Ử Ụ

ƯƠ

Ể Ả

NG PHÁP L

NG GIÁC HOÁ Đ  GI

I

ề ƯƠ

Ấ

Ệ ƯƠ

ƯƠ

Tên đ  tài: S  D NG PH PH

NG TRÌNH, B T PH

ƯỢ NG TRÌNH VÀ H  PH

Ỉ NG TRÌNH VÔ T .

Ấ

Ặ

ế

ả

ặ

ở ạ

ườ ộ

ọ ủ ừ

i toán theo h

ạ Trong ho t đ ng d y và h c c a nhà tr ng t ng quát, t

Ề A. Đ T V N Đ : ạ ộ ướ ạ

ệ

ề

ổ ị

ữ ườ ọ ẽ ế

ầ   ng, quá trình tìm tòi đúc k t nâng t m ệ   t, ơ

d ng đ c bi i h c s  ti p thu và có nhi u c

ọ

ạ

ạ

ướ ng c  th , lôgic, ng ớ

ệ

ặ ấ

ươ

ả

nhi u bài toán gi

ng trình, b t ph

i ph ề

ể

ả

ỗ

ả

ượ ể ệ

ả

ợ

i th  hi n tính h p lí trong d y h c, có cách gi

ươ

ướ

ố

ng pháp d y h c. ữ    b  môn toán THPT, tôi đã g p không ít nh ng ươ   ng trình và   i khác nhau, m i cách i khác nhau đó, có   ạ ủ   i th  hi n tính sáng t o c a   ng trình,

ệ ươ

ẫ ng trình vô t  b ng “ con m t” c a l

ế ố ượ

ữ

ứ

ế

ổ

l ọ

ươ

ượ

ể

ả ề ượ ng giác, cách gi ế ả

ề

ạ

đó làm rõ n i dung nh ng bài toán  gi ụ ể giúp cho vi c d y có đ nh h ươ ổ ộ h i sáng t o, đó cũng là đ i m i ph ở ộ ạ ề Là giáo viên d y nhi u năm  ề ả ở ạ ở ắ tr c tr  trong vi c gi ng d y  ươ ỉ ỗ ệ ng trình vô t . Vì m i bài toán có th  có nhi u cách gi h  ph ọ ủ ể ệ ệ ả c khái ni m toán h c c a nó. Trong các cách gi i th  hi n đ gi ể ệ ọ ạ ả cách gi ả ọ ọ ề ng d n h c sinh gi toán h c. Trong đ  tài này tôi mu n h ủ ượ ỉ ằ ươ ấ ng trình và h  ph b t ph ằ ữ ừ T  nh ng bài toán không ch a nh ng y u t i nh  v y g i là ph ng pháp l ệ ự ế

ứ

ử

ủ

ệ

ề

ả

ọ

ệ ọ ậ ạ

ủ ả

ệ

ệ

ạ

ổ

ồ

ộ ố i m t s  ph ắ ng giác.   ng giác, b ng phép đ i bi n ta ư ậ   ng giác hoá. chuy n bài toán v  l ả ủ ữ Do đó, qua công tác gi ng d y, đúc k t nh ng kinh nghi m nhi u năm c a b n thân   ạ   và vi c h c t p nghiên c u khoa h c, th  nghi m tr c ti p nhi u năm c a gi ng d y, tôi m nh d n trao đ i cùng đ ng nghi p kinh nghi m c a b n thân.

Ậ

ệ

Vi c gi ng d y và ôn luy n giúp h c sinh gi

B. C  S  LÍ LU N: ạ ườ

ả ỏ

ướ

i giáo viên có ph

ng  c  b n d ng toán, s

ạ ậ

ệ

ế

ng pháp nào là logic, bi

ọ ươ ng pháp đ nh h t ph t phân bi ợ

Ơ Ở ệ giác hoá, đòi h i ng ươ ụ d ng ph ấ V n đ

ng giác hoá.

ế ượ   ả ng i các bài toán liên quan đ n l ử  ơ ả ị ộ ươ   ng pháp nào ng  nh n là logic. ệ ượ  ch  nh ng bài toán nào thích h p cho vi c l ữ

(cid:0) (cid:0) x cos

.

(cid:0) R . (cid:0)1;1(cid:0)

.

(cid:0) (cid:0) x y

ề ở ỗ ữ ế ứ Nh ng ki n th c liên quan: ố ơ ả 1) Các hàm s  c  b n: y x y *) Hàm s : ố sin ,  (cid:0) Mi n xác đ nh:  ị ề (cid:0) Mi n giá tr :  ị ề (cid:0)2 . Chu kì:  tan

*) Hàm s : ố

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) xRx (cid:0) k k Z : ,

ề

ị

(cid:0) Mi n xác đ nh:

.

2

ị R .

(cid:0) (cid:0) Mi n giá tr :  ề Chu kì: (cid:0) (cid:0) x

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) xRx (cid:0) k k Z : ,

.

. y cot *) Hàm s : ố (cid:0) Mi n xác đ nh:  ề ị (cid:0) Mi n giá tr :  ị R . ề

1

(cid:0)

.

ứ ượ

Chu kì: (cid:0) ộ ố ể 2) M t s  bi u th c l

ị ơ ả ề ề ng giác c  b n v  mi n giái tr : (cid:0) (cid:0)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) A x x x x sin cos 2 cos( 2 sin( ) )

*) N u ế

thì ta có

.

A 2 2

4 (cid:0) 4 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x B x x x ) 2 sin( ) cos sin 2 cos(

thì ta có

.

*) N u ế

2

2

2

2

B 2 2 4 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x C x cos sin

.

n

n

C

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) D 4  thì ta có   thì ta có

.

1 1 D x x cos

*) N u ế *) N u ế sin ổ ế ố 3) Phép đ i bi n s :

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

(cid:0)(cid:0)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) x x k kk (, )0 sin , ; x (cid:0) k cos , ;0

*) N u ế

thì ta đ t ặ

ho c ặ

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x tan , ; Rx (cid:0)

*) N u ế

thì ta đ t ặ

.

2

2

(cid:0) (cid:0) 2 2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) yx, x (cid:0) sin

ề

ệ

ả

2 xa

2 yb

c ,(,2 cba , )0

*)   N u  ế

tho   mãn   đi u   ki n

thì   ta   đ t  ặ

,

c a

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) y , cos

(cid:0)(cid:0) 2;0

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) zyx , , x y z xyz yz zx 1(cid:0) (cid:0)x tan

ể ặ

ả  tho  mãn

thì ta có th  đ t

,

c b *) N u ế

ho c ặ (cid:0)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) xy ;0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) y z tan , tan , , ;

v i ớ

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ; 2 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 2

ộ ố ể

ệ

ấ

ườ

ể

ị ủ

ề

ế

ứ *)  M t s  bi u th c (d u hi u) th ứ Bi u th c

Mi n giá tr  c a bi n

2

2

(cid:0) (cid:0)

ặ ng g p: Cách đ tặ (cid:0)

(cid:0) (cid:0) x (cid:0) a x (cid:0) a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ; (cid:0) (cid:0) 2 a tan x (cid:0) (cid:0)cot

)

(ho c ặ

(cid:0)

(cid:0)(cid:0)

(cid:0) 2 ;0

)

(ho c ặ

2

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ; (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x (cid:0) a (cid:0) x 2 (cid:0)

(cid:0)(cid:0)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 ;0

)

(ho c ặ

sina x (cid:0) a cos

(ho c ặ

)

2

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) a x (cid:0) a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ;0 \ x (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) cos 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ;

(cid:0)0\

ho c ặ

ho c ặ

(cid:0)

x (cid:0)

a

R(cid:0)

cos

(cid:0) (cid:0) a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 2

sin (cid:0)2 (cid:0) (cid:0)

ho c ặ

(cid:0)

R(cid:0)

(cid:0) (cid:0) a a x x a a x x

(cid:0)2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x a ab ( sin) x ( bax )( )

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x tan (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) , ;

ho c ặ

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) y xy y xy x 1 x 1 2 2 (cid:0) y tan

Ễ

C. C  S  TH C TI N:

ọ

ấ

ệ

ả

ả

ề ể

ả

ệ   ng h c sinh, do đó công vi c ụ   i toán không ph i là

ố ọ ỗ

ế

ố ượ ng THPT hi n nay có r t nhi u đ i t ậ ế gi ng d y sao cho đa s  h c sinh ti p thu, hi u và v n d ng gi ả ủ công vi c đ n gi n c a m i giáo viên. ạ

ủ

ự

ọ

ụ

ế

ể

ộ

ạ

ạ

ọ

ộ

ườ

ề

ầ

ọ

ế

ế

ạ

ọ

ỏ

m t l p có nhi u đ i t ầ

ộ ấ ộ ố ạ ề ườ

ể ạ ở ộ ớ ậ

ầ

ộ

ọ

Ơ Ở Ự ườ Trong tr ạ ệ ơ ề   ể ả ệ ả ọ ậ Đ  gi ng d y nâng cao k t qu  h c t p c a h c sinh, tôi đã th c hi n nhi u ệ ươ ỡ ừ   ng pháp bi n pháp t  giáo d c, đ ng viên giúp đ  trong đó không th  thi u ph ứ ự ể ọ ả   gi ng d y khoa h c lôgic, t o đ ng l c đ  h c sinh say mê, tìm tòi, nghiên c u, trên ệ ơ ở c  s  khoa h c mà ng   i th y đã gieo. Trong các bi n pháp đó có m t v n đ  liên ổ   ấ ề ề quan đ n đ  tài mà tôi đang trình bày và đ  tài có nh n m nh đ n m t s  d ng t ng ố ượ   ả i, nó không ph i là đ  d y  quát dành cho h c sinh gi ng ỳ ọ ệ h c sinh. Tu  thu c vào yêu c u rèn luy n, ôn t p cho h c sinh mà ng   i th y linh ế ạ i quy t. ho t gi ọ

ượ

ạ

ớ

ớ

ọ

ả Năm h c 2009 – 2010 tôi đ

c phân d y môn toán l p 10A1 (là l p ch n theo

ớ

ạ

ố

ế ớ ở

ọ

K t qu  ki m tra 2 nhóm h c sinh (có h c l c t

ng), l p 10A2 và tôi đã theo d y các em cho đ n l p 12. ố ỉ

ươ

ươ

ấ

ườ ả ể ả

ọ ụ ừ ng trình và h  ph

ớ    TB khá tr  lên) cu i năm l p ượ   ệ ươ c

ng trình vô t  thu đ

ng trình, b t ph

i ph

iỏ

Trung bình

Y uế

Nhóm

Gi SL 2 0

Khá TL% SL 10,0% 10 0,0% 8

TL% SL 50,0% 7 50,0% 6

TL% SL 35,0% 1 37,5% 2

TL% 5,0% 12,5%

ủ kh i A c a nhà tr ế ề ủ ề 10 v  ch  đ : Gi ả ư ế k t qu  nh  sau: Sĩ  số 20 16

Ứ

2

2

Ạ

ứ ạ

.

Nhóm1 Nhóm 2 Ộ D. N I DUNG NGHIÊN C U: ể D NG 1:

x

ứ  Trong bài có ch a bi u th c d ng  (cid:0)

a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

(cid:0)(cid:0)

(cid:0) (cid:0) x (cid:0) x (cid:0) a sina cos ; ;0

ươ

(cid:0) (cid:0)

Ph

ng pháp:

Ta đ t ặ

, v iớ

(ho c ặ

, v iớ

).

3

2

(cid:0) (cid:0) 2 2

(cid:0) (cid:0) (cid:0)

ả

ươ

i ph

2

2

x x 4 3

ậ

ng trình:  ươ

x ấ 1 ệ

. ấ

ệ

1(cid:0)a

Trong ph

ng trình có xu t hi n d u hi u

v i ớ

.

Ví d  1:ụ  Gi Nh n xét:

2

a (cid:0) x

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 0 1

Gi ệ

(cid:0) (cid:0)

ề ớ

ề

.     (**)

(cid:0)(cid:0) ;0 ề ạ

ể

i:ả 1 Đi u ki n:  ặ ệ V i đi u ki n (*) ta đ t  ượ ươ ng trình đ Khi đó ph

(**)

3

2

x .     (*) (cid:0)x (cid:0) (cid:0) cos , c chuy n v  d ng:

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 4 cos 3 cos cos (cid:0) 3cos sin (cid:0) 3cos sin 1

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 3cos cos (cid:0) (cid:0) 2

3

(**)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x cos (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) k (cid:0) 3 (cid:0) 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) k 2 8 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x cos

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) k (cid:0) k (cid:0) 3 (cid:0) 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 4 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x cos (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 8 (cid:0) 5 8 (cid:0) 3 4 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x x x cos , cos , cos

ậ

ươ

ệ

ệ

V y ph

ng trình có 3 nghi m phân bi

t

.

8 (cid:0) 5 8 (cid:0) 3 4 (cid:0) 5 8 8 (cid:0) 3 4

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x sin , ;

ể ặ

(cid:0) (cid:0)

L u ý:ư

Ta cũng có th  đ t

.

2

2

(cid:0) (cid:0) 2 2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

ả

ươ

i ph

ng trình:

.

Ví d  2:ụ  Gi

2

2

x x 1 1

ậ

ươ

ệ

ệ

1(cid:0)a

x ấ 121( ấ

Trong ph

ng trình có xu t hi n d u hi u

v i ớ

.

Nh n xét:

2

x ) a (cid:0)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x x 0 1

Gi ệ

ề

i:ả 1 Đi u ki n:

.     (*)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x sin , ;

ề

ặ

ớ

(cid:0) (cid:0)

ệ V i đi u ki n (*) ta đ t

.

(cid:0) (cid:0)

ươ

ượ

2 ề ạ

ể

Khi đó ph

2

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0)

ng trình đ (cid:0)

(cid:0) 2 c chuy n v  d ng: (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) sin 21( cos ) ) 1 1 sin 1 121( sin (cid:0) (cid:0) sin (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 cos sin (cid:0) 2sin 2 cos sin2 cos cos (cid:0) 3 2 2 2 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) cos 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 cos ) 0 1( sin2

.

(cid:0) 6 (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 (cid:0) 3 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 1 2 1 sin (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 2 2

ậ

ươ

ệ

V y ph

t

(cid:0) (cid:0) x (cid:0)

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 (cid:0) 3 2 ệ ng trình có 2 nghi m phân bi 1 2 1

x (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)x ;0 cos

ể ặ

L u ý:ư

Ta cũng có th  đ t

. x

(cid:0)(cid:0) 3

(cid:0) (cid:0) 1

ả ấ

ươ

.

i b t ph

ng trình:

2

Ví d  3:ụ  Gi

2

(cid:0) (cid:0) , 1 x 1 x 1

i:ả 2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0)

Gi x x

x 1 (cid:0)(cid:0);0

. .     (**) ề ạ ể

(cid:0) (cid:0) t cot 2

c chuy n v  d ng: t

ĐK:  0 1 Ta đ t ặ tt , cos ượ Khi đó BPT đ 3 cos

2

2

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t 1 ... cot 3 cot 2 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t cot 1 t 1 cos 1 t 1 cos

4

(**)

(cid:0) 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 1 (cid:0) t t sin2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) t 0 (cid:0) 5 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) cos (cid:0) (cid:0) ...

.

2

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t cos 2 sin4 (cid:0) (cid:0) x 4 1 (cid:0) 2 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) T 1; ;1 (cid:0) (cid:0)

ậ ậ

ủ

ệ V y t p nghi m c a BPT là

.

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 2 (cid:0) (cid:0) 5

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x y 1 1 (cid:0)

.

ả ệ ươ i h  ph

ng trình

Ví d  4:ụ  Gi

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) y x 1 1

(cid:0) (cid:0) (cid:0)

Gi 1

i: ả yx ,

ĐK:

.

1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x sin (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) , ; (cid:0) (cid:0)

Ta đ t ặ

v i ớ

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) sin 2 2

y ệ ượ ư ề ạ

c đ a v  d ng:

Khi đó h  đ

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) cos 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) sin cos 1 sin 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) sin (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ... ... (cid:0) (cid:0) cos (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) sin cos 1 (cid:0) sin( ) 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x y 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) 0 (cid:0) (cid:0)

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x y 1 (cid:0) 2 )1;1(),0;0(

ệ

ệ

ậ

V y h  có 2 nghi m

.

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x y (cid:0)

ệ

.     (1)

Ví d  5:ụ  Tìm  m  đ  h  sau có nghi m:  ể ệ

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) y 0 m 1 mx 3 3 5

(cid:0) (cid:0) (cid:0)

i: ả x

(cid:0) (cid:0) (cid:0)

.

Gi ĐK:  1 Ta đ t ặ x ừ Khi đó t

. 1 (cid:0)(cid:0);0 tt cos ,  (1) có d ng:

ạ 2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) m t m cos 5 cos sin3 5

3 ươ

ỏ

sin (cid:0)t 0

(2) ệ ng trình (2) có nghi m th a mãn

ph

2

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) m ... 0

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) 3 4 (cid:0) t m t 3 cos 13 ệ (cid:0) ể ệ Đ  h  (1) có nghi m  m )5( t cos sin 5 9 m 3 0

(cid:0) (cid:0) (cid:0) m 0

.

V y ậ

m )3( t 3 4 Ậ ƯƠ

ả

Ự NG T : ệ

i các PT, BPT, H  PT sau: 3

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

BÀI T P T Gi 1)

.

32 )

x x x x 1( 1(2 )

(cid:0) (cid:0) (cid:0) 1 2 122

ĐS: PT có 2 nghi m: ệ

;

.

(cid:0)x (cid:0)x 2 2 2

5

2

3

3

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

2)

.

x x x x 1 1 1( ) 1( ) 2 1

(cid:0)

.

ĐS: PT có 1 nghi m: ệ

(cid:0)x 2 2 2 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2

.

3)

2

(cid:0) 1 x 3 x 1

2

x 3 (cid:0) (cid:0) 1

.

4)

2

(cid:0) (cid:0) 1 x 1 x

1 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0)

5)

.

2

x x 2 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x y 2 1 2 (cid:0)

6)

.

2

2

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) y x 2 1 2

Ạ

ứ ạ

ể

.

D NG 2:

a x (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

ứ  Trong bài có ch a bi u th c d ng  a

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ;0 \

ươ

, v i  ớ

Ph

ng pháp:

Ta đ t ặ

x (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 cos (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) ;

(cid:0)0\

(cid:0) (cid:0)

(ho c ặ

, v i  ớ

).

a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 2 sin

(cid:0) (cid:0) x 22

ả

ươ

i ph

ng trình

.

Ví d  6:ụ  Gi

2

2

(cid:0) x x 12

ậ

ươ

ệ

ệ

ấ

ấ

1(cid:0)a

Trong ph

ng trình có xu t hi n d u hi u

v i ớ

.

Nh n xét:

x (cid:0) a

Gi

i:ả

(cid:0) (cid:0) (cid:0) x (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 1

ệ

ề

Đi u ki n:

.     (*)

(cid:0) (cid:0) x 012 0

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x , ;0

ề

ặ

ớ

.

ệ V i đi u ki n (*) ta đ t

(cid:0) (cid:0) (cid:0) 1 cos

ề ạ

ể

ượ

2 c chuy n v  d ng:

Khi đó ph

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 22 22 sin cos sin22 . cos

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) 1 cos 1 cos 1 sin (cid:0) 1 (cid:0)

ươ ng trình đ 1 cos 1 2 cos

2 (cid:0)

(cid:0)

(cid:0)

(cid:0)u

1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) u (cid:0)

ề

ệ

sin

cos

Đ t ặ

(đi u ki n

), ta có

.

sin . cos (cid:0) u 1 2 2

ươ

ạ

Kho đó ph

ng trình có d ng:

2

2

(cid:0) (cid:0) u (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) u u u (2 )1 u 2 2 0 2 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) u l )( (cid:0) (cid:0) 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) k x sin cos 2 (cid:0) sin( 2 ) 2 (cid:0) 2 2

.

4 4 2 4

6

ậ

ươ

ệ

V y ph

.

2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x , ;0

ể ặ

L u ý:ư

Ta cũng có th  đ t

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)x ng trình có 1 nghi m:  1 sin 2

(cid:0) (cid:0) x

ả ấ

ươ

i b t ph

ng trình

.

Ví d  7:ụ  Gi

(cid:0) 53 2 x x 12 HD: (cid:0) (cid:0) x 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 012 (cid:0)

ề

ệ

Đi u ki n:

.     (*)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) x 1

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t x , ;0 \

ề

ặ

ớ

.

ệ V i đi u ki n (*) ta đ t

(cid:0) (cid:0) t 1 cos 2

t cos (cid:0) (cid:0)

ươ

ở

.      (2)

ấ B t ph

ng trình tr  thành

. t t t 1 cos cos 1 sin 53 2

Xét hai tr

ợ ườ ng h p: (cid:0)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ;0

TH1:

.

(cid:0) (cid:0) 2

ạ

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

.     (2’)

t t t t (sin2 cos ) sin53 . cos t t

ươ Ph 1 cos

ng trình (2) có d ng: 53 2

2 (cid:0)

1 sin

u 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) u t t t

Đ t ặ

.

sin cos ut ( )2;2 sin . cos 2

ở 2

(cid:0)

BPT (2’) tr  thành: u

1 3 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) u u 2 .53 ... ... 2 5 3 5

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ;

TH2:

.

(cid:0) (cid:0) 2

(cid:0) (cid:0) x

ả ấ

ươ

i b t ph

ng trình

.

Ví d  8:ụ  Gi

1 2 (cid:0) 5 2 x 1

1(cid:0)x HD:  ĐK: .

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x t , ;0 \

Ta đ t ặ

.      (**)

(cid:0) (cid:0) t 1 cos 2

cos (cid:0) (cid:0) . .

Khi đó BPT có d ng:ạ t 5 2

t ườ 1 t cos sin Xét hai tr 1 t cos ợ ng h p:

7

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ;0

TH1:

.

(cid:0) (cid:0) 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ;

.

TH2:

(cid:0) (cid:0)

2 Ậ ƯƠ BÀI T P T Ự NG T :

(cid:0) (cid:0) x ả ươ 1) Gi i ph ng trình: . (cid:0) x x 12

ươ ệ ĐS: Ph ng trình có 2 nghi m: ; . 35 12 5(cid:0)x 4 5(cid:0)x 3

2

2

(cid:0) (cid:0) x ả ấ ươ 2) Gi i b t ph ng trình: . (cid:0) 35 12 x

x 12 ể

Ạ

ứ ạ

.

D NG 3:

x (cid:0) a (cid:0)

ứ  Trong bài có ch a bi u th c d ng  (cid:0)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x t t ;

ươ

Ph

ng pháp:

Ta đ t ặ

, v i ớ

(cid:0) (cid:0) 2 2 (cid:0) (cid:0) x a t cot (cid:0)t a tan (cid:0)(cid:0);0

).

(ho c ặ

, v i ớ

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) x x 1

ả

ươ

.

i ph

ng trình

Ví d  9:ụ  Gi

2

2

2 2 (cid:0) x 1

ươ

ệ

ệ

ấ

ấ

ậ

1(cid:0)a

ng trình có xu t hi n d u hi u

v i ớ

.

x (cid:0) a

(cid:0)

Nh n xét: Trong ph i:ả Gi Rx (cid:0) .

ĐK:

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ; x t tan

Đ t ặ

, v i ớ

.

2

(cid:0) (cid:0) 2 2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t tan 1 tan ...

ươ

ở

Ph

ng trình đã cho tr  thành:

2

2 2 (cid:0) t tan 1 (cid:0) (cid:0) t sin l )(1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t sin2 sin 01

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) t sin (cid:0) 1 2 (cid:0) (cid:0) 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t x ) sin tan(

V i ớ

.

6 1 2 6 3 1 (cid:0) (cid:0)x

ậ

ươ

ệ

V y ph

ng trình có 1 nghi m

.

x

x 2

3

(cid:0) (cid:0) (cid:0) 3 1 3

ả ấ

ươ

Gi

i b t ph

ng trình

.

Ví d  10:ụ

2 x (cid:0) 3 1

(cid:0)

i:ả Gi Rx (cid:0) .

ĐK:

x

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ;

Đ t ặ

, v i ớ

.

2

t 3 2 (cid:0) tan (cid:0) (cid:0) 2 2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t tan 1 tan ...

ươ

ở

ấ B t ph

ng trình đã cho tr  thành:

2 2 (cid:0) t tan 1

8

2

x 2

1 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t t t sin2 sin 1 sin 1 tan 3

luôn đúng.

3 3 (cid:0)

ệ

ậ

Rx (cid:0) 1 2 V y BPT có nghi m đúng

.

2

2

2

a (cid:0) (cid:0) (cid:0) x a x

ả ấ

ươ

0(cid:0)a

V i ớ

, gi

i b t ph

ng trình

.

Ví d  11:ụ

2

2 2 (cid:0) x a

ậ

ụ

ạ

ủ  Có d ng c a ví d  10.

Nh n xét:

(cid:0)

i:ả Gi Rx (cid:0) .

ĐK:

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x a t t tan ;

Đ t ặ

, v i ớ

.

2

(cid:0) (cid:0) 2 2

2

2

2

a 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) a t a a t tan tan ...

ươ

ở

ấ B t ph

ng trình đã cho tr  thành:

2

2

2

(cid:0) a t a tan

2

a 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t t t x sin2 sin 1 sin 1 tan

.

1 2 3 3

a (cid:0) (cid:0) (cid:0) x

ứ

ệ

ậ

V y BPT có nghi m đ ng

.

2

3

(cid:0) (cid:0) (cid:0)

Ự NG T : ng trình:

.

x x 11 31

Ậ ƯƠ BÀI T P T ươ ả 1) Gi i ph (cid:0)x 5(cid:0) . ĐS:

2

2

2

a (cid:0) (cid:0) (cid:0) x x a (2 )

ả ấ

ươ

2) Gi

i b t ph

ng trình:

.

2

5 2 (cid:0) x a

Ạ

(cid:0) (cid:0) (cid:0)

ố

ng trình

(v i ớ m  là tham s )   (1)

x mx 1

ệ

ng trình (1) có nghi m.

ả

ệ ủ m  đ  ph ng trình khi

ể ươ 1(cid:0)m .

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 0 1

ĐK:

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0)

ạ  D ng khác. D NG 4: Ví d  12:ụ ươ  Cho ph ề a) Tìm đi u ki n c a  ươ i ph b) Gi i:ả Gi x 0 x

0 1

2

2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t x cos (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t ;0 x x (cid:0) (cid:0)

ấ ằ Ta th y r ng

, nên ta đ t ặ

, v i ớ

.

( ) 1( ) 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) 2 (cid:0) x t 1 sin (cid:0) m (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t mt cos sin t cos( )

ươ

Khi đó ph

ở ng trình tr  thành:

(1’)

4 2 m (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) m 1 2 2 1

ệ

ể

ệ (cid:0) a) Đi n đ  (1) có nghi m

(1’) có nghi m ệ

.

2 (cid:0) 1 (cid:0) (cid:0) t cos( )

ươ

1(cid:0)m

b) Khi

, ph

ng trình đã cho trot thành:

4 2

9

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t cos( ) cos ;0 (cid:0) (cid:0)

(do

)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) 4 2 4 (cid:0) (cid:0) t 2 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t x x 0 0

*) V i ớ

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

.

x 1

2 0 1(cid:0)m 1(cid:0)x

.

,

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

ươ

.

0(cid:0)x ng pháp khác. x 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0)

*) V i ớ x t 1 ệ ậ ươ ng trình (1) có 2 nghi m  V y khi   ph ươ ể ả ằ ư i b ng ph L u ý: Bài toán trên ta có th  gi ả ấ ụ Ví d  : Gi i b t ph ng trình  x x 1 x 0

1 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x 1 1

.     (*)

ĐK:

(cid:0) (cid:0) (cid:0) x (cid:0) (cid:0) t

ặ

ớ

.

ươ

ấ

ượ

(cid:0)(cid:0);0 ề ạ

, v i ớ ể

2

1 0 ệ ề V i đi u ki n (*) ta đ t  Khi đó b t ph x ng trình đ (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) t t t t t cos cos 2 1 1 cos 1 cos cos cos ... cos( ) 0 (cid:0)t cos c chuy n v  d ng: t 2 t 2 4 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x ... 1 0

.

2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) t 2 ấ

ậ

x 1

ng trình có nghi m

.

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

ể ấ

ệ

ệ 0 ươ ng trình sau có nghi m:

.

a x a x a 4 ươ V y b t ph  Tìm  a  đ  b t ph ụ Ví d  13 :

(cid:0) (cid:0)

Gi a

(cid:0) (cid:0) (cid:0) a 0 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

i:ả 0 x

a 0

ĐK:

.     (*)

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) a x a (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) x a

(cid:0) (cid:0) t

ặ

ớ

.     (**)

ươ

ấ

, v i ớ ể

0 ệ ề V i đi u ki n (*) ta đ t  Khi đó b t ph x ng trình đ

(cid:0)(cid:0);0 a cos ượ c chuy n v  d ng:

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) aa t aa t a t a a cos cos cos 2 (cos sin ) ... cos( ) (cid:0)t ề ạ t 2 t 2 4 a 2 t 2 (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

ừ

ượ

.

T  (**) ta đ

c:

1) cos( 4 4 t 2 4 4 2 2 t 2

(cid:0) (cid:0) (cid:0)

ể ấ

ậ

ươ

ệ

ề

ệ

V y đ  b t ph

ng trình có nghi m thì đi u ki n là:

.

a 1 4 a 2

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

.

Ự NG T : ng trình:

x x x 1 1 (cid:0) (cid:0) (cid:0)

ươ .

(cid:0) (cid:0) (cid:0) (cid:0)

ể

ệ

.

a a a x x

.

4(cid:0)a Ế

Ứ

Ả

ả

ượ

ằ

ộ

ộ ng giác hóa. Th c t

ế ng pháp l ớ

ọ ạ ơ ượ ắ

ề

ả

Ậ ƯƠ BÀI T P T ả ấ i b t ph 1) Gi ĐS:  x 1 0 2) Tìm  a  đ  BPT sau có nghi m:  ĐS:  E. K T QU  NGHIÊN C U: ạ   ả ấ ạ i quy t các bài toán thu c các d ng Qua quá trình gi ng d y tôi th y h c sinh đã gi ự ế   ươ ơ trên m t cách nhanh h n, linh ho t h n b ng ph , ố   ề ạ ở ề trong nhi u năm li n tôi may m n đ  các l p nâng cao có nhi u đ i c gi ng d y

10

ươ

ỏ

ọ

ệ ậ

i. Vào các ti

ậ

ệ ồ ng pháp t luy n t p tôi đã có vi c l ng ghép ph ậ ằ c các bài t p nâng cao nh m các em thu th p thên

ế ả ượ i đ

ẳ

ệ

ụ

ạ ọ

ứ ả

ng h c sinh khá, gi ể ọ ng giác háo đ  h c sinh gi ể ể

Y uế

ề Khá

ượ t ượ l ế ki n th c và kinh nghi m đ  áp d ng trong các kì thi đ i h c, cao đ ng. ế K t qu  kh o sát sau khi tri n khai đ  tài. iỏ

Nhóm

Trung bình SL

TL% 0,0% 0,0%

Gi SL 8 4

TL% 50,0% 2 62,5,0% 2

TL% SL 40,0% 10 25,0% 10

TL% SL 10,0% 0 12,5% 0

ệ ướ

ấ

ứ

ể ả

ế

ứ

ữ

ả ắ

ọ

ồ   ẫ ng d n, b i ằ   i quy t các bài toán b ng ầ ng giác hóa thì các en h c sinh c n ph i n m v ng công th c LG   ươ

ượ

ng trình, BPT l

ng giác.

ứ ề

ươ

ệ

ả

ộ

ng trình vô t  b ng ph

ề i ph ệ

ượ

ề

ệ ế ẽ ở ộ i, n u có đi u ki n tôi s  m  r ng nghiên c  đ  tài này. ươ ươ ng trình, BPT, h  ph ng gi ọ ng giác hóa trong vi c b i d

ng h c sinh khá, gi

ế

ấ

ươ   ỉ ằ ng   i. Tuy nhiên, đ  tài trên ồ   ượ ự c s  góp ý quý đ ng

ệ

ể

ồ ưỡ ầ ổ ệ ơ  h n.

ữ ủ ả ơ

Ả

ứ

ủ

ả

ồ

i toán – Lê H ng Đ c (ch  biên). ả ấ

ươ

Ệ ng pháp gi ng trình và b t ph

ng trình – Phan Huy Kh i. ấ

ệ

ạ

ậ i tích hi n đ i – Vũ Tu n (3 t p). ổ ẻ

ươ ươ ả ộ ố ố

ọ

ả Sĩ  số 20 Nhóm 1 16 Nhóm 2 Ậ Ế F.K T LU N: ả ớ ế ạ ượ V i k t qu  nghiên c u đã đ t đ c, tôi đã r t thành công trong vi c h ố ượ ưỡ ỏ ng đ i t d i. Tuy nhiên , đ  gi ng hoc sinh khá, gi ươ ượ ng pháp l ph ư ả i ph cũng nh  gi Ị Ề G. Đ  NGH : ớ ờ Trong th i gian t Trên đây là m t ph ỏ pháp l ỏ không tránh kh i nh ng thi u sót c n b  sung. Tôi r t mong đ nghi p đ  SKKN c a tôi hàn thi Xin trân thành c m  n! H.TÀI L U THAM KH O: 1. Ph 2. Ph 3. Gi 4. M t s  s  báo “ Toán h c và tu i tr ”.

Ậ

Ủ Ơ Ị

ệ ơ

ủ

t,ế

ườ

ủ

i khác

Tri u s n, ngày 10 tháng 4 năm 2013. XÁC NH N C A Đ N V                                                                                                     Tôi xin cam đoan đây là SKKN c a mình vi ộ                                                                     không sao chép n i dung c a ng ườ                                                                                             Ng

i vi

ế t

LÊ VĂN TH NGẮ

11