®å ¸n tèt nghiÖp sv. L−¬ng v¨n kiªn
Tr−êng dhnni – hµ néi ®iÖn 45a – khoa c¬ ®iÖn
10
lµm viÖc víi l·nh ®¹o ®¹i héi quèc gia Hµ Néi ®· ®Ò xuÊt viÖc nghiªn cøu
chuyÓn giao kü thuËt thuû canh vµo n−íc ta .
Th¸ng 6-1995, kü thuËt trång c©y trong dung dÞch b¾t ®Çu ®−îc triÓn khai
ë ViÖt Nam vµ c¬ quan ®−îc giao tiÕn hµnh thö nghiÖm lµ §¹i häc N«ng
nghiÖp I- Hµ Néi. §Õn nay n−íc ta ®· hoµn thµnh mét m¹ng l−íi ®ång bé c¸c
c¬ së nghiªn cøu vµ triÓn khai réng.
Trong vµi n¨m gÇn ®©y, t¹i trung t©m sinh häc vµ Bé m«n Sinh lý thùc
vËt cña t−ëng §¹i häc N«ng nghiÖp I- Hµ Néi ®ang trång thö nghiÖm mét sè
lo¹i rau ¨n l¸ vµ ¨n qu¶ b»ng c¸c dung dÞch dinh d−ìng tù pha chÕ thay thÕ
dÇn cho nguyªn liÖu pha chÕ dung dÞch nhËp tõ §µi Loan .
Theo c¸c t¸c gi¶ Vò Quang S¸ng, NguyÔn ThÞ Lý Anh, NguyÔn Xu©n
Tr−êng th× cã thÓ hoµn toµn chñ ®éng pha chÕ dung dÞch ®Ó trång mµ kh«ng
ph¶i ®iÒu chØnh pH vµ bæ sung dinh d−ìng mµ n¨ng suÊt rau vÉn ®¹t 70-90%
so víi cïng lo¹i rau trång b»ng dung dÞch nhËp néi cña AVRDC, chÊt l−îng
rau t−¬ng ®−¬ng, hµm l−¬ng kim lo¹i nÆng vµ Nitrat d−íi ng−ìng cho phÐp,
gi¸ dung dÞch l¹i rÎ h¬n nhiÒu so víi dung dÞch cña AVRDC .
HiÖn nay, xÝ nghiÖp dinh d−ìng c©y tr«ng Th¨ng Long-Tõ Liªm, Hµ Néi
®ang thùc hiÖn " Ch−¬ng tr×nh rau s¹ch- Thuû canh", ®−a vµo s¶n xuÊt phôc vô
®êi sèng.
Tõ n¨m 2003 ®Õn nay t¹i tr−êng §¹i häc N«ng nghiÖp I- Hµ Néi, nhãm
c¸c nhµ khoa häc cña tr−êng ®ang nghiªn cøu vµ thö nghiÖm ph−¬ng ph¸p
trång kh«ng dïng ®Êt trªn ®èi t−îng cµ chua, d−a chuét, xµ l¸ch, sup l¬ xanh
víi dung dÞch dinh d−ìng do c¸c nhµ khoa häc tù pha chÕ. C«ng tr×nh nghiªn
cøu nµy ®· vµ ®ang ®−îc nhiÒu tÇng líp x· h«i h−ëng øng.
Trång kh«ng dïng ®Êt lµ kü thuËt rÊt cã triÓn väng ë ViÖt Nam. V× vËy
cÇn ®Èy m¹nh nghiªn cøu vµ øng dông ra s¶n xuÊt phôc vô ®êi sèng.
1.2. C¸c ph−¬ng ph¸p t−íi
®å ¸n tèt nghiÖp sv. L−¬ng v¨n kiªn
Tr−êng dhnni – hµ néi ®iÖn 45a – khoa c¬ ®iÖn
11
Ph−¬ng ph¸p vµ kü thuËt t−íi lµ mét trong nh÷ng biÖn ph¸p chñ yÕu ®Ó
sö dông n−íc hîp lý, thÝch hîp víi tõng lo¹i ®Êt ®ai, theo nhu cÇu sinh lý vÒ
n−íc cña c¸c lo¹i c©y trång, nh»m t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng vµ t¨ng n¨ng suÊt
c©y trång.
HiÖn nay ë n−íc ta vµ trªn thÕ giíi, ®ang ¸p dông c¸c ph−¬ng ph¸p chñ
yÕu: t−íi ngËp, t−íi r·nh, t−íi d¶i vµ t−íi phun m−a. Ngoµi ra ph−¬ng ph¸p t−íi
nhá giät vµ t−íi ngÇm còng ®ang ®−îc nghiªn cøu øng dông ë mét sè n−íc.
1.2.1. Ph−¬ng ph¸p t−íi ngËp n−íc
T−íi ngËp lµ ph−¬ng ph¸p t−íi l©u ®êi nhÊt, chñ yÕu dïng ®Ó t−íi cho
lóa n−íc trong suèt thêi kú sinh tr−ëng. Còng cã thÓ t−íi ngËp cho mét sè c©y
trång kh¸c trong tõng giai ®o¹n nhÊt ®Þnh ng«, cãi ®ay vµ mét sè c©y thøc ¨n
ch¨n nu«i. còng cã thÓ dïng t−íi ngËp ®Ó c¶i t¹o ®Êt nh− thau chua röa mÆn,
hoÆc gi÷ Èm cho ®Êt trong thêi kú kh« h¹n ch−a canh t¸c. Ph−¬ng ph¸p nµy cã
nh÷ng −u ®iÓm nh−:
T−íi ngËp thÝch hîp khi mÆt ruéng b»ng ph¼ng ®é dèc kh«ng lín h¬n
0,001, tÝnh thÊm n−íc cña ®Êt yÕu vµ møc t−íi lín. V× vËy n¨ng suÊt lao ®éng
cña ng−êi t−íi cao ; mét ng−êi cã thÓ t−íi cho 30-40 ha.
HÖ sè sö dông ruéng ®Êt cao, v× cã thÓ x©y dùng hÖ th«ng t−íi tiªu cho
nh÷ng thöa cã diÖn tÝch lín.
Líp n−íc trªn ruéng t¹o ®iÒu kiÖn cho bé rÔ cña lóa ph¸t triÓn tèt, hÊp
thô c¸c lo¹i ph©n bãn ®−îc thuËn lîi, h¹n chÕ ®−îc nhiÒu lo¹i cá d¹i.
Líp n−íc trªn ruéng, con lµm chÕ ®é nhiÖt cña ruéng lóa tèt h¬n, nhÊt
lµ ë nh÷ng vïng cã ®é chªnh nhiÖt ®é gi÷a ban ngµy vµ ban ®ªm lín.
Tuy nhiªn, t−íi ngËp cã nh−îc ®iÓm vµ h¹n chÕ sau: t−íi ngËp kh«ng
øng dông ®−îc ®Ó t−íi cho c¸c lo¹i c©y trång c¹n, nhu cÇu vÒ n−íc Ýt, hoÆc ë
c¸c ®Êt cã ®é dèc lín. T−íi ngËp lµm cho ®é tho¸ng khÝ trong ®Êt kÐm qu¸
tr×nh ph©n gi¶i c¸c chÊt h÷u c¬ bÞ h¹n chª. NÕu chÕ ®é t−íi kh«ng thÝch hîp,
®å ¸n tèt nghiÖp sv. L−¬ng v¨n kiªn
Tr−êng dhnni – hµ néi ®iÖn 45a – khoa c¬ ®iÖn
12
viÖc tæ chøc qu¶n lý t−íi kÐm sÏ lµm ¶nh h−ëng sÊu ®Õn ph¸t triÓn cña c©y
trång, g©y l·ng phÝ n−íc, lµm xãi mßn ®Êt vµ röa tr«i ph©n bãn.
V× vËy khi ¸p dông ph−¬ng ph¸p t−íi ngËp cÇn ®¶m b¶o c¸c kh©u kü
thuËt sau:
Qui ho¹ch x©y dùng ®ång ruéng, x¸c ®Þnh hÖ thèng kªnh t−íi tiªu. §©y
lµ kh©u ®Çu tiªn vµ ¶nh h−ëng ®Õn toµn bé qu¸ tr×nh s¶n xuÊt lóa.
Cã hai ph−¬ng ph¸p t−íi tiªu riªng biÖt vµ t−íi tiªu kÕt hîp:
T−íi tiªu riªng biÖt lµ ë m«i kho¶nh ruéng cã kªnh t−íi vµ kªnh tiªu
riªng. Mçi kªnh t−íi bªn hoÆc hai bªn, tïy h×nh, vµ c¸ch bè trÝ kªnh tiªu còng
cã thÓ tiªu mét bªn hoÆc hai bªn.
Dïng ph−¬ng ph¸p t−íi tiªu riªng biÖt, ta chu ®éng t−íi tiªu, ¸p dông
®−îc t−íi tiªu khoa häc, ®¸p øng ®óng yªu cÇu sinh lý cña lóa vµ cã thÓ dïng
biÖn ph¸p t−íi tiªu ®Ó c¶i t¹o ®Êt nhÊt lµ ë nh÷ng vïng chua mÆn, t¨ng ®−îc
n¨ng suÊt c©y trång vµ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho c¬ khÝ hãa c¸c kh©u canh
t¸c. Nh−îc ®iÓm lµ tèn nhiÒu ®Êt vµ nhiÒu c«ng tr×nh, hÖ sè sö dông ®Êt thÊp.
Ph−¬ng ph¸p t−íi tiªu kÕt hîp lµ cã mét hÖ thèng kªnh võa lµm nhiÖm
vô t−íi n−íc võa tiªu n−íc. ¦u ®iÓm lµ diÖn tÝch chiÕm ®Êt cña hÖ thèng kªnh
Ýt vµ khèi l−îng c«ng tr×nh nhá. Nh−îc ®iÓm lµ kh«ng chñ ®éng t−íi tiªu cho
tõng kho¶nh tõng thöa ®−îc, ®Ó thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p c¶i t¹o ®Êt, th©m canh
t¨ng n¨ng suÊt c©y trång.
1.2.2. Ph−¬ng ph¸p t−íi r·nh
Ph−¬ng ph¸p t−íi r·nh ®−îc phæ biÕn nhÊt ®Ó t−íi cho hÇu hÕt c¸c lo¹i
c©y trång nh− b«ng, nho, mÝa, c¸c lo¹i c©y cã cñ, qu¶ nh− khoai s¾n, cñ ®Ëu,
cµ chua vµ c¸c lo¹i rau, nh− b¾p c¶i, su hµo…
Khi t−íi r·nh n−íc kh«ng ch¶y vµo kh¾p mÆt ruéng mµ chØ vµo trong r·nh
t−íi gi÷a c¸c hµng c©y trång. Yªu cÇu cña t−íi r·nh lµ x¸c ®Þnh ®óng ®¾n c¸c yÕu
tè kü thuËt t−íi chñ yÕu, nh− l−u l−îng n−íc trong r·nh t−íi, chiÒu dµi r·nh t−íi
®å ¸n tèt nghiÖp sv. L−¬ng v¨n kiªn
Tr−êng dhnni – hµ néi ®iÖn 45a – khoa c¬ ®iÖn
13
vµ thêi gian t−íi ®Ó ®¶m b¶o tiªu chuÈn t−íi ®Þnh tr−íc theo yªu cÇu sinh lý cña
c©y trång, phï hîp víi c¸c ®iÒu kiÖn ®Êt ®ai, ®Þa h×nh vµ thêi tiÕt khÝ hËu.
Tïy theo c¸ch t−íi n−íc vµo r·nh vµ cho thÊm vµo ®Êt mµ chia ra hai
lo¹i r·nh t−íi: r·nh tho¸t vµ r·nh ngËp.
R·nh tho¸t lµ lo¹i r·nh, n−íc võa tõ kªnh t−íi ch¶y vµo r·nh, võa thÊm
hai bªn r·nh lµm Èm ®Êt. Tïy theo ®iÒu kiÖn ®Þa h×nh, ®Êt ®ai mµ l−u l−îng
n−íc ch¶y trong r·nh tõ 0,05-2 l/s vµ chiÒu dµi r·nh tõ 50-500m, thêi gian t−íi
tõ 1-2 giê ®Õn 2-3 ngµy.
Khi t−íi r·nh tho¸t, n−íc võa ch¶y trong r·nh võa ngÊm hai bªn r·nh,
lµm Èm ®Êt, nªn th−íng cã l−îng n−íc ch¶y ®i ë cuèi r·nh kho¶ng tõ 20-60%
l−îng n−íc t−íi. §Ó gi¶m l−îng n−íc ch¶y ®i ®ã, th× khi n−íc ®· ch¶y ®Õn
cuèi r·nh ng−êi ta gi¶m l−u l−îng n−íc vµo r·nh tõ 1,5-3 lÇn. Nh− thÕ, vËn tèc
n−íc ch¶y trong r·nh ®· thÊm −ít ®−îc gi¶m xuèng, kh«ng lµm xãi mßn r·nh,
®Êt vÉn ®−îc lµm Èm ®Òu, mµ Ýt cã n−íc thõa ch¶y ®i ë cuèi r·nh.
R·nh ngËp lµ lo¹i r·nh t−íi lµm Èm ®Êt hai bªn r·nh chñ yÕu b»ng
l−îng n−íc tr÷ trong r·nh sau khi th«i dÉn n−íc vµo r·nh. Lo¹i r·nh ngËp
®−îc øng dông chñ yÕu trªn ruéng ph¼ng hay cã ®é dèc rÊt nhá (nhá h¬n
0,002). R·nh ngËp s©u 20-25cm chiÒu réng trªn mÆt 50-60cm vµ chiÒu dµi
r·nh 40-80m.
§Ó lµm Èm ®Êt ®Òu, chiÒu dµi r·nh lµm sao ®Ó khi ë ®Çu r·nh n−íc ngËp
1/3 ®é s©u r·nh th× ë cuèi r·nh n−íc kh«ng ngËp qu¸ ¾ r·nh.
¦u ®iÓm cña t−íi r·nh lµ x©y dùng ®ång ruéng dÔ dµng thÝch øng víi
tõng ®iÒu kiÖn cô thÓ vÒ ®Êt ®ai, khÝ hËu vµ c©y trång. §¶m b¶o ®Êt ®−îc t¬i
xèp, kh«ng ph¸ vì líp kÕt cÊu trªn mÆt ruéng, vÉn gi÷ ®−îc tho¸ng khÝ lµm
cho c©y trång ph¸t triÓn thuËn lîi. §¶m b¶o ®óng l−îng n−íc theo nhu cÇu cña
c©y trång. TiÕt kiÖm n−íc, Ýt hao phÝ do bèc h¬i vµ ngÊm xuèng s©u.
1.2.3. Ph−¬ng ph¸p t−íi d¶i
®å ¸n tèt nghiÖp sv. L−¬ng v¨n kiªn
Tr−êng dhnni – hµ néi ®iÖn 45a – khoa c¬ ®iÖn
14
T−íi d¶i dïng ®Ó t−íi cho c¸c lo¹i c©y trång gieo dÇy hoÆc hµng hÑp
nh− ®ay, võng, l¹c, ®ç, c¸c thøc ¨n cho ch¨n nu«i. Còng dïng ®Ó t−íi cho ng«
vµ c¸c v−ên c©y. ë vïng kh« h¹n, cã thÓ t−íi lµm Èm ®Êt tr−íc khi gieo.
Nh÷ng yÕu tè kü thuËt t−íi d¶i lµ chiÒu dµi vµ chiÒu réng d¶i, l−u l−îng
riªng cña n−íc ch¶y ë ®Çu d¶i tÝnh b»ng lit/s/m, thêi gian t−íi vµ chiÒu cao
giíi h¹n cña bê d¶i.
Nh÷ng yÕu tè kü thuËt cña t−íi d¶i còng phô thuéc vµo nh÷ng ®iÒu kiÖn
nh− t−íi r·nh nh−ng chñ yÕu vµo ®é dèc ngang cña mÆt ruéng.
T−íi d¶i thÝch hîp nhÊt víi ®é dèc mÆt ruéng tõ 0,002-0,008. NÕu ®é
dèc lín h¬n 0,02 th× kh«ng t−íi d¶i ®−îc v× tèc ®é ch¶y trªn mÆt ruéng lín,
n−íc kh«ng kÞp ngÊm lµm Èm ®Êt l−îng n−íc ch¶y ®i sÏ nhiÒu, l·ng phÝ n−íc
vµ g©y bµo mßn líp ®Êt trªn mÆt ruéng.
Cã hai c¸ch t−íi d¶i: t−íi tõ ®Çu d¶i vµ t−íi tõ bªn c¹nh d¶i.
NÕu t−íi tõ ®Çu d¶i th× chia ruéng ra tõng d¶i theo h−íng dèc nhÊt. NÕu
hÖ thèng kªnh t−íi bè trÝ theo s¬ ®å däc th× ph¶i ®µo c¸c m−¬ng dÉn n−íc theo
chiÒu ngang d¶i. NÕu hÖ thèng kªnh t−íi bè trÝ theo s¬ ®å ngang th× lÊy n−íc
trùc tiÕp tõ kªnh t−íi t¹m thêi.
T−íi tõ bªn c¹nh d¶i ®−îc ¸p dông trong c¸c tr−êng hîp ®Þa h×nh trªn
ruéng phøc t¹p gå ghÒ vµ dèc theo h−íng ngang d¶i.
Kh¸c víi t−íi ®Çu d¶i lµ ë gi÷a c¸c d¶i kh«ng cã bê gi÷ n−íc, mµ c¸c
r·nh t−íi s©u tõ 25-30cm. ChiÒu réng d¶i khi t−íi bªn th−êng lµ 8-12m tïy
theo chiÒu réng lµm viÖc cña c¸c lo¹i m¸y gieo vµ m¸y thu ho¹ch.
N−íc tõ kªnh t−íi ch¶y vµo r·nh t−íi. ë r·nh t−íi kho¶ng 10-15m cã
mét chç lÊy n−íc vµo d¶i. Nªn chän chç lÊy n−íc ë vÞ trÝ cao cña d¶i. n−íc tõ
r·nh t−íi chay vµo mét d¶i (t−íi mét bªn) hay t−íi cho c¶ hai d¶i bªn r·nh
t−íi (t−íi hai bªn) tuy theo ®Þa h×nh vµ c¸ch bè trÝ r·nh.
Nh−îc ®iÓm cña ph−¬ng t−íi nay lµ lµm Èm ®Êt kh«ng ®Òu vµ tèn n−íc