536
NỘI SOI ĐẠI TRÀNG TIÊM CẦM MÁU
I. ĐẠI CƯƠNG
Tiêm cầm chảy máu trong nội đại tràng là một phương pháp phổ biến.
II. CHỈ ĐỊNH
- Cắt polyp
- Cầm máu ổ loét, chân polyp chảy máu
III. CHỐNG CHỈ ĐỊNH
3.1. Chống chỉ định tuyệt đối
- Nghi ngờ thủng ruột, viêm phúc mạc
- Viêm đại tràng cấp tính
- Trụy tim mạch, hô hấp không ổn định
3.2. Chống chỉ định tương đối
- Giảm tiểu cầu nặng hoặc các bệnh lí khác gây chảy máu
- Nhiễm trùng máu
- Tiền sử mới phẫu thuật ống tiêu hóa
- Giãn ruột do ngộ độc, tắc ruột
- Phình động mạch chủ bụng
IV. CHUẨN BỊ
1. Người thực hiện Quy trình kỹ thuật
Nhóm nội soi (01 bác sĩ và 03 điều dưỡng), nhóm gây mê (01 bác sĩ và 02
kỹ thuật viên gây mê).
2. Phương tiện
01 hệ thống nội soi tiêu hóa trên kèm theo các dụng cụ can thiệp như kim
cầm máu, đầu đốt nhiệt, lọng cắt polyp, 01 máy thở và phương tiện gây mê hồi
sức.
3. Người bệnh
Khám lâm sàng, khai khác tiền sử nội soi, phẫu thuật, giải thích nguy cơ,
làm sạch đại tràng.
4. Hồ sơ bệnh án
Phiếu chỉ định nội soi tiêu hóa đại tràng cầm máu, giấy cam đoan, 01 bệnh
án kèm theo bộ xét nghiệm thông qua mổ (nếu là nội soi can thiệp) hoặc kết quả
khám tai mũi họng (nếu là nội soi chẩn đoán) và các xét nghiệm khác (nếu có).
V. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH (thời gian khoảng 60-90 phút/1 người bệnh)
537
1. Kiểm tra hồ sơ: 15 phút
2. Kiểm tra người bệnh: 15 phút
3. Thực hiện kỹ thuật: 30-60 phút
3.1. Tiến hành gây mê toàn thân.
3.2. Tiến hành nội soi đại tràng tìm vị trí, nguyên nhân gây chảy máu.
3.3. Kỹ thuật nội soi đại tràng:
- Đặt người bệnh nằm nghiêng trái, cằng chân vuông góc với đùi, đùi
vuông góc với bụng. Thăm khám hậu môn trực tràng.
- Bôi trơn (gel KY) vào hậu môn. Kéo mông phải lên, đẩy đèn nội soi vào
trực tràng. Bơm hơi, quan sát niêm mạc trực tràng và ba nếp gấp hình mặt trăng.
Động tác quặt ngược nên hạn chế ở trẻ em do có thể gây vỡ trực tràng.
- Đẩy máy nội soi đến khi nhìn thấy hình vòng cung bên trái (góc nối giữa
trực tràng và đại tràng sigma), chỉnh đèn nội soi áp sát góc này.
- Quay máy nội soi 90° ngược chiều kim đồng hồ kết hợp với điều khiển
Up và đẩy nhẹ, sẽ quan sát thấy lòng đại tràng sigma.
- Tiếp tục đẩy máy nội soi men theo bờ trái đại tràng sigma sẽ quan sát
thấy vòng cung bên trái (góc lách), thường máy nội soi đã luồn vào đại tràng
khoảng 70cm và tạo xoắn alpha.
- Quay máy nội soi theo chiều kim đồng hồ 180° và rút máy nội soi ra
khoảng 20-30cm, nhưng vị trí đèn nội soi trong đại tràng vẫn không thay đổi. Lúc
này, máy nội soi đã được làm thẳng.
- Tiếp tục đẩy máy nội soi trong lòng đại tràng ngang sẽ quan sát thấy hình
vòng cung hoặc hình núm ở bên phải (góc gan).
- Quay máy nội soi theo chiều kim đồng hồ kèm theo hút hơi và dùng điều
khiển Down kết hợp R đồng thời rút ống nội soi 1-2cm sẽ quan sát thấy manh
tràng.
- Thận trọng: người bệnh đã phẫu thuật tiểu khung hoặc đại tràng, viêm túi
thừa, đại tràng quá dài, người bệnh béo hoặc quá gầy bé.
- Nếu đại tràng bẩn: ngừng nội soi, phải bơm rửa sạch để quan sát.
- Trường hợp khó: có thể thay đổi tư thế người bệnh hoặc ép bụng hoặc
tháo cuộn theo chiều ngược lại.
Kỹ thuật tiêm :
- Tiêm Epinephrine: Tổng liều tiêm từ 5-10ml dung dịch 1/10000, tiêm tại
4 góc của tổn thương đang chảy máu. Phương pháp này áp dụng cho tổn thương
chảy máu nhẹ hoặc hỗ trợ trước khi bắn clip hoặc đốt.
VI. THEO DÕI
538
- Theo dõi biểu hiện: toàn trạng, tim mạch, hô hấp, tri giác, ỉa máu, đau
bụng, chướng bụng, ...
VII. XỬ TRÍ TAI BIẾN
- Chảy máu: Cầm máu qua nội soi, mời hội chẩn ngoại và hồi sức cấp cứu,
xét nghiệm máu nếu diễn biến nặng.
- Thủng: kẹp clip và mời hội chẩn ngoại, chụp X quang, siêu âm.
Ghi chú
- Không đẩy máy nội soi khi không quan sát được hoặc có sức cản.
- Tai biến chảy máu, thủng ruột có thể xuất hiện ngay lập tức hoặc sau 5-7
ngày.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Gershman G (2012). “Therapeutic upper GI endoscopy”, Practical
pediatric gastrointestinal endoscopy, (2), 82-103.
2. Gershman G (2012), “Polypectomy”, Practical pediatric gastrointestinal
endoscopy, 2(1), 132-139.
3. Thomson M (2008), “Ileocolonoscopy And Enteroscopy”, Pediatric
gastrointestinal desase, 2(1), 1291-1308.