1
PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1. Lý do chọn đề tài:
Trước tình hình thay đổi cách kiểm tra, đánh giá đối với học sinh trung học
phổ thông đòi hỏi mỗi học sinh phải có phương pháp giải nhanh các bài toán dù dễ
hay khó với thời gian ngắn bắt buộc chỉ có hơn một phút cho mỗi câu hỏi. Do vậy
nếu học sinh giải theo phương pháp cũ sẽ mất nhiều thời gian và không đủ thời
gian để hoàn thiện bài, sẽ ảnh hưởng không nhỏ đến kết quả kiểm tra.
Trước sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, đưa khoa học vào đời
sống trong đó hoá học đã góp phần không nhỏ, vì vậy đòi hỏi người thầy giáo
cũng phải thay đổi cách dạy, cách tư duy phù hợp với sự phát triển đó. Khi thử
nghiệm với mọi đối tượng học sinh kể cả học sinh có học lực trung bình và yếu
cũng áp dụng phương pháp này vào làm bài kiểm tra có hiệu quả. Sau thời gian
dài nghiên cứu, theo dõi một số bài tập về hoá hữu cơ của nhiều tác giả và nhiều
đề thi tốt nghiệp, đề thi đại học khối A,B các năm 2003-2008. 2009, 2010, nếu
học sinh giải theo phương pháp thông thường sẽ mất nhiều thời gian, khi sử dụng
phép lợi thế thấy học sinh giải quyết nhanh, chính xác vấn đề.
Vì thế tôi quyết định viết đề tài: “Dùng phép lợi thế để giải nhanh một số
bài toán hữu cơ dành cho thi tốt nghiệp, cao đẳng và đại học khối A và B” .
1.2. Phạm vi và đối tượng nghiên cứu:
Phạm vi nghiên cứu: Chương trình hoá học hữu cơ lớp 11, 12
Đối tượng nghiên cứu: Áp dụng cho tất cả các đối tượng học sinh lớp
11,12
1.3. Mục đích nghiên cứu:
Căn cứ vào mục tiêu của đề tài nhằm nâng cao kết quả học tập của học sinh,
giúp các em giải bài tập trong sách giáo khoa, sách bài tập, các đề thi tốt nghiệp,
đề thi đại học và cao đẳng nhanh, hiệu quả cao hơn, thông qua đó rèn luyện được
tính tư duy, sáng tạo trong học tập và phương pháp phân tích tổng hợp các dữ kiện
của học sinh cũng thông minh hơn. Đối với giáo viên cũng phải thay đổi cách dạy
phù hợp mới đáp ứng được yêu cầu.
Tóm lại mục đích chính giúp người học, người dạy cách tư duy sáng tạo
mới, với thời gian ngắn nhất mà vẫn giải quyết có hiệu quả các đề kiểm tra, đánh
giá.
1.4. Điểm mới trong kết quả nghiên cứu:
Điểm mới của đề tài giúp người dạy, người học giải quyết chính xác, nhanh
nhất, ngắn gọn nhất trước các bài tập trong sách giáo khoa, sách bài tập, trong các
tài liệu, đề kiểm tra, đề thi tốt nghiệp, thi cao đẳng và đại học .
2
PHẦN 2: NỘI DUNG
2.1. Cơ sở lý luận
Trên cơ sở thâu tóm các dữ kiện đã biết học sinh biết cách vận dụng vào
học tập giải quyết các vấn đề tưởng như không giải quyết được hoặc diễn giải dài
dòng mới xong. Vì thế đề tài giúp học sinh loại bỏ được phương pháp giải quyết
vấn đề theo phương pháp truyền thống trước đây.
2.2 Thực trạng của vấn đề:
Căn cứ vào chương trình hoá học hữu cơ học sinh được học ở khối 11, 12.
Căn cứ vào các bài tập trong sách giáo khoa, sách bài tập, các đề thi tốt
nghiệp, cao đẳng và đại học.
Để giải quyết các loại bài tập theo phương pháp truyền thống sẽ mất nhiều
thời gian ảnh hưởng đến kết quả học tập. Vì vậy để giải quyết vấn đề này một
cách gọn tôi đưa ra phương pháp giải quyết sau:
Ví dụ: Khi đốt cháy một hyđrocacbon no có công thức CnH2n+2
2 2 2 2 2
(3 1)
0 ( 1) 0
2
o
t
n n
n
C H O nC n H

Đây chính là nội dung của phương pháp lợi thế để giải quyết bài toán nhanh
nhất đối với việc tìm công thức của rượu đơn chức, đa chức.
Mở rộng vấn đề trên cho hỗn hợp các chất hữu cơ ta cũng giải quyết như
trên với số nguyên tử cacbon trung bình:
Ví dụ: Có 2 chất hữu cơ cùng chức CnH2n+2Oz và CmH2m+2 Oz
Ta đặt
2
m n
n
. Khi đó ta có
0
2 2 2
2 2
3 1
( ) ( 1)
2
t
n z
n
n z

Ta có: 2 2
1H O CO
n n
n n
gốc hyđrocacbon no.
2.3. Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề:
Ví dụ 1:
Đốt cháy hoàn toàn 3 gam một hyđrocacbon A thu được 4,48 lit CO2(đktc)
và 5,4 gam H2O, biết tỷ khối hơi của A so với hyđro bằng 15. Lập công thức phân
tử của hyđrocacbon A?
* Giải bằng phương pháp thông thường ở sách giáo khoa ta làm như sau:
- Tính MA = 15.2 = 30
- Tính lượng C trong 3 gam A
Cứ 22,4 lit CO2 có 12 gam C
Vậy 4,48 lit CO2 có x gam C
x = 2,4 gam
-Tính lượng hyđro trong A
Cứ 18 gam H2O có 2 gam H
Vậy 5,4 gam H2O có 0,6 gam H
-Tìm số nguyên tử C, H trong 1 mol A
Theo bài ra ta có:
+ Tìm số nguyên tử C
Cứ 2 gam A có 2,4 gam C
Vậy 30 gam A có 24 gam C
3
Suy ra số nguyên tử C bằng 24
2
12
+ Tìm số nguyên tử hyđro:
Cứ 3 gam A có 0,6 gam H
Vậy 30 gam A có 6 gam H
Suy ra số nguyên tử H bằng 6
6
1
Vậy công thức phân tử của A là C2H6
* Giải theo phương pháp lợi thế chỉ cần tính:
2
4,48 0,2
22,4
CO
n mol
2
5,4 0,3
18
H O
n mol
2 2
H O CO
n n
A là ankan
Ta có 2
2
1 0,3
2
0,2
H O
CO
nnn
n n
Vậy chất A là C2H6
Ví dụ 2: Đề thi tốt nghiệp THPT năm 2003
Đốt cháy a gam một rượu đơn chức phản ứng kết thúc thu được 8,1 gam
nước và 6,72 lit CO2 (đktc). Công thức phân tử của rượu A là:
A. CH3OH B. C2H5OH C. C3H7OH D. C4H7OH
* Giải bằng phương pháp thông thường ta có:
Gọi công thức của rượu đơn chức là: CxHyO
Ta có: 2 2 2
4 2
o
t
x y
y y
C H O x O xCO H O

2
8,1 0,45
18
H O
n mol
2
6,72 0,3
22,4
CO
n mol
Ta có: 2
2
0,45
3
0,5 0,3
H O
CO
nx y
n y x
Nếu
1 3
x y
(loại)
2 6
x y
(nhận)
3 9
x y
(loại)
Vậy công thức của rượu đơn chức là: 2 6
C H O
* Giải bằng phép lợi thế
20,45
H O
n mol
20,3
CO
n mol
Rượu no đơn chức ta có:
2 1 2 2 2
3( 1)
2
o
t
n n
n
C H OH O nCO n H O

4
Ta có: 1 0,45
2
0,3
nn
n
Vậy công thức của rượu A là: 2 5
C H OH
Ví dụ 3: Đề thi đại học khối A năm học 2008
Đốt cháy hoàn toàn hỗn hợp M gồm hai rượu X, Y là đồng đẳng kế tiếp của
nhau thu được 0,3 mol CO2 và 0,425 mol 2
H O
Mặt khác, cho 0,25 mol hỗn hợp M tác dụng với Na (dư) thu được chưa đến
0,15 mol
2
H
. Công thức phân tử của X, Y là:
2 6 2 3 8 2
2 6 4
. ,
. ,
A C H O C H O
B C H O CH O
3 6 4 8
2 6 3 8
. ,
. ,
C C H O C H O
D C H O C H O
* Giải theo phương pháp thông thường
Vì 0,25 mol M chưa đến 0,15 mol
2
H
. Do vậy rượu X, Y phải là đơn chức
ta có:
2 2 2
1
( )
4 2 2
o
t
x y
y y
C H O x O xCO H O
Ta có:
0,3
0,5 0,425
x
y
2,8 3
1 1
y
x
1 3
x y
(loại)
2 6
x y
(loại)
2,5 7
x y
(nhận)
Vậy rượu X, Y là: 2 6
C H O
và 3 8
C H O
Đáp án đúng là: D
* Giải bằng phép lợi thế
Ta có:
n
2
H O
>
n
CO2
1 0,425
2,4
0,3
nn
n
Vậy rượu X, Y là: 2 6
C H O
và 3 8
C H O
Đáp số đúng là: D
Ví dụ 4: Đề thi đại học khối A năm 2009
Cho hỗn hợp X gồm 2 ankol đa chức mạch hở thuộc dãy đồng đẳng, đốt
cháy hoàn toàn hỗn hợp X trong không khí thu được CO2 và H2O có tỉ lệ mol
tương ứng là 3:4. Hai ankol đó là:
A.
2 4 2 3 6 2
( ) ( )
C H OH C H OH
vµ C.
2 4 2 4 8 2
( ) ( )
C H OH C H OH
vµ
B. 2 5 4 9
C H OH C H OH
vµ D.
3 5 3 4 7 3
( ) ( )
C H OH C H OH
vµ
*Giải bằng phương pháp lợi thế
Ta có: 2 2
H O CO
n n
gốc hyđrocacbon no
Ta có 1 4
3
3
nn
n
Vậy hai ankol là:
2 4 2 4 8 2
( ) ( )
C H OH C H OH
vµ
Đáp án đúng: C
Ví dụ 5: Đề thi đại học khối A năm 2008
5
Đốt cháy hoàn toàn một ankol đa chức mạch hở X thu được H2O và CO2
với tỉ lệ số mol tương ứng 3:2 , công thức phân tử của X là:
A.
2 6 2
C H O
B. 2 6
C H O
C.
3 8 2
C H O
D.
4 10 2
C H O
* Giải bằng phương pháp lợi thế
Ta có: 1 3
2
2
nn
n
Vì rượu đa chức nên đáp số đúng A
Ví dụ 6: Trong một bình kín dung tích 20 lit chứa oxy ở 00c và 0,56 atm. Bơm
thêm vào bình m gam hỗn hợp 2 ankan ở thể khí đứng liên tiếp trong dãy đồng
đẳng đo được áp suất p1 ở 250c. Bật tia lửa điện để phản ứng xảy ra hoàn toàn sau
đó đưa bình về 136,50c đo được áp suất p2. Dẫn sản phẩm cháy vào bình nước vôi
trong dư thấy khối lượng bình tăng 14,72 gam và tạo ra 22 gam kết tủa. Lập công
thức phân tử hai ankan?
Với bài toán này nếu giải bằng phương pháp truyền thống sẽ rất dài. Nhưng
nếu giải bằng phương pháp lợi thế rất đơn giản:
Ta có:
2 3 2
CO CaCO
n n 0,22 9,68 gam
CO
mol m
2
H O
14,72 9,68
n 0,28
18
mol
Gọi
n
số nguyên tử các bon 2 ankan
Ta có: 1 0,28
3,66
0,22
n
n
.
Vậy công thức của 2 ankan là: C3H8 và C4H10
Ví dụ 7: Một hỗn hợp khí A gồm hai hiđrocacbon liên tiếp trong dãy đồng đẳng.
Khi đốt cháy V lit khí A thu được 3,2 lit khí CO2 và 4,2 lit hơi nước (ở cùng một
điều kiện nhiệt độ, áp suất). Lập công thức phân tử của hai chất.
* Giải bằng phương pháp truyền thống
Đặt công thức trung bình của 2 hiđrocacbon là:
x y
C H
Phương trình phản ứng:
0
2 2 2
4 2
x y
y y
tx
C H x O CO H O

1 lit
4
y
x
lit
x
lit
2
y
lit
1 lit
x y
C H
3,2 lit CO2 4,2 lit H2O
2 2
2 2
4,2 21
3,2 16
42 21
2
16 8
H O H O
CO CO
H
C
n V
n V
nx
n
Do đó: Hai hiđrocacbon là hai ankan
Đặt công thức phân tử trung bình hỗn hợp A là:
2 2
n n
C H