SKKN: Vận dụng các định luật bảo toàn để giải một số bài toán dao động cơ
2
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
Từ viết tắt
Ý nghĩa
ĐL
Định luật
SKKN
Sáng kiến kinh nghiệm
SGK
Sách giáo khoa
SBT
Sách bài tập
THPT
Trung học phổ thông
SKKN: Vận dụng các định luật bảo toàn để giải một số bài toán dao động cơ
3
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ........................................................................... 2
Phần I. GIỚI THIỆU CHUNG ........................................................................ 4
1. Lời giới thiệu ............................................................................................... 4
2. Tên sáng kiến: ............................................................................................. 4
3. Tác giả sáng kiến: ........................................................................................ 5
4. Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến : ....................................................................... 5
5. Lĩnh vực áp dụng ........................................................................................ 5
6. Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử ............................. 5
Phần II: NỘI DUNG ........................................................................................ 6
I. Thực trạng vấn đề ........................................................................................ 6
II. Các biện pháp để giải quyết vấn đề. ............................................................ 6
1. Cơ sở lí thuyết ............................................................................................. 6
1.1. Dao động điều hòa................................................................................. 6
1.2. Các định luật bảo toàn .......................................................................... 8
1.3. Vận dụng định luật bảo toàn trong va chạm ........................................... 8
2.Bài toán va chạm trong dao động điều hòa ................................................ 10
3. Bài tập vận dụng........................................................................................ 17
III. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm. ...................................................... 19
Phần III : KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ...................................................... 20
I. Kết luận ..................................................................................................... 20
II. Kiến nghị .................................................................................................. 20
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................. 22
SKKN: Vận dụng các định luật bảo toàn để giải một số bài toán dao động cơ
4
BÁO CÁO KẾT QUẢ
NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN
Phần I. GIỚI THIỆU CHUNG
1. Lời giới thiệu
Vật lí có vai trò rất quan trọng trong việc hình thành, phát triển tư duy và
khả năng vận dụng vào cuộc sống của học sinh. Trong quá trình giảng dạy người
giáo viên luôn là người hướng dẫn, tạo động cơ học tập cho các em tự lĩnh hội,
chiếm lĩnh kiến thức. Từ đó giúp các em hình thành những kỹ năng, năng lực
phù hợp với kiến thức bộ môn.
Môn Vật lí là một trong những môn khoa học nghiên cứu những sự vật,
hiện tượng xảy ra hàng ngày, có tính thực tiễn cao, cần vận dụng những kiến
thức toán học. Học sinh phải có thái độ học tập nghiêm túc, có tư duy sáng tạo
về những vấn đề mới nảy sinh để tìm ra hướng giải quyết phù hợp.
Dao động cơ là một trong những nội dung của vật lí phổ thông. Khi học
sinh nắm chắc kiến thức phần dao động cơ các em có thể vững vàng hơn khi học
3 chương tiếp theo của chương trình vật lí 12 đó là: Sóng cơ, điện xoay chiều,
dao động và sóng điện từ. Bài tập dao động cơ chiếm trọng số lớn trong đề thi
THPT Quốc Gia và đề thi học sinh giỏi nên việc thành thạo các bài tập về dao
động là rất quan trọng và là tiền đề vững chắc cho các em học sinh khá giỏi ôn
thi học sinh giỏi và ôn thi đại học cao đẳng. Đặc biệt, bài tập về va chạm trong
dao động điều hòa là dạng bài tập khó của chương, học sinh thường gặp khó
khăn trong việc ứng dụng các định luật bảo toàn như thế nào.
Từ lí do trên, tôi xin trình bày một sáng kiến nhỏ trong dạy học là: “Vận
dụng các định luật bảo toàn để giải một số bài toán dao động cơ”. Nhằm hệ
thống cho các em những dạng bài tập về va chạm trong dao động cơ và vận
dụng các định luật bảo toàn để giải các bài tập đó.
2. Tên sáng kiến: ứng dụng các định luật bảo toàn để giải một số bài toán dao
động cơ.
SKKN: Vận dụng các định luật bảo toàn để giải một số bài toán dao động cơ
5
3. Tác giả sáng kiến:
- Họ và tên: Nguyễn Mạnh Linh
- Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THPT Phạm Công Bình- Nguyệt Đức-
Yên Lạc
- Số điện thoại:0981575166 ; E_mail: nguyenlinhpcb@gmail.com
4. Chủ đầu tƣ tạo ra sáng kiến :
5. Lĩnh vực áp dụng: Áp dụng trong giảng dạy môn vật lý lớp 12 và ôn thi
THPT quốc gia.
Giúp học sinh hiểu rõ bản chất của các định luật bảo toàn và biết vận dụng
linh hoạt trong việc giải một số bài toán va chạm trong dao động điều hòa.
Ngoài ra còn rèn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức toán học và sử dụng máy
tính điện tử để giải toán vật lí. Giúp học sinh giải thích được các hiện tượng va
chạm thường gặp trong cuộc sống. Từ đó áp dụng giải các bài tập va chạm trong
dao động ôn thi học sinh giỏi và THPT quốc gia.
6. Ngày sáng kiến đƣợc áp dụng lần đầu hoặc áp dụng thử: 20/9/2019
SKKN: Vận dụng các định luật bảo toàn để giải một số bài toán dao động cơ
6
Phần II: NỘI DUNG
I. Thực trạng vấn đề
Dao động cơ với học sinh trung học phổ thông không mới mẻ, trìu tượng,
trái lại rất gần gũi. Tuy nhiên trong quá trình giảng dạy học sinh, tôi thấy phần
năng lượng và các định luật bảo toàn là một khái niệm vật lí trừu tượng đối với
các em. Trong đó định luật bảo toàn động lượng, định luật bảo toàn cơ năng rất
quan trọng trong việc giải các bài toán dao động điều hòa và vật lý hạt nhân ở
lớp 12. Tuy nhiên học sinh thường gặp khó khăn trong việc ứng dụng các định
luật bảo toàn như thế nào để giải các bài toán va chạm. Và một số bài tập ôn
luyện thi THPT quốc gia có sử dụng các định luật bảo toàn nhưng phần định luật
bảo toàn lại học từ lớp 10 nên đến lớp 12 các em đa số là quên kiến thức, việc
vận dụng các định luật bảo toàn để giải các bài tập va chạm gặp nhiều khó khăn.
Do vậy đề tài được xây dựng nhằm giải quyết các khó khăn cho học sinh khi
giải các bài toán va chạm trong dao động điều hòa giúp các em có hứng thú hơn
trong các giờ học vật lí, nâng cao hiệu quả dạy và học phục vụ cho việc ôn thi
học sinh giỏi và ôn thi THPT quốc gia.
II. Các biện pháp để giải quyết vấn đề.
1. Cơ sở lí thuyết
1.1. Dao động điều hòa
1.1.1. Phƣơng trình dao động điều hòa.
Là nghiệm của phương trình vi phân:

2
'' . 0xx
Có dạng như sau:
cos( )( )x A t cm

Trong đó:
x
: Li độ
cm
, li độ là độ dời của vật so với vị trí cân bằng
A
: Biên độ
cm
( li độ cực đại)
: vận tốc góc( rad/s)
t

: Pha dao động ( rad/s )
: Pha ban đầu ( rad).