Ử Ụ
ƯƠ
Ể Ả
NG PHÁP L
NG GIÁC HOÁ Đ GI
I
ề ƯƠ
Ấ
Ệ ƯƠ
ƯƠ
Tên đ tài: S D NG PH PH
NG TRÌNH, B T PH
ƯỢ NG TRÌNH VÀ H PH
Ỉ NG TRÌNH VÔ T .
Ấ
Ặ
ế
ả
ặ
ở ạ
ườ ộ
ọ ủ ừ
i toán theo h
ạ Trong ho t đ ng d y và h c c a nhà tr ng t ng quát, t
Ề A. Đ T V N Đ : ạ ộ ướ ạ
ệ
ề
ổ ị
ữ ườ ọ ẽ ế
ầ ng, quá trình tìm tòi đúc k t nâng t m ệ t, ơ
d ng đ c bi i h c s ti p thu và có nhi u c
ọ
ạ
ạ
ướ ng c th , lôgic, ng ớ
ệ
ặ ấ
ươ
ả
nhi u bài toán gi
ng trình, b t ph
i ph ề
ể
ả
ỗ
ả
ượ ể ệ
ả
ợ
i th hi n tính h p lí trong d y h c, có cách gi
ươ
ướ
ố
ng pháp d y h c. ữ b môn toán THPT, tôi đã g p không ít nh ng ươ ng trình và i khác nhau, m i cách i khác nhau đó, có ạ ủ i th hi n tính sáng t o c a ng trình,
ệ ươ
ẫ ng trình vô t b ng “ con m t” c a l
ế ố ượ
ữ
ứ
ế
ổ
l ọ
ươ
ượ
ể
ả ề ượ ng giác, cách gi ế ả
ề
ạ
đó làm rõ n i dung nh ng bài toán gi ụ ể giúp cho vi c d y có đ nh h ươ ổ ộ h i sáng t o, đó cũng là đ i m i ph ở ộ ạ ề Là giáo viên d y nhi u năm ề ả ở ạ ở ắ tr c tr trong vi c gi ng d y ươ ỉ ỗ ệ ng trình vô t . Vì m i bài toán có th có nhi u cách gi h ph ọ ủ ể ệ ệ ả c khái ni m toán h c c a nó. Trong các cách gi i th hi n đ gi ể ệ ọ ạ ả cách gi ả ọ ọ ề ng d n h c sinh gi toán h c. Trong đ tài này tôi mu n h ủ ượ ỉ ằ ươ ấ ng trình và h ph b t ph ằ ữ ừ T nh ng bài toán không ch a nh ng y u t i nh v y g i là ph ng pháp l ệ ự ế
ứ
ử
ủ
ệ
ề
ả
ọ
ệ ọ ậ ạ
ủ ả
ệ
ệ
ạ
ổ
ồ
ộ ố i m t s ph ắ ng giác. ng giác, b ng phép đ i bi n ta ư ậ ng giác hoá. chuy n bài toán v l ả ủ ữ Do đó, qua công tác gi ng d y, đúc k t nh ng kinh nghi m nhi u năm c a b n thân ạ và vi c h c t p nghiên c u khoa h c, th nghi m tr c ti p nhi u năm c a gi ng d y, tôi m nh d n trao đ i cùng đ ng nghi p kinh nghi m c a b n thân.
Ậ
ệ
Vi c gi ng d y và ôn luy n giúp h c sinh gi
B. C S LÍ LU N: ạ ườ
ả ỏ
ướ
i giáo viên có ph
ng c b n d ng toán, s
ạ ậ
ệ
ế
ng pháp nào là logic, bi
ọ ươ ng pháp đ nh h t ph t phân bi ợ
Ơ Ở ệ giác hoá, đòi h i ng ươ ụ d ng ph ấ V n đ
ng giác hoá.
ế ượ ả ng i các bài toán liên quan đ n l ử ơ ả ị ộ ươ ng pháp nào ng nh n là logic. ệ ượ ch nh ng bài toán nào thích h p cho vi c l ữ
(cid:0) (cid:0) x cos
.
(cid:0) R . (cid:0)1;1(cid:0)
.
(cid:0) (cid:0) x y
ề ở ỗ ữ ế ứ Nh ng ki n th c liên quan: ố ơ ả 1) Các hàm s c b n: y x y *) Hàm s : ố sin , (cid:0) Mi n xác đ nh: ị ề (cid:0) Mi n giá tr : ị ề (cid:0)2 . Chu kì: tan
*) Hàm s : ố
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) xRx (cid:0) k k Z : ,
ề
ị
(cid:0) Mi n xác đ nh:
.
2
ị R .
(cid:0) (cid:0) Mi n giá tr : ề Chu kì: (cid:0) (cid:0) x
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) xRx (cid:0) k k Z : ,
.
. y cot *) Hàm s : ố (cid:0) Mi n xác đ nh: ề ị (cid:0) Mi n giá tr : ị R . ề
1
(cid:0)
.
ứ ượ
Chu kì: (cid:0) ộ ố ể 2) M t s bi u th c l
ị ơ ả ề ề ng giác c b n v mi n giái tr : (cid:0) (cid:0)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) A x x x x sin cos 2 cos( 2 sin( ) )
*) N u ế
thì ta có
.
A 2 2
4 (cid:0) 4 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x B x x x ) 2 sin( ) cos sin 2 cos(
thì ta có
.
*) N u ế
2
2
2
2
B 2 2 4 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x C x cos sin
.
n
n
C
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) D 4 thì ta có thì ta có
.
1 1 D x x cos
*) N u ế *) N u ế sin ổ ế ố 3) Phép đ i bi n s :
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
(cid:0)(cid:0)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) x x k kk (, )0 sin , ; x (cid:0) k cos , ;0
*) N u ế
thì ta đ t ặ
ho c ặ
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x tan , ; Rx (cid:0)
*) N u ế
thì ta đ t ặ
.
2
2
(cid:0) (cid:0) 2 2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) yx, x (cid:0) sin
ề
ệ
ả
2 xa
2 yb
c ,(,2 cba , )0
*) N u ế
tho mãn đi u ki n
thì ta đ t ặ
,
c a
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) y , cos
(cid:0)(cid:0) 2;0
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) zyx , , x y z xyz yz zx 1(cid:0) (cid:0)x tan
ể ặ
ả tho mãn
thì ta có th đ t
,
c b *) N u ế
ho c ặ (cid:0)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) xy ;0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) y z tan , tan , , ;
v i ớ
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ; 2 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 2
ộ ố ể
ệ
ấ
ườ
ể
ị ủ
ề
ế
ứ *) M t s bi u th c (d u hi u) th ứ Bi u th c
Mi n giá tr c a bi n
2
2
(cid:0) (cid:0)
ặ ng g p: Cách đ tặ (cid:0)
(cid:0) (cid:0) x (cid:0) a x (cid:0) a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ; (cid:0) (cid:0) 2 a tan x (cid:0) (cid:0)cot
)
(ho c ặ
(cid:0)
(cid:0)(cid:0)
(cid:0) 2 ;0
)
(ho c ặ
2
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ; (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x (cid:0) a (cid:0) x 2 (cid:0)
(cid:0)(cid:0)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 ;0
)
(ho c ặ
sina x (cid:0) a cos
(ho c ặ
)
2
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) a x (cid:0) a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ;0 \ x (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) cos 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ;
(cid:0)0\
ho c ặ
ho c ặ
(cid:0)
x (cid:0)
a
R(cid:0)
cos
(cid:0) (cid:0) a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 2
sin (cid:0)2 (cid:0) (cid:0)
ho c ặ
(cid:0)
R(cid:0)
(cid:0) (cid:0) a a x x a a x x
(cid:0)2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x a ab ( sin) x ( bax )( )
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x tan (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) , ;
ho c ặ
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) y xy y xy x 1 x 1 2 2 (cid:0) y tan
Ễ
C. C S TH C TI N:
ọ
ấ
ệ
ả
ả
ề ể
ả
ệ ng h c sinh, do đó công vi c ụ i toán không ph i là
ố ọ ỗ
ế
ố ượ ng THPT hi n nay có r t nhi u đ i t ậ ế gi ng d y sao cho đa s h c sinh ti p thu, hi u và v n d ng gi ả ủ công vi c đ n gi n c a m i giáo viên. ạ
ủ
ự
ọ
ụ
ế
ể
ộ
ạ
ạ
ọ
ộ
ườ
ề
ầ
ọ
ế
ế
ạ
ọ
ỏ
m t l p có nhi u đ i t ầ
ộ ấ ộ ố ạ ề ườ
ể ạ ở ộ ớ ậ
ầ
ộ
ọ
Ơ Ở Ự ườ Trong tr ạ ệ ơ ề ể ả ệ ả ọ ậ Đ gi ng d y nâng cao k t qu h c t p c a h c sinh, tôi đã th c hi n nhi u ệ ươ ỡ ừ ng pháp bi n pháp t giáo d c, đ ng viên giúp đ trong đó không th thi u ph ứ ự ể ọ ả gi ng d y khoa h c lôgic, t o đ ng l c đ h c sinh say mê, tìm tòi, nghiên c u, trên ệ ơ ở c s khoa h c mà ng i th y đã gieo. Trong các bi n pháp đó có m t v n đ liên ổ ấ ề ề quan đ n đ tài mà tôi đang trình bày và đ tài có nh n m nh đ n m t s d ng t ng ố ượ ả i, nó không ph i là đ d y quát dành cho h c sinh gi ng ỳ ọ ệ h c sinh. Tu thu c vào yêu c u rèn luy n, ôn t p cho h c sinh mà ng i th y linh ế ạ i quy t. ho t gi ọ
ượ
ạ
ớ
ớ
ọ
ả Năm h c 2009 – 2010 tôi đ
c phân d y môn toán l p 10A1 (là l p ch n theo
ớ
ạ
ố
ế ớ ở
ọ
K t qu ki m tra 2 nhóm h c sinh (có h c l c t
ng), l p 10A2 và tôi đã theo d y các em cho đ n l p 12. ố ỉ
ươ
ươ
ấ
ườ ả ể ả
ọ ụ ừ ng trình và h ph
ớ TB khá tr lên) cu i năm l p ượ ệ ươ c
ng trình vô t thu đ
ng trình, b t ph
i ph
iỏ
Trung bình
Y uế
Nhóm
Gi SL 2 0
Khá TL% SL 10,0% 10 0,0% 8
TL% SL 50,0% 7 50,0% 6
TL% SL 35,0% 1 37,5% 2
TL% 5,0% 12,5%
ủ kh i A c a nhà tr ế ề ủ ề 10 v ch đ : Gi ả ư ế k t qu nh sau: Sĩ số 20 16
Ứ
2
2
Ạ
ứ ạ
.
Nhóm1 Nhóm 2 Ộ D. N I DUNG NGHIÊN C U: ể D NG 1:
x
ứ Trong bài có ch a bi u th c d ng (cid:0)
a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
(cid:0)(cid:0)
(cid:0) (cid:0) x (cid:0) x (cid:0) a sina cos ; ;0
ươ
(cid:0) (cid:0)
Ph
ng pháp:
Ta đ t ặ
, v iớ
(ho c ặ
, v iớ
).
3
2
(cid:0) (cid:0) 2 2
(cid:0) (cid:0) (cid:0)
ả
ươ
i ph
2
2
x x 4 3
ậ
ng trình: ươ
x ấ 1 ệ
. ấ
ệ
1(cid:0)a
Trong ph
ng trình có xu t hi n d u hi u
v i ớ
.
Ví d 1:ụ Gi Nh n xét:
2
a (cid:0) x
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 0 1
Gi ệ
(cid:0) (cid:0)
ề ớ
ề
. (**)
(cid:0)(cid:0) ;0 ề ạ
ể
i:ả 1 Đi u ki n: ặ ệ V i đi u ki n (*) ta đ t ượ ươ ng trình đ Khi đó ph
(**)
3
2
x . (*) (cid:0)x (cid:0) (cid:0) cos , c chuy n v d ng:
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 4 cos 3 cos cos (cid:0) 3cos sin (cid:0) 3cos sin 1
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 3cos cos (cid:0) (cid:0) 2
3
(**)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x cos (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) k (cid:0) 3 (cid:0) 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) k 2 8 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x cos
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) k (cid:0) k (cid:0) 3 (cid:0) 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 4 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x cos (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 8 (cid:0) 5 8 (cid:0) 3 4 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x x x cos , cos , cos
ậ
ươ
ệ
ệ
V y ph
ng trình có 3 nghi m phân bi
t
.
8 (cid:0) 5 8 (cid:0) 3 4 (cid:0) 5 8 8 (cid:0) 3 4
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x sin , ;
ể ặ
(cid:0) (cid:0)
L u ý:ư
Ta cũng có th đ t
.
2
2
(cid:0) (cid:0) 2 2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
ả
ươ
i ph
ng trình:
.
Ví d 2:ụ Gi
2
2
x x 1 1
ậ
ươ
ệ
ệ
1(cid:0)a
x ấ 121( ấ
Trong ph
ng trình có xu t hi n d u hi u
v i ớ
.
Nh n xét:
2
x ) a (cid:0)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x x 0 1
Gi ệ
ề
i:ả 1 Đi u ki n:
. (*)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x sin , ;
ề
ặ
ớ
(cid:0) (cid:0)
ệ V i đi u ki n (*) ta đ t
.
(cid:0) (cid:0)
ươ
ượ
2 ề ạ
ể
Khi đó ph
2
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0)
ng trình đ (cid:0)
(cid:0) 2 c chuy n v d ng: (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) sin 21( cos ) ) 1 1 sin 1 121( sin (cid:0) (cid:0) sin (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 cos sin (cid:0) 2sin 2 cos sin2 cos cos (cid:0) 3 2 2 2 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) cos 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 cos ) 0 1( sin2
.
(cid:0) 6 (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 (cid:0) 3 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 1 2 1 sin (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 2 2
ậ
ươ
ệ
V y ph
t
(cid:0) (cid:0) x (cid:0)
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 (cid:0) 3 2 ệ ng trình có 2 nghi m phân bi 1 2 1
x (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)x ;0 cos
ể ặ
L u ý:ư
Ta cũng có th đ t
. x
(cid:0)(cid:0) 3
(cid:0) (cid:0) 1
ả ấ
ươ
.
i b t ph
ng trình:
2
Ví d 3:ụ Gi
2
(cid:0) (cid:0) , 1 x 1 x 1
i:ả 2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0)
Gi x x
x 1 (cid:0)(cid:0);0
. . (**) ề ạ ể
(cid:0) (cid:0) t cot 2
c chuy n v d ng: t
ĐK: 0 1 Ta đ t ặ tt , cos ượ Khi đó BPT đ 3 cos
2
2
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t 1 ... cot 3 cot 2 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t cot 1 t 1 cos 1 t 1 cos
4
(**)
(cid:0) 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 1 (cid:0) t t sin2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) t 0 (cid:0) 5 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) cos (cid:0) (cid:0) ...
.
2
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t cos 2 sin4 (cid:0) (cid:0) x 4 1 (cid:0) 2 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) T 1; ;1 (cid:0) (cid:0)
ậ ậ
ủ
ệ V y t p nghi m c a BPT là
.
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 2 (cid:0) (cid:0) 5
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x y 1 1 (cid:0)
.
ả ệ ươ i h ph
ng trình
Ví d 4:ụ Gi
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) y x 1 1
(cid:0) (cid:0) (cid:0)
Gi 1
i: ả yx ,
ĐK:
.
1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x sin (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) , ; (cid:0) (cid:0)
Ta đ t ặ
v i ớ
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) sin 2 2
y ệ ượ ư ề ạ
c đ a v d ng:
Khi đó h đ
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) cos 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) sin cos 1 sin 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) sin (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ... ... (cid:0) (cid:0) cos (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) sin cos 1 (cid:0) sin( ) 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x y 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) 0 (cid:0) (cid:0)
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x y 1 (cid:0) 2 )1;1(),0;0(
ệ
ệ
ậ
V y h có 2 nghi m
.
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x y (cid:0)
ệ
. (1)
Ví d 5:ụ Tìm m đ h sau có nghi m: ể ệ
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) y 0 m 1 mx 3 3 5
(cid:0) (cid:0) (cid:0)
i: ả x
(cid:0) (cid:0) (cid:0)
.
Gi ĐK: 1 Ta đ t ặ x ừ Khi đó t
. 1 (cid:0)(cid:0);0 tt cos , (1) có d ng:
ạ 2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) m t m cos 5 cos sin3 5
3 ươ
ỏ
sin (cid:0)t 0
(2) ệ ng trình (2) có nghi m th a mãn
ph
2
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) m ... 0
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) 3 4 (cid:0) t m t 3 cos 13 ệ (cid:0) ể ệ Đ h (1) có nghi m m )5( t cos sin 5 9 m 3 0
(cid:0) (cid:0) (cid:0) m 0
.
V y ậ
m )3( t 3 4 Ậ ƯƠ
ả
Ự NG T : ệ
i các PT, BPT, H PT sau: 3
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
BÀI T P T Gi 1)
.
32 )
x x x x 1( 1(2 )
(cid:0) (cid:0) (cid:0) 1 2 122
ĐS: PT có 2 nghi m: ệ
;
.
(cid:0)x (cid:0)x 2 2 2
5
2
3
3
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
2)
.
x x x x 1 1 1( ) 1( ) 2 1
(cid:0)
.
ĐS: PT có 1 nghi m: ệ
(cid:0)x 2 2 2 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2
.
3)
2
(cid:0) 1 x 3 x 1
2
x 3 (cid:0) (cid:0) 1
.
4)
2
(cid:0) (cid:0) 1 x 1 x
1 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0)
5)
.
2
x x 2 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x y 2 1 2 (cid:0)
6)
.
2
2
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) y x 2 1 2
Ạ
ứ ạ
ể
.
D NG 2:
a x (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
ứ Trong bài có ch a bi u th c d ng a
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ;0 \
ươ
, v i ớ
Ph
ng pháp:
Ta đ t ặ
x (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 cos (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ;
(cid:0)0\
(cid:0) (cid:0)
(ho c ặ
, v i ớ
).
a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 2 sin
(cid:0) (cid:0) x 22
ả
ươ
i ph
ng trình
.
Ví d 6:ụ Gi
2
2
(cid:0) x x 12
ậ
ươ
ệ
ệ
ấ
ấ
1(cid:0)a
Trong ph
ng trình có xu t hi n d u hi u
v i ớ
.
Nh n xét:
x (cid:0) a
Gi
i:ả
(cid:0) (cid:0) (cid:0) x (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 1
ệ
ề
Đi u ki n:
. (*)
(cid:0) (cid:0) x 012 0
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x , ;0
ề
ặ
ớ
.
ệ V i đi u ki n (*) ta đ t
(cid:0) (cid:0) (cid:0) 1 cos
ề ạ
ể
ượ
2 c chuy n v d ng:
Khi đó ph
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 22 22 sin cos sin22 . cos
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) 1 cos 1 cos 1 sin (cid:0) 1 (cid:0)
ươ ng trình đ 1 cos 1 2 cos
2 (cid:0)
(cid:0)
(cid:0)
(cid:0)u
1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) u (cid:0)
ề
ệ
sin
cos
Đ t ặ
(đi u ki n
), ta có
.
sin . cos (cid:0) u 1 2 2
ươ
ạ
Kho đó ph
ng trình có d ng:
2
2
(cid:0) (cid:0) u (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) u u u (2 )1 u 2 2 0 2 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) u l )( (cid:0) (cid:0) 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) k x sin cos 2 (cid:0) sin( 2 ) 2 (cid:0) 2 2
.
4 4 2 4
6
ậ
ươ
ệ
V y ph
.
2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x , ;0
ể ặ
L u ý:ư
Ta cũng có th đ t
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)x ng trình có 1 nghi m: 1 sin 2
(cid:0) (cid:0) x
ả ấ
ươ
i b t ph
ng trình
.
Ví d 7:ụ Gi
(cid:0) 53 2 x x 12 HD: (cid:0) (cid:0) x 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 012 (cid:0)
ề
ệ
Đi u ki n:
. (*)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) x 1
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t x , ;0 \
ề
ặ
ớ
.
ệ V i đi u ki n (*) ta đ t
(cid:0) (cid:0) t 1 cos 2
t cos (cid:0) (cid:0)
ươ
ở
. (2)
ấ B t ph
ng trình tr thành
. t t t 1 cos cos 1 sin 53 2
Xét hai tr
ợ ườ ng h p: (cid:0)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ;0
TH1:
.
(cid:0) (cid:0) 2
ạ
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
. (2’)
t t t t (sin2 cos ) sin53 . cos t t
ươ Ph 1 cos
ng trình (2) có d ng: 53 2
2 (cid:0)
1 sin
u 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) u t t t
Đ t ặ
.
sin cos ut ( )2;2 sin . cos 2
ở 2
(cid:0)
BPT (2’) tr thành: u
1 3 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) u u 2 .53 ... ... 2 5 3 5
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ;
TH2:
.
(cid:0) (cid:0) 2
(cid:0) (cid:0) x
ả ấ
ươ
i b t ph
ng trình
.
Ví d 8:ụ Gi
1 2 (cid:0) 5 2 x 1
1(cid:0)x HD: ĐK: .
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x t , ;0 \
Ta đ t ặ
. (**)
(cid:0) (cid:0) t 1 cos 2
cos (cid:0) (cid:0) . .
Khi đó BPT có d ng:ạ t 5 2
t ườ 1 t cos sin Xét hai tr 1 t cos ợ ng h p:
7
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ;0
TH1:
.
(cid:0) (cid:0) 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ;
.
TH2:
(cid:0) (cid:0)
2 Ậ ƯƠ BÀI T P T Ự NG T :
(cid:0) (cid:0) x ả ươ 1) Gi i ph ng trình: . (cid:0) x x 12
ươ ệ ĐS: Ph ng trình có 2 nghi m: ; . 35 12 5(cid:0)x 4 5(cid:0)x 3
2
2
(cid:0) (cid:0) x ả ấ ươ 2) Gi i b t ph ng trình: . (cid:0) 35 12 x
x 12 ể
Ạ
ứ ạ
.
D NG 3:
x (cid:0) a (cid:0)
ứ Trong bài có ch a bi u th c d ng (cid:0)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x t t ;
ươ
Ph
ng pháp:
Ta đ t ặ
, v i ớ
(cid:0) (cid:0) 2 2 (cid:0) (cid:0) x a t cot (cid:0)t a tan (cid:0)(cid:0);0
).
(ho c ặ
, v i ớ
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) x x 1
ả
ươ
.
i ph
ng trình
Ví d 9:ụ Gi
2
2
2 2 (cid:0) x 1
ươ
ệ
ệ
ấ
ấ
ậ
1(cid:0)a
ng trình có xu t hi n d u hi u
v i ớ
.
x (cid:0) a
(cid:0)
Nh n xét: Trong ph i:ả Gi Rx (cid:0) .
ĐK:
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ; x t tan
Đ t ặ
, v i ớ
.
2
(cid:0) (cid:0) 2 2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t tan 1 tan ...
ươ
ở
Ph
ng trình đã cho tr thành:
2
2 2 (cid:0) t tan 1 (cid:0) (cid:0) t sin l )(1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t sin2 sin 01
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) t sin (cid:0) 1 2 (cid:0) (cid:0) 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t x ) sin tan(
V i ớ
.
6 1 2 6 3 1 (cid:0) (cid:0)x
ậ
ươ
ệ
V y ph
ng trình có 1 nghi m
.
x
x 2
3
(cid:0) (cid:0) (cid:0) 3 1 3
ả ấ
ươ
Gi
i b t ph
ng trình
.
Ví d 10:ụ
2 x (cid:0) 3 1
(cid:0)
i:ả Gi Rx (cid:0) .
ĐK:
x
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ;
Đ t ặ
, v i ớ
.
2
t 3 2 (cid:0) tan (cid:0) (cid:0) 2 2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t tan 1 tan ...
ươ
ở
ấ B t ph
ng trình đã cho tr thành:
2 2 (cid:0) t tan 1
8
2
x 2
1 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t t t sin2 sin 1 sin 1 tan 3
luôn đúng.
3 3 (cid:0)
ệ
ậ
Rx (cid:0) 1 2 V y BPT có nghi m đúng
.
2
2
2
a (cid:0) (cid:0) (cid:0) x a x
ả ấ
ươ
0(cid:0)a
V i ớ
, gi
i b t ph
ng trình
.
Ví d 11:ụ
2
2 2 (cid:0) x a
ậ
ụ
ạ
ủ Có d ng c a ví d 10.
Nh n xét:
(cid:0)
i:ả Gi Rx (cid:0) .
ĐK:
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x a t t tan ;
Đ t ặ
, v i ớ
.
2
(cid:0) (cid:0) 2 2
2
2
2
a 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) a t a a t tan tan ...
ươ
ở
ấ B t ph
ng trình đã cho tr thành:
2
2
2
(cid:0) a t a tan
2
a 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t t t x sin2 sin 1 sin 1 tan
.
1 2 3 3
a (cid:0) (cid:0) (cid:0) x
ứ
ệ
ậ
V y BPT có nghi m đ ng
.
2
3
(cid:0) (cid:0) (cid:0)
Ự NG T : ng trình:
.
x x 11 31
Ậ ƯƠ BÀI T P T ươ ả 1) Gi i ph (cid:0)x 5(cid:0) . ĐS:
2
2
2
a (cid:0) (cid:0) (cid:0) x x a (2 )
ả ấ
ươ
2) Gi
i b t ph
ng trình:
.
2
5 2 (cid:0) x a
Ạ
(cid:0) (cid:0) (cid:0)
ố
ng trình
(v i ớ m là tham s ) (1)
x mx 1
ệ
ng trình (1) có nghi m.
ả
ệ ủ m đ ph ng trình khi
ể ươ 1(cid:0)m .
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 0 1
ĐK:
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0)
ạ D ng khác. D NG 4: Ví d 12:ụ ươ Cho ph ề a) Tìm đi u ki n c a ươ i ph b) Gi i:ả Gi x 0 x
0 1
2
2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t x cos (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ;0 x x (cid:0) (cid:0)
ấ ằ Ta th y r ng
, nên ta đ t ặ
, v i ớ
.
( ) 1( ) 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 (cid:0) x t 1 sin (cid:0) m (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t mt cos sin t cos( )
ươ
Khi đó ph
ở ng trình tr thành:
(1’)
4 2 m (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) m 1 2 2 1
ệ
ể
ệ (cid:0) a) Đi n đ (1) có nghi m
(1’) có nghi m ệ
.
2 (cid:0) 1 (cid:0) (cid:0) t cos( )
ươ
1(cid:0)m
b) Khi
, ph
ng trình đã cho trot thành:
4 2
9
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t cos( ) cos ;0 (cid:0) (cid:0)
(do
)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) 4 2 4 (cid:0) (cid:0) t 2 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t x x 0 0
*) V i ớ
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
.
x 1
2 0 1(cid:0)m 1(cid:0)x
.
,
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
ươ
.
0(cid:0)x ng pháp khác. x 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0)
*) V i ớ x t 1 ệ ậ ươ ng trình (1) có 2 nghi m V y khi ph ươ ể ả ằ ư i b ng ph L u ý: Bài toán trên ta có th gi ả ấ ụ Ví d : Gi i b t ph ng trình x x 1 x 0
1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 1 1
. (*)
ĐK:
(cid:0) (cid:0) (cid:0) x (cid:0) (cid:0) t
ặ
ớ
.
ươ
ấ
ượ
(cid:0)(cid:0);0 ề ạ
, v i ớ ể
2
1 0 ệ ề V i đi u ki n (*) ta đ t Khi đó b t ph x ng trình đ (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t t t t cos cos 2 1 1 cos 1 cos cos cos ... cos( ) 0 (cid:0)t cos c chuy n v d ng: t 2 t 2 4 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x ... 1 0
.
2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) t 2 ấ
ậ
x 1
ng trình có nghi m
.
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
ể ấ
ệ
ệ 0 ươ ng trình sau có nghi m:
.
a x a x a 4 ươ V y b t ph Tìm a đ b t ph ụ Ví d 13 :
(cid:0) (cid:0)
Gi a
(cid:0) (cid:0) (cid:0) a 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
i:ả 0 x
a 0
ĐK:
. (*)
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) a x a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x a
(cid:0) (cid:0) t
ặ
ớ
. (**)
ươ
ấ
, v i ớ ể
0 ệ ề V i đi u ki n (*) ta đ t Khi đó b t ph x ng trình đ
(cid:0)(cid:0);0 a cos ượ c chuy n v d ng:
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) aa t aa t a t a a cos cos cos 2 (cos sin ) ... cos( ) (cid:0)t ề ạ t 2 t 2 4 a 2 t 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
ừ
ượ
.
T (**) ta đ
c:
1) cos( 4 4 t 2 4 4 2 2 t 2
(cid:0) (cid:0) (cid:0)
ể ấ
ậ
ươ
ệ
ề
ệ
V y đ b t ph
ng trình có nghi m thì đi u ki n là:
.
a 1 4 a 2
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
.
Ự NG T : ng trình:
x x x 1 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0)
ươ .
(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)
ể
ệ
.
a a a x x
.
4(cid:0)a Ế
Ứ
Ả
ả
ượ
ằ
ộ
ộ ng giác hóa. Th c t
ế ng pháp l ớ
ọ ạ ơ ượ ắ
ề
ả
Ậ ƯƠ BÀI T P T ả ấ i b t ph 1) Gi ĐS: x 1 0 2) Tìm a đ BPT sau có nghi m: ĐS: E. K T QU NGHIÊN C U: ạ ả ấ ạ i quy t các bài toán thu c các d ng Qua quá trình gi ng d y tôi th y h c sinh đã gi ự ế ươ ơ trên m t cách nhanh h n, linh ho t h n b ng ph , ố ề ạ ở ề trong nhi u năm li n tôi may m n đ các l p nâng cao có nhi u đ i c gi ng d y
10
ươ
ỏ
ọ
ệ ậ
i. Vào các ti
ậ
ệ ồ ng pháp t luy n t p tôi đã có vi c l ng ghép ph ậ ằ c các bài t p nâng cao nh m các em thu th p thên
ế ả ượ i đ
ẳ
ệ
ụ
ạ ọ
ứ ả
ng h c sinh khá, gi ể ọ ng giác háo đ h c sinh gi ể ể
Y uế
ề Khá
ượ t ượ l ế ki n th c và kinh nghi m đ áp d ng trong các kì thi đ i h c, cao đ ng. ế K t qu kh o sát sau khi tri n khai đ tài. iỏ
Nhóm
Trung bình SL
TL% 0,0% 0,0%
Gi SL 8 4
TL% 50,0% 2 62,5,0% 2
TL% SL 40,0% 10 25,0% 10
TL% SL 10,0% 0 12,5% 0
ệ ướ
ấ
ứ
ể ả
ế
ứ
ữ
ả ắ
ọ
ồ ẫ ng d n, b i ằ i quy t các bài toán b ng ầ ng giác hóa thì các en h c sinh c n ph i n m v ng công th c LG ươ
ượ
ng trình, BPT l
ng giác.
ứ ề
ươ
ệ
ả
ộ
ng trình vô t b ng ph
ề i ph ệ
ượ
ề
ệ ế ẽ ở ộ i, n u có đi u ki n tôi s m r ng nghiên c đ tài này. ươ ươ ng trình, BPT, h ph ng gi ọ ng giác hóa trong vi c b i d
ng h c sinh khá, gi
ế
ấ
ươ ỉ ằ ng i. Tuy nhiên, đ tài trên ồ ượ ự c s góp ý quý đ ng
ệ
ể
ồ ưỡ ầ ổ ệ ơ h n.
ữ ủ ả ơ
Ả
ứ
ủ
ả
ồ
i toán – Lê H ng Đ c (ch biên). ả ấ
ươ
Ệ ng pháp gi ng trình và b t ph
ng trình – Phan Huy Kh i. ấ
ệ
ạ
ậ i tích hi n đ i – Vũ Tu n (3 t p). ổ ẻ
ươ ươ ả ộ ố ố
ọ
ả Sĩ số 20 Nhóm 1 16 Nhóm 2 Ậ Ế F.K T LU N: ả ớ ế ạ ượ V i k t qu nghiên c u đã đ t đ c, tôi đã r t thành công trong vi c h ố ượ ưỡ ỏ ng đ i t d i. Tuy nhiên , đ gi ng hoc sinh khá, gi ươ ượ ng pháp l ph ư ả i ph cũng nh gi Ị Ề G. Đ NGH : ớ ờ Trong th i gian t Trên đây là m t ph ỏ pháp l ỏ không tránh kh i nh ng thi u sót c n b sung. Tôi r t mong đ nghi p đ SKKN c a tôi hàn thi Xin trân thành c m n! H.TÀI L U THAM KH O: 1. Ph 2. Ph 3. Gi 4. M t s s báo “ Toán h c và tu i tr ”.
Ậ
Ủ Ơ Ị
ệ ơ
ủ
t,ế
ườ
ủ
i khác
Tri u s n, ngày 10 tháng 4 năm 2013. XÁC NH N C A Đ N V Tôi xin cam đoan đây là SKKN c a mình vi ộ không sao chép n i dung c a ng ườ Ng
i vi
ế t
LÊ VĂN TH NGẮ
11

