1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
STT
CHỮ VIẾT TẮT
CHỮ TƯƠNG ỨNG
1
THPT
Trung học phổ thông
2
ĐDHT
Đồ dùng học tập
3
GV
Giáo viên
4
HS
Học sinh
5
PPDH
Phương pháp dạy học
6
NL
Năng lực
7
GQVĐ
Giải quyết vấn đề
8
NTHH
Nguyên tố hóa học
9
BTH
Bảng tuần hoàn
2
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Định hướng chương trình giáo dục phổ thông với mục tiêu là giúp học sinh:
phát triển toàn diện về đạo đức, trí lực, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản,
phát triển năng lực cá nhân, tính năng động, sáng tạo, hình thành nhân cách con
người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân
chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Việc đổi mới phương pháp dạy học đòi hỏi những điều kiện thích hợp về
phương tiện, cơ sở vật chất và tổ chức dạy học, điều kiện tổ chức, quản lý.
Ngoài ra, phương pháp dạy học còn mang tính chủ quan. Mỗi giáo viên với kinh
nghiệm riêng của mình cần xác định những phương hướng riêng để cải tạo
phương pháp dạy học và kinh nghiệm cá nhân. Một trong những định hướng cơ
bản của việc đổi mới giáo dục là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, xa
rời thực tế sang một nền giáo dục chú trọng việc hình thành năng lực hành động,
phát huy tính chủ động sáng tạo của người học, chú trọng đến các nội dung thực
tế, thực hành, các hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong và ngoài không gian lớp
học. Ở hầu hết các trường trung học phổ thông, việc sử dụng các đồ dùng dạy
học còn rất hạn chế gây ra sự nhàm chán cho HS và chưa phát huy được vai trò,
tác dụng vốn có của đồ dùng dạy học trong quá trình dạy học. Do đó giáo viên
phải đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng học tập bộ môn, phát
triển năng lực cho học sinh nói chung, năng lực chuyên biệt môn hoá học nói
riêng. Với phương châm lấy HS làm trung tâm, thiết kế hoạt động học tập theo
hướng nghiên cứu qua thực nghiệm để rút ra kết luận khoa học, phát huy tính
năng động, sáng tạo, tự tìm tòi nghiên cứu khoa học của HS thì GV cần thiết kế
các hoạt động học tập cho phù hợp. Thực tế cho thấy mỗi giờ học nói chung, giờ
học Hoá học nói riêng muốn sinh động và hiệu quả, gây được hứng thú lôi cuốn
và phát huy được tính tích cực của HS thì sự chuẩn bị đồ dùng dạy học của GV
và HS phải thật chu đáo và kĩ càng, đặc biệt là sự chuẩn bị đồ dùng dạy học và
các hoá chất cần thiết của GV phải thật cẩn thận, tỉ mỉ, vì nó quyết định đến chất
lượng hiệu quả giảng dạy, đến sự hứng thú tìm tòi khoa học của HS.
Làm và sử dụng đồ dùng dạy học đóng vai trò quan trọng góp phần cho sự
thành công của việc dạy và học. Muốn HS nhớ bài lâu, hiểu bài sâu thì trước tiên
mỗi giờ học cần sử dụng tốt đồ dùng dạy học phù hợp, có hiệu quả để HS tiếp
thu bài học từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng. Đặc điểm của quá
trình nhận thức, mức độ tiếp thu kiến thức mới của HS tăng dần theo các cấp độ
của tri giác: nghe - thấy - làm được những gì nghe được không bằng những gì
nhìn thấy và những gì nhìn thấy thì không bằng những gì tự tay làm. Từ trước
đến nay trong dạy học, đồ dùng dạy học thường do GV chuẩn bị. Đồ dùng này
đa số là các dụng cụ, thiết bị hoá chất sẵn có, số ít là do GV tự thiết kế. Khi HS
tự tay thiết kế các đồ dùng học tập theo hướng dẫn của GV, sử dụng các đồ dùng
3
học tập đó sẽ có vài trò tích cực đến quá trình tiếp thu tri thức mới, luyện tập các
kiến thức đã học
Xuất phát từ lý do trên tôi đã đưa ra giải pháp: “Hướng dẫn học sinh tự
làm đồ dùng học tập môn hóa học nâng cao hứng thú, chất lượng dạy học và
phát triển năng lực học sinh.”
2. Mục đích nghiên cứu
Nghiên cứu, xây dựng và hướng dẫn học sinh tự làm đồ dùng học tập môn
hóa học nâng cao hứng thú, chất lượng dạy học và phát triển năng lực học sinh,
góp phần đáp ứng nhu cầu giảng dạy của GV và nhu cầu học tập của HS.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu lí luận về đổi mới phương pháp dạy học hóa học theo hướng
tích cực, phát triển năng lực hiện nay.
- Nghiên cứu tác dụng của dạy học phát triển năng lực trong dạy học hóa học.
- Điều tra thực tiễn dạy và học theo hướng phát triển năng lực.
- Nghiên cứu, xây dựng và hướng dẫn học sinh tự làm đồ dùng học tập môn
hóa học nâng cao hứng thú, chất lượng dạy học và phát triển năng lực học sinh.
- Tiến hành thực nghiệm, thử nghiệm tại đơn vị công tác và các đơn vị khác
- Khảo nghiệm kết quả thử nghiệm của đề tài thông qua lấy ý kiến của các
đồng nghiệp và học sinh.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu:
+ Nghiên cứu hệ thống lý thuyết của chương Bảng tuần hoàn các nguyên tố
hóa học và chương liên kết hóa học.
+ Nghiên cứu phương pháp thiết kế đồ dùng học tập chương Bảng tuần
hoàn và chương Liên kết hóa học - Hóa học 10 THPT - Ban cơ bản cho học sinh
lớp 10A3 tại trường THPT Lê Hồng Phong.
+ Nghiên cứu các kết quả mà học sinh đạt được trong việc hình thành và
phát triển các phẩm chất, năng lực so với chuẩn đầu ra về phẩm chất, năng lực
theo tinh thần nghị quyết 29 của ban chấp hành TW Đảng, Thông tư 32 của Bộ
GD &ĐT.
- Phạm vi nghiên cứu: hướng dẫn học sinh thiết kế đồ dùng dạy học chương
Bảng tuần hoàn và chương Liên kết hóa học - Hóa học 10 THPT
5. Phương pháp nghiên cứu
5.1. Các phương pháp nghiên cứu lí thuyết
- Nghiên cứu các tài liệu có nội dung liên quan đến đề tài.
4
5.2. Các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Điều tra, phỏng vấn.
- Tìm hiểu thực trạng dạy học hóa học và sử dụng đồ dùng học tập theo
hướng phát triển năng lực hiện nay ở trường THPT nhằm phát hiện ra những vấn
đề cần nghiên cứu.
- Thực nghiệm sư phạm.
5.3. Phương pháp xử lí thông tin
- Sử dụng toán học thống kê để xử lí số liệu thực nghiệm.
6. Giả thuyết khoa học
Xu hướng dạy học phát triển năng lực trong dạy học hóa học hiện nay là
một yêu cầu tất yếu, do đó hướng dẫn học sinh tự làm đồ dùng học tập môn hóa
học nâng cao hứng thú, chất lượng dạy học và phát triển năng lực học sinh trong
dạy học hóa học sẽ phát triển năng lực cho học sinh và góp phần nâng cao chất
lượng dạy học ở trường phổ thông trong giai đoạn hiện nay.
7. Đóng góp mới của đề tài
Trong dạy học khi sử dụng đồ dùng dạy học thường các đồ dùng sử dụng
trong các hoạt động học tập là do giáo viên chuẩn bị từ các dụng cụ, thiết bị thí
nghiệm hoặc các đồ dùng dạy học do giáo viên tự làm.
Tính mới của đề tài đó là đưa ra các giải pháp hướng dẫn học sinh tự làm
đồ dùng học tập, tổ chức cho học sinh làm đồ dùng học tập phục vụ hoạt động
học tập, tăng hứng thú học tập, tăng tính tích cực, chủ động của học sinh, nâng
cao kết quả học tập.
Khắc phục tình trạng dạy chay hoặc sử dụng đồ dùng không hiệu quả,
không có tính khoa học, biến cái không thể tiếp cận được thành cái có thể tiếp
cận được.
Phát triển mối quan tâm về các lĩnh vực học tập và khuyến khích HS tham
gia chủ động, sáng tạo quá trình học tập.
Thúc đẩy sự giao tiếp, trao đổi thông tin, do đó giúp HS học tập có hiệu
quả. Cải thiện không khí tiết học, lôi cuốn HS học tập tích cực. Giúp HS tăng
cường trí nhớ, làm cho việc học tập được lâu bền.
5
PHẦN II: NỘI DUNG
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
I. Cơ sở lý luận
Chương trình, nội dung, phương pháp dạy học giáo dục phổ thông nước ta
đang được đổi mới theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực của người học,
tăng cường kỹ năng ứng dụng và thực hành. Chương trình giáo dục phổ thông
mới đã được biên soạn theo hướng coi trọng phát triển phẩm chất, năng lực của
người học (năng lực vận dụng kiến thức vào cuộc sống).
Năng lực vận dụng kiến thức là khả năng của bản thân người học huy
động, sử dụng những kiến thức, kĩ năng đã học trên lớp hoặc học qua trải
nghiệm thực tế của cuộc sống để giải quyết những vấn đề đặt ra trong những
tình huống đa dạng và phức tạp của đời sống một cách hiệu quả và có khả năng
biến đổi nó. Năng lực vận dụng kiến thức thể hiện phẩm chất, nhân cách của con
người trong quá trình hoạt động để thỏa mãn nhu cầu chiếm lĩnh tri thức. Việc
phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho HS có ý nghĩa quan trọng trong việc
giải quyết những nhiệm vụ đặt ra của HS như: vận dụng kiến thức để giải bài
tập, tiếp thu và xây dựng tri thức cho những bài học mới hay cao nhất là vận
dụng để giải quyết những vấn đề trong thực tiễn cuộc sống của các em.
Năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn Hoá học: khả năng hoạt động
trí tuệ (phân tích, tổng hợp, so sánh, trừu tượng hóa, khái quát hóa...) của HS
trong việc vận dụng kiến thức, kĩ năng cũng như quan điểm, thái độ để tìm ra lời
giải cho một vấn đề trong môn Hóa học, là khả năng cá nhân sử dụng hiệu quả
các quá trình nhận thức, hành động và thái độ, động cơ, xúc cảm để giải quyết
những tình huống vấn đề mà ở đó không có sẵn quy trình, thủ tục, giải pháp
thông thường.
Hóa học là một trong các môn khoa học cơ bản có đóng góp quan trọng
vào sự phát triển của xã hội. Môn Hóa học có vai trò quan trọng trong việc thực
hiện mục tiêu đào tạo nói chung, của trường THPT nói riêng. Môn Hóa học ở
trường THPT có những đặc trưng riêng. Việc khám phá và tiếp thu kiến thức
phụ thuộc rất nhiều vào các thí nghiệm bởi đặc điểm của khoa học Hóa học vốn
là khoa học thực nghiệm và nguyên tắc dạy học là nguyên tắc trực quan “học đi
đôi với hành”. Việc làm đồ dùng dạy học nói chung, hướng dẫn HS làm đồ dùng
học tập nói riêng có tác dụng to lớn trong việc phát triển nhận thức của HS, phù
hợp với nguyên lý giáo dục, giúp các em quen dần với phương pháp nghiên cứu
khoa học, vì qua đó các em được tập quan sát, tư duy biện chứng, rèn luyện tính
cẩn thận, kiên trì, góp phần giáo dục kỹ năng sống, chuẩn bị cho HS tham gia
hoạt động thực tế. Do được tự mình tiến hành thiết kế các dụng cụ học tập… các
em có thể nhanh chóng làm quen với những dụng cụ và thiết bị dùng trong học
tập cũng như nguyên tắc thiết kế các đồ dùng trong đời sống và sản xuất sau