c b ng th y ngân.ướ ằ ủ
NX : m c th y ngân trong ng h xu ng.(không dính t :m c ch t l ng h xu ng )ự ủ ố ạ ố ướ ự ấ ỏ ạ ố
b. Công th c tính đ chênh l ch m c ch t l ng do mao d n ứ ộ ệ ự ấ ỏ ẫ
σ (N/m) : h s căng b m t c a ch t l ng ệ ố ề ặ ủ ấ ỏ ρ (N/m3) : kh i l ng riêng c a ch t l ngố ượ ủ ấ ỏ
g (m/s2) : gia t c tr ng tr ngố ọ ườ d (m) : đ ng kính trong c a ng. h (m) : đ dâng lênườ ủ ố ộ
hay h xu ng.ạ ố
ví d :b c đèn hút d u –r cây hút đ c n c t đ t ụ ấ ầ ễ ượ ướ ừ ấ
6. Hi n t ng dính t và không dính tệ ượ ướ ướ
a. Quan sát
- Nh gi t n c lên t m th y tinh s ch thì n c ch y lan ra ỏ ọ ướ ấ ủ ạ ướ ả → n c dính t th y tinh.ướ ướ ủ
- Nh gi t th y ngân lên t m th y tinh s ch thì thu ngân thu v d ng hình c u h i d p ỏ ọ ủ ấ ủ ạ ỷ ề ạ ầ ơ ẹ
th yủ
ngân không dính t th y tinh.ướ ủ
Nh n xét :ậ Tùy thu c vào b n ch t c a ch t l ng và ch t r n mà có th x y ra hi n t ng dínhộ ả ấ ủ ấ ỏ ấ ắ ể ả ệ ượ
t hay không dính t.ướ ướ
b. Gi i thíchả
- Khi l c t ng tác gi a các phân t ch t r n v i các phân t ch t l ng ự ươ ữ ử ấ ắ ớ ử ấ ỏ m nhạ h n l c hút gi aơ ự ữ
các phân t ch t l ng v i nhau thì có hi n t ng dính t.ử ấ ỏ ớ ệ ượ ướ
- Khi l c t ng tác gi a các phân t ch t r n v i các phân t ch t l ng ự ươ ữ ử ấ ắ ớ ử ấ ỏ y uế h n l c hút gi a cácơ ự ữ
phân t ch t l ng v i nhau thì có hi n t ng không dính t.ử ấ ỏ ớ ệ ượ ướ
c. ng d ng c a hi n t ng dính t Ứ ụ ủ ệ ượ ướ - Lo i b n qu ng. ạ ẩ ặ
d. D ng m t ch t l ng ch ti p giáp v i thành bìnhạ ặ ấ ỏ ở ỗ ế ớ
- Khi ch t l ng dính t thành bình thì l c hút gi a các phân t ch t r n và ch t l ng kéo mépấ ỏ ướ ự ữ ử ấ ắ ấ ỏ
ch t l ng lên, làm cho m t ch t l ng ch sát thành bình là m t m t lõm.ấ ỏ ặ ấ ỏ ở ỗ ộ ặ
- Khi ch t l ng không dính t thành bình thì l c hút gi a các phân t ch t l ng kéo mép ch tấ ỏ ướ ự ữ ử ấ ỏ ấ
l ng h xu ng, làm cho m t ch t l ng ch sát thành bình là m t m t l i.ỏ ạ ố ặ ấ ỏ ở ỗ ộ ặ ồ