CA DAO
Phân tích ý nghĩa và tính bi u c m hai bài ca dao: ể ả
"Thân em nh t m l a đào" và "Thân nh c u gai".ư ấ ụ ư ủ ấ
Bài làm
1. Có bi t bao bài ca dao nói v ế ề "thân em", nói v thân ph nề ậ
cu c đ i c a cô gái n i thôn xóm đ ng quê, sau b dâu ru ngộ ờ ủ ơ ồ ờ ộ
lúa:
"Thân em nh t m l a đào,ư ấ ụ
Ph t ph gi a ch bi t vào tay ai".ấ ơ ữ ợ ế
L a đào là l a h ng, r t đ p r t quý. So sánh ụ ụ ồ ấ ẹ ấ "Thân em như
t m l a đào"ấ ụ , o thôn n t hào v nhan s c xinh đ p c a mình,ữ ự ề ắ ẹ ủ
m t v đ p m n m n đào t . Câu th hai bi u l n i ni m bănộ ẻ ẹ ơ ở ơ ứ ể ộ ỗ ề
khoăn, bâng khuâng c a thi u n v chuy n tình duyên, chuy nủ ế ữ ề ệ ệ
gia th t t ng lai: ấ ươ "Ph t ph gi a ch bi t vào tay ai"ấ ơ ữ ợ ế . "Ai" là
đ i t nhân x ng phi m ch , là anh trai cày xóm d i làng trên.ạ ừ ư ế ỉ ướ
Câu h i th hi n ít nhi u băn khoăn. Ngày x a, cha m ỏ ể ệ ề ư ẹ "đ t đâuặ
con ng i đó"ồ, không có chuy n t do yêu đ ng, nên cô gái đ nệ ự ươ ế
tu i ổ"c p kê"ậ m i có n i ni m y.ớ ỗ ề ấ
2. Bài ca dao th hai, cô gái làng quê chân l m tay bùn, m cứ ấ ộ
m c ch t phác l i có cách ví von khác:ạ ấ ạ
"Thân em nh c u gai,ư ủ ấ
Ru t trong thì tr ng, v ngoài thì đen".ộ ắ ỏ
C u gai th ng có hai, ba s ng, có nhi u đ ng sâu,ủ ấ ườ ừ ề ở ồ
đ ng trũng, ao d i đìa trên. V u thì đen, c m u, ru t u thìồ ướ ỏ ấ ơ ấ ộ ấ
tr ng.ắ
Hai tính t ừ"tr ng" ắvà "đen" t ng ph n. Qua đó, o thôn nươ ả ữ
t hào nói v mình: em đen là đen giòn, vì siêng năng hay lam hayự ề
làm, d m m a dãi n ng nên n c da em ầ ư ắ ướ "đen"; đen mà khoẻ
m nh đ m đang, đen mà trinh tr ng tâm h n.ạ ả ắ ồ
Con gái đâu, th i nào cũng v y, có cô ở ờ ậ "m ng mày hay h t"ỏ ạ ,
"c kiêu ba ng n"ổ ấ , "má ph n môi son"ấ, "tóc li u mày ngài"ễ,... Có
cô l i n c da bánh m t, đen giòn,... Qua cách so sánh, cô gái tạ ướ ậ ự
hào v cái ề"duyên th m"ầ c a mình, v tâm h n c a mình. Khôngủ ề ồ ủ
h có chuy n ề ệ "than thân"!
Hai câu ti p theo là ti ng hát, là l i chào m i, v y g i. R tế ế ờ ờ ẫ ọ ấ
ch t phác, th t thà, có sao nói v y:ấ ậ ậ
"Ai i n m th mà xem,ơ ế ử
N m ra, m i bi t r ng em ng t bùi".ế ớ ế ằ ọ
"Ai" là đ i t nhân x ng phi m ch , là anh xã chú nhiêu, làạ ừ ư ế ỉ
anh tát n cướ "b quên chi c áo trên cành hoa sen"ỏ ế , là anh thợ
m c Thanh Hoa đa tài đa tình ch m dê, ch m r ng, ch m gà,ộ ạ ạ ồ ạ
ch m đèn... đ nàng d t v i quay t ... Cũng có th là chàng traiạ ể ệ ả ơ ể
vài năm sau s ẽ"trèo lên cây b i hái hoa..."ưở . Ch ữ"n m th "ế ử ,
"n m ra" ếdùng r t hay, r t m c m c chân tình: anh hãy xin mấ ấ ộ ạ ẹ
cha "đem tr u b ngõ"ầ ỏ , chu n b ẩ ị "đôi chi u, đôi chăn, đôi tr m,ế ằ
quan tám ti n cheo, quan năm ti n c i, l i đèo thêm bu ngề ề ướ ạ ồ
cau...", thì lúc đó "m i bi t r ng em ng t bùi"ớ ế ằ ọ . Cũng nói về
chuy n k t tóc xe t , không hoa mĩ, hoa hoè hoa sói mà m cệ ế ơ ộ
m c, chân thành. Thi u n đ c nói đ n trong bài ca dao r tạ ế ữ ượ ế ấ
đáng yêu quý, có bao nhiêu ph m ch t t t đ p: kho m nh, ch tẩ ấ ố ẹ ẻ ạ ấ
phác, h n h u, trong tr ng. Các tính t : ồ ậ ắ ừ "tr ng, ng t bùi"ắ ọ đã nêu
b t cái ậ"duyên th m"ầ thôn n . M n chi có s ữ ầ ự "than thân". Chúng
ta hãy đ c l i và suy ng m v cách nói và đi u tâm tình c a côọ ạ ẫ ề ệ ủ
gái làng quê ngày x a.ư
Phân tích ý nghĩa và tính bi u c m c a ba bài ca dao: "Khănể ả ủ
th ng nh ai", " c gì sông r ng m t gang" và bài "Mu iươ ớ Ướ ộ ộ ố
ba mu i đang còn m n".ố ặ
Bài làm
1. M t ch "ộ ữ th ngươ ", m t ch "ộ ữ nhớ" trong ca dao dân ca
Vi t Nam t ng làm xao xuy n lòng ta, lòng ng i đã bao lâu nay.ệ ừ ế ườ
Bài ca dao "khăn th ng nh ai"ươ ớ g m có 12 câu: 10 câu thồ ơ
b n ch và 2 câu th l c bát nói v tâm tr ng c aố ữ ơ ụ ề ạ ủ "em", c a oủ
thôn n ngày x a. ữ ư "Khăn, đèn, m t"ắ là ba hình nh hoán d - nả ụ ẩ
d , l y v t th đ t n i tâm. N i tâm đó là: ụ ấ ậ ể ể ả ộ ộ "th ng nh "ươ ớ , là
"không yên", "nh ng lo phi n"ữ ề , là "không yên m t b "ộ ề . Nghệ
thu t s d ng đi p ng r t đ c s c, đã làm n i b t tình th ngậ ử ụ ệ ữ ấ ặ ắ ổ ậ ươ
nh , n i lo phi n l p l p dâng lên trong lòng thi u n , có lúcớ ỗ ề ớ ớ ế ữ
thao th c thâu canh. Sáu ch ứ ữ "khăn", hai ch ữ"đèn", hai chữ
"m t"ắ; ch ữ"th ng"ươ , ch ữ"nh "ớ đ u đ c láy l i năm l n; cácề ượ ạ ầ
ch ữ"lo", "không yên", "lo phi n"ề xo n l i nh cu n t vò. Haiắ ạ ư ộ ơ
câu l c bát cu i bài ca dao v a làm cho nh p th giãn ra, v aụ ố ừ ị ơ ừ
di n t ti ng th dài kh c t lên trong tâm h n "ễ ả ế ở ẽ ấ ồ em":
"Đêm qua em nh ng lo phi n,ữ ề
Lo vì m t n i không yên m t b ".ộ ỗ ộ ề
"M t b "ộ ề đây là chuy n tình duyên, chuy n ch ng con s pở ệ ệ ồ ắ
t i. Th ng, ớ ươ nh , lo, phi nớ ề là tâm tr ng c a ạ ủ "em". Có yêu nhi u,ề
có t ý th c v thân ph n mình, tình duyên mình m i có tâmự ứ ề ậ ớ
tr ng y. ạ ấ "Khăn th ng nh ai"ươ ớ là m t viên ng c đ p trong caộ ọ ẹ
dao Vi t Nam.ệ
2. Ngày x a có anh trai cày t ng m c:ư ừ ơ ướ
" c gì anh l y đ c nàng,Ướ ấ ượ
Thì anh mua g ch Bát Tràng v xây.ạ ề
Xây d c r i l i xây ngang,ọ ồ ạ
Xây h bán nguy t cho nàng r a chân"...ồ ệ ử
Bài ca dao này l i nói lên đi u m c c a thôn n :ạ ề ơ ướ ủ ữ
" c gì sông r ng m t gang,Ướ ộ ộ
B c c u d i y m đ chàng sang ch i".ắ ầ ả ế ể ơ
M t cách nói quá, nói gi m th t ý nh , đ m đà: ộ ả ậ ị ậ "sông r ngộ
m t gang"ộ. Cũng nói đ n chuy n ế ệ "b c c u"ắ ầ . Vì là "c u ái c uầ ầ
ân" nên không c n c u kh , câu tre l t l o, câu treo, c u mây...ầ ầ ỉ ắ ẻ ầ
mà ch là c u d i y m.ỉ ầ ả ế "Sông r ng m t gang" ộ ộ thì ch c n ỉ ầ "c uầ
d i y m" ả ế là đ , là v a, là khéo. ủ ừ "C u d i y m"ầ ả ế là m t hình nhộ ả
đ c đáo b c nh t, tr tình b c nh t trong ca dao dân ca. Cáchộ ậ ấ ữ ậ ấ
sông nh ng ch ng ph i l y đò vì đã có c u d i y m ư ẳ ả ụ ầ ả ế "đ anhể
sang ch i"ơ, đ đôi ta trao duyên, c h n chuy n trăm năm.ể ướ ẹ ệ
Bài ca tuy t hay nói lên n i khát khao tình yêu h nh phúcệ ỗ ạ
c a o thôn n xóm Đông thôn Đoài ngày x a. Khát v ng y d tủ ữ ư ọ ấ ạ
dào ch t nhân văn.ấ
Có ng i nói: ch ườ ữ "r c"ướ ch không ph i chứ ả ữ "đ "ể. Mong
các em suy ng m và cân nh c xem:ẫ ắ
" c gì sông r ng m t gang,Ướ ộ ộ
B c c u d i y m ắ ầ ả ế r cướ chàng sang ch i".ơ
3. Bài ca dao sau đây l y th i gian ấ ờ "ba năm", "chín tháng",
"ba v n sáu nghìn ngày"ạ, "l y g ng cay mu i m n"ấ ừ ố ặ đ nói vể ề
"nghĩa n ng tình dày" ặc a đôi ta. Đây là bài ca dao l u truy n sâuủ ư ề
r ng trong vùng dân gian Ngh Tĩnh ngày x a đ ca ng i vàộ ệ ư ể ợ
kh ng đ nh m t l i nguy n s t son thu chung c a l a đôi, c aẳ ị ộ ờ ề ắ ỷ ủ ứ ủ
v ch ng:ợ ồ
"Mu i ba năm m i đang còn m n,ố ố ặ
G ng chín tháng g ng hãy còn cay.ừ ừ
Đôi ta nghĩa n ng tình dày,ặ
Có xa nhau đi n a cũng ba v n sáu nghìn ngày m iữ ạ ớ
xa".
Bình gi ng bài ca dao:ả
"Khăn th ng nh ai,ươ ớ
Khăn r i xu ng đ t.ơ ố ấ
Khăn th ng nh ai,ươ ớ
Khăn v t trên vai.ắ
Khăn th ng nh ai,ươ ớ
Khăn chùi n c m t.ướ ắ
Đèn th ng nh ai,ươ ớ
Mà đèn không t t.ắ
M t th ng nh ai,ắ ươ ớ
M t ng không yên.ắ ủ
Đêm qua em nh ng lo phi n,ữ ề
Lo vì m t n i không yên m t b ".ộ ỗ ộ ề
Bài làm
Ca dao nói v tình yêu trai gái có muôn hình nghìn v . Cóề ẻ
ti ng hát t tình giao duyên. Có l i giã b n muôn vàn thi t thaế ự ờ ạ ế
l u luy n. Có t ng t th ng nh ch mong. Bài ca dao "ư ế ươ ư ươ ớ ờ Khăn
th ng nh aiươ ớ " là m t khúc t ng t c a thi u n , mà "ộ ươ ư ủ ế ữ s uầ
đong càng l c càng đ yắ ầ ", càng th ng càng nh , càng nhươ ớ ớ
th ng càng lo phi n thao th c.ươ ề ứ
1. Bài ca dao g m có 12 câu. M i câu đ u vi t theo th nóiồ ườ ầ ế ể
l i, m i câu có 4 ch . ố ỗ ữ Khăn, đèn, m tắ là 3 hình nh n d - hoánả ẩ ụ
d - nhân hoá th hi n tình th ng nh ng i yêu c a cô gái đaụ ể ệ ươ ớ ườ ủ
tình. Hai câu cu i vi t theo th l c bát nói lên n i lo phi n c aố ế ể ụ ỗ ề ủ
thi u n t ng t .ế ữ ươ ư
a. Sáu câu đ u nói v "ầ ề khăn", l y khăn đ giãi bày tâm sấ ể ự
th m kín. Ba câu h i tu t liên ti p xu t hi n: "ầ ỏ ừ ế ấ ệ Khăn th ngươ
nh ai... Khăn th ng nh ai... Khăn th ng nh ai...ớ ươ ớ ươ ớ ". M i l nỗ ầ
l i có m t cách th l khác, t t c đ u bi u l m t nét tâmạ ộ ổ ộ ấ ả ề ể ộ ộ
tr ng "ạth ng nhươ ớ" day d t khôn nguôi r t đi n hình.ứ ấ ể
"Th ng nhươ ớ" b i h i b i h i, chân tay u o i, bu n quáổ ổ ồ ồ ể ả ồ
không mu n c đ ng khác nào "ố ử ộ khăn r i xu ng đ tơ ố ấ ". Có lúc n iỗ
"th ng nhươ ớ" c n cào ru t gan, đ ng ng i không yên t a nhồ ộ ứ ồ ự ư
"khăn v t lên vaiắ". L i có khi "ạth ng nhươ ớ" l p l p sóng d i,ớ ớ ồ
càng nh th ng càng bu n t i, cô đ n. Bao nhiêu l đã tuôn r iớ ươ ồ ủ ơ ệ ơ
và ch bi t "ỉ ế khăn chùi n c m tướ ắ ". Có yêu l m m i nh nhi u.ắ ớ ớ ề
Càng th ng nh càng bu n cô đ n, và ch bi t khóc th m nhươ ớ ồ ơ ỉ ế ầ ư
ai đó:
"Nh ai, em nh ng khóc th m,ớ ữ ầ
Hai hàng n c m t đ m đ m nh m aướ ắ ầ ầ ư ư ".
đây, "ởkhăn" là khách th tr tình, là đ i t ng đ cô gái đaể ữ ố ượ ể
tình, si tình cùng tâm s , cùng giãi bày, cùng th l , đ san s n iự ổ ộ ể ẻ ỗ
th ng nh đ y v i trong lòng. "ươ ớ ầ ơ Khăn" đ ng th i là n d ; lòngồ ờ ẩ ụ
em nh khăn đó. Ngh thu t s d ng đi p cú liên hoàn (3 l n)ư ệ ậ ử ụ ệ ầ
"khăn th ng nh aiươ ớ " và nhân hoá: "khăn r i xu ng đ tơ ố ấ ", "khăn