Kinh nghiệm THPT: Hướng dẫn học sinh lớp 12 ôn tập tác phẩm tự sự hiệu quả

Ở Ầ Ầ A. PH N M Đ U

ọ ề

ộ ớ ọ ệ

ề ử ế

ậ ậ ệ ể ứ ủ ố

ả ố

ầ ướ ơ ẫ ặ ờ ế t ? Thi ỗ

ạ ủ

ờ ữ Ng văn bao gi

ự ế ữ t nghi p THPT, môn ộ ố ớ

ầ ng đ i l n đòi h i h c sinh c n ph i có k

ả ượ ộ ế ạ ỏ ọ ể

ệ

ớ ả ữ ữ ậ c k t q a t

ề ọ ệ ng pháp ôn t p h u hi u thì m i có th đ t đ ệ ể c đi m cao. Đ làm đ ỗ ọ ỏ ể ạ ượ ả ọ

ứ ự ể ể ạ

ẳ ề ặ ả ỗ

ầ ạ ượ ự ể ướ ế ẫ ấ t th c đ h ng d n các em ôn t p đ t đ ng pháp thi

ữ ẫ

ề ỗ

ử t nhiên m i ph ệ ấ ng pháp đ ượ ẽ ề ư ấ c đi m nh t đ nh. Song tôi th y hi u qu

ướ ng d n cho các em thi c thi ụ c áp d ng và t ấ ị ọ ề ng pháp h

ấ ầ ầ ấ ầ ồ

ể ầ

ừ ề ườ ề ầ

ơ ẩ ạ

ế ề ọ 1. Lý do ch n đ tài ự ọ ố ớ t là h c sinh l p 12 thi c luôn là m t áp l c Đ i v i h c sinh, đ c bi ẳ ậ gây căng th ng tâm lí. Th i gian ôn t p không nhi u, ki n th c c a các môn ệ ớ t nghi p và thi thi thì quá l n. V y làm th nào đ cho vi c ôn t p 6 môn thi t ả ế ạ ế ạ ọ ộ t nghĩ đây là m t bài toán không đ n gi n cho Đ i h c đ t k t qu t ọ ườ ọ i th y trong quá trình h h c sinh và cũng là cho m i ng ng d n h c sinh ả ệ yêu quý c a mình ôn thi đ t hi u qu . ệ ố cũng là các môn thi t Trong th c t ọ ắ ố ị m t trong nh ng môn c đ nh có tính b t bu c đ i v i các kì thi. Môn h c này ế ố ớ ứ ươ ế ộ ượ ng ki n th c t chi m m t l ậ ề ể ạ ượ ớ ho ch ôn t p chu đáo thì m i có th đ t đ c đi u ầ ắ ạ này bên c nh vi c n m v ng các kĩ năng làm bài đòi h i m i h c sinh c n ế ủ ố ươ ph i có ph t. ấ Tuy nhiên, v n đ h c môn Văn hi n nay không ph i h c sinh nào cũng làm ề ượ đ c đi u đó. ọ ượ c h ng thú cho h c Đ tránh gây áp l c căng th ng v tâm lí và t o đ ầ ườ i th y là c n ph i có sinh trong quá trình ôn thi, v n đ đ t ra cho m i ng ả ệ ậ ươ ộ m t ph c hi u qu cao nh t.ấ ế ậ t Trong quá trình ôn t p môn Ng văn và h ượ ươ ươ ấ ng nghĩ s có r t nhi u ph ể ả ể ữ pháp đ u có nh ng u đi m nh ậ ẫ ướ ươ ẫ v n là ph ng d n ôn t p cho h c sinh theo c u trúc đ thi. ề ữ Trong nh ng năm g n đây c u trúc đ thi g m có hai ph n: ph n dành chung ự ấ ả t c các thí sinh và ph n danh riêng cho t ng ban đ cho các em l a cho t ị ậ ữ ộ ọ ch n. Cho dù thu c v ban nào đi chăng n a thì đ th ng yêu c u ngh lu n ề ấ ề v các v n đ sau: ề ộ ị ậ ơ ạ + Ngh lu n v m t bài th , đo n th . ộ ề ộ ị ậ + Ngh lu n v m t tác ph m văn xuôi, m t đo n trích văn xuôi. ề ộ ị ậ + Ngh lu n v m t ý ki n bàn v văn h c.

1

ề ạ ố ộ ấ Trong ph m vi đ tài này, tôi mu n đi vào m t v n đ c th :

ố ẫ ọ ữ ớ ậ ẩ ề ụ ể “H ngướ ớ ự ự v i mong mu n tháo s ”

d n h c sinh l p 12 ôn t p nh ng tác ph m t ỡ ữ g nh ng

ủ ữ

ả ố ử ạ ế khó khăn, nh ng băn khoăn c a các em khi làm văn, giúp các em thi c đ t k t qu t t.

ứ ụ 2. M c đích nghiên c u

ệ ố ạ ế ệ t nghi p THPT đ t k t qu ả

ấ t nh t. Ổ ị ả ớ

ươ ạ ả ọ ậ + Nâng cao hi u qu h c t p và giúp các em thi t ố t + n đ nh tâm lý gi m b t tâm lý căng th ng thi c cho các em. + Giúp các em hình thành ph ử sáng t o. ẳ ự ọ ự h c, t ng pháp t

ố ượ ứ ứ ạ 3. Đ i t ng nghiên c u và ph m vi nghiên c u

ướ ẫ ậ ớ ứ ọ ẩ ng nghiên c u: H ng d n h c sinh l p 12 cách ôn t p các tác ph m

ứ ọ ớ ườ ự ế ả ạ ố ượ Đ i t văn xuôi . ạ Ph m vi nghiên c u: H c sinh các l p 12 mà tôi là ng i tr c ti p gi ng d y.

ươ ứ 4. Ph ng pháp nghiên c u

ả ị ể qua các kì thi: ki m tra đ nh kì, thi kh o sát

ệ ự ế ệ t nghi p và thi t ả ng pháp kh o sát th c t ử ố ng, thi th t t nghi p THPT.

ế ủ ọ ố ố ẩ ứ ả ế t c a h c sinh và th ng kê k t ng pháp nghiên c u qua s n ph m: bài vi

ể

Ầ Ộ ươ Ph ấ ượ ch t l ươ Ph ả ể qu đi m ki m tra. B. PH N N I DUNG

ươ Ch

ơ ở ủ ữ ệ ướ ng I: ẫ ữ ậ ẩ ng d n ôn t p nh ng tác ph m t ự

Nh ng c s c a vi c h s .ự

ơ ở ậ

ậ ộ ư i nh ng s

i khách quan vào b óc ng ụ ộ ả ả ơ ế ớ ả ườ ệ ứ ả ứ 1. C s nh n th c ự ự ứ Nh n th c là s ph n ánh th gi ự ph n ánh này không ph i đ n gi n, th đ ng mà là quá trình bi n ch ng d a

2

ự ủ

ủ ể ủ ủ ể ề ệ ố ớ ậ

ứ ạ ộ ứ ộ

ậ ể ườ

ườ ế ằ ủ ể ủ ệ ọ ữ ể

ứ ạ ộ ủ ằ ứ t h c: con ng ườ ự i t

ằ

ư ế ả ể ộ ọ

ớ ư ế ỉ ơ ọ ạ ộ ư ể trên ho t đ ng tích c c c a ch th trong quan h đ i v i khách th . Nh ng ả ở không ph i cá nhân nào cũng đ u là ch th c a nh n th c. Con ng i tr ủ ể ổ ậ thành ch th nh n th c khi tham gia vào ho t đ ng xã h i nh m bi n đ i ứ ạ ng h c sinh chính là ch th c a ho t nh n th c khách th . Trong nhà tr ơ ậ ộ đ ng nh n th c; còn khách th chính là nh ng tri th c kinh nghi m. Theo c ư ở ế ọ làm ra mình b ng chính ho t đ ng c a mình nh ng s tri ừ ơ ở ấ cái quan trong là làm ra cái đó nh th nào vào b ng cách nào? T c s y ơ ả ỉ chúng ta có th nói m t cách đ n gi n các em h c sinh l p 12 không ch ph i ề ch đ n gi n là ôn cái gì mà đi u quan tr ng là ôn nh th nào?

ả ơ ơ ự ễ

ỏ ộ ỷ ệ l

ự ự ườ s th ố

ỏ ơ

ấ ự ự ớ ề ộ ề

ạ ể

ớ ự ự ố ớ ề ộ ộ ề ọ ậ ặ ỏ ấ ườ ạ s đ i v i các em r t ng i, th ng hay đ i phó ho c ph

ố ự ộ ậ ẩ ệ ư ẫ

ả ứ ế ế ầ ố

ớ ề ộ ọ ị ậ ề

ườ ữ ấ ầ

ả ẫ ụ ể ấ ọ ể

2. C s th c ti n ẩ ọ ủ ế Tác ph m t không nh trong các bài h c c a ng chi m m t t ị ậ ớ ọ ệ t nghi p THPT. Cách làm bài ngh lu n v m t tác h c sinh l p 12 ôn thi t ấ ả ự ự ẩ s không đ n gi n so v i các câu h i khác trong c u trúc m t đ thi. ph m t ầ ẩ ị ậ ự ế s , ph n nhi u h c sinh cho th y khi ngh lu n v m t tác ph m t Th c t ệ ị ậ ạ khó đ t đi m cao so v i các d ng câu h i ngh lu n khác. Chính vì v y vi c ụ ọ h c các tác ph m t ộ thu c vào tài li u, văn m u khi làm bài mà không có s đ c l p, t duy sáng t o.ạ ư ế Qua k t qu th c t mà tôi th ng kê, h u h t các em h c sinh l p 12 ch a ẩ ự ự ệ th c s có kinh nghi m và kĩ năng v cách làm bài ngh lu n v m t tác ph m ả ề ặ ế ự ự ng th p. V n đ đ t ra c n ph i có s do đó k t qu thi môn Ng văn th t ỡ ữ ướ ộ m t cách h ng d n c th mang tính khoa h c đ giúp các em tháo g nh ng khó khăn trong quá trình làm bài.

ươ

ướ ộ ng II ữ ẫ ậ Ch N i dung h ng d n ôn t p nh ng tác ph m t ẩ ự ự s .

ứ ươ ờ ố

ườ ự ệ Ở ệ i trong toàn b tính khách quan c a nó.

ế ố ư ưở t ủ ộ ậ

đây, t ộ ế ắ ả ữ ủ ự ệ i nh ng gì x y ra bên ngoài mình, khi n cho ng ể ạ ả ạ i, t

l ệ ượ ự ả ẩ ộ ự ự ng th c tái hi n đ i s ng qua các s ki n, bi n c và hành T s là ph ng và tình vi con ng ườ ủ ả i, c m c a nhà văn thâm nh p sâu s c vào s ki n và hành đ ng c a con ng ườ ọ i đ c có nhà văn k l ế ớ ạ ằ ả c m giác r ng hi n th c đ i t o c ph n ánh trong tác ph m là m t th gi

3

ể ả ộ ụ i, phát tri n, không ph thu c vào tình c m, ý

ượ ườ ầ ườ ượ ệ ể ẩ ự ự ả ộ c các giá tr v m t t i giáo viên c n h ị ề ặ ư ướ ng i vi c n i dung ph n ánh, đ phân tích đ s , ng

ư ự ồ ạ ị t n t hình xác đ nh đang t ế ố ủ mu n c a ng t. ộ ể ể Đ hi u đ ậ ủ ẫ ưở ng l n ngh thu t c a m t tác ph m t t ậ ẫ d n h c sinh cách ôn t p nh sau:

ọ ầ ọ ẩ ắ ỗ ố ệ ủ t chính xác c t truy n c a m i tác ph m.

ẩ

ắ ệ ể ệ ạ ế ể t v m t tác ph m văn xuôi thì tóm t ơ ở ể ừ ắ ố t c t đó tìm t chính là c s đ t

ấ ể

ắ ụ ừ t và nh v y t

ẽ ề ườ ệ i giáo viên h

ố ướ ư ế

ứ

ệ ậ ặ ư ậ ấ t ọ ẫ ng d n h c ệ t theo c t truy n là nh th nào? ự ệ ủ ỗ

ệ

ỏ ộ ự ạ ế

ủ ứ ạ ộ ế ệ ề ả

ể

ầ ng bao g m các thành ph n sau:

ồ ị ệ ớ ử ả

ờ ố

ườ ọ ủ ễ ả ự ế ề ả ủ ấ ể ủ ụ ể ủ ự ệ i thi u th i kì l ch s , khung c nh c th c a s vi c ể i đ c chú ý theo dõi. ộ s ti n tri n c a hành đ ng, c a tính cách, c a mâu

ộ

ẫ ỉ ượ ể ẫ ộ ể c phát tri n

ẳ

ộ ế ụ ể ủ ế ế ả ở ộ i quy t, k t thúc m t quá trình phát tri n c a mâu

ư ậ ườ ự ủ thông th

ủ ệ

ự ộ

ầ ấ ệ ậ ủ 1/ C n đ c kĩ và tóm t ả ố ề ộ ể Đ có th làm bài đ t k t qu t ế ầ truy n là yêu c u không th thi u, vi c tóm t ẩ ủ ề hi u các v n đ khác c a tác ph m ầ ủ ư Tùy vào t ng m c đích mà đ a ra yêu c u c a vi c tóm t ắ t khác nhau song ng nhiên s có nhi u cách tóm t ậ ệ ố ắ ắ t theo c t truy n. V y tóm t sinh tóm t ọ ệ ố ệ ố ộ ể ắ ụ ể ượ ổ Hi u m t cách ng n g n, c t truy n là h th ng s ki n c th đ c t ấ ị ệ ầ ư ưở ờ ố ng và ngh thu t nh t đ nh c a nhà văn. ch c theo yêu c u t Nh c t t ư ủ ể ể ệ ự truy n, nhà văn th hi n s hình thành, đ c đi m c a m i tính cách cũng nh ệ ờ ố ộ ự ữ ạ s tác đ ng qua l i gi a các tính cách. Cũng nh c t truy n, nhà văn tái hi n ứ ự ộ i khách năng l c, cách th c chi m lĩnh th c t các xung đ t xã h i, ch ng t ọ ố ậ quan c a mình. Dù đa d ng, m i c t truy n đ u tr i qua m t ti n trình v n ế ộ đ ng có hình thành, phát tri n và k t thúc. ườ ỗ ố M i c t truy n th ệ +Trình bày: gi + Khai đoan: nêu tình hu ng, v n đ n y sinh đ ng ể +Phát tri n: di n t thu n, xung đ t. ặ + Đ nh đi m (ho c cao trào): hành đ ng, tính cách, mâu thu n đ ấ ấ ế đ n đ cao nh t, căng th ng nh t ặ +K t c c (ho c m nút): gi thu n.ẫ ầ ộ ng là nh v y. Tuy nhiên, không M t cách đ y đ , theo trình t ầ ả ấ ứ ố ư ậ ầ ph i b t c c t truy n nào cũng bao hàm đ y đ các thành ph n nh v y. ư ộ ố ế ặ các thành ph n y cũng bi n hóa sinh đ ng nh cu c s ng M t khác, trình t ồ muôn màu và tùy theo ý đ ngh thu t c a nhà văn.

4

ị ộ ố ắ ượ t đ

ẩ ẫ ướ ườ ư ầ ệ ố c c t truy n m t tác ả ọ ng d n các em ph i đ c kĩ tác ph m sau

ỏ

ờ ẩ ệ ử ả mà tác ph m ph n ánh, tái hi n?

ệ ự ự s , ng ả ờ ượ i đ ả ủ ề ủ

ậ ủ ướ c phát tri n c a tính cách, c a s

ọ ẩ ủ ố ể ộ t, s ki n quan tr ng trong tác ph m tác đ ng

ậ ộ ờ ậ i cu c đ i nhân v t?

ầ ẩ ế ứ ơ ả

ớ ắ ự ắ ả ơ ở ọ ể

ệ ừ t. ễ

ệ ừ ừ T khái ni m xác đ nh nh trên, mu n tóm t ẩ i giáo viên c n h ph m t ữ c nh ng câu h i sau: đó tr l ộ ị + Hoàn c nh xã h i, th i kì l ch s ẩ + Ch đ c a tác ph m? ẩ ủ + Nhân v t chính c a tác ph m và các b ế ự ệ ậ ấ ph n nhân v t y? Các chi ti ớ t ữ Trên c s đ c kĩ tác ph m, n m v ng ki n th c c b n theo yêu c u trên m i có th đi đ n xây d ng văn b n tóm t Ví d ụ : Tóm t ở ầ ế tắ truy n R ng Xànu (Nguy n Trung Thành) ầ ạ

ưỡ ấ ả ự ớ ở

ượ ấ ộ

ng, Tnú đ ộ ư ữ ẹ

ạ ộ ữ ể ả ị

ủ ệ ồ

ừ ế ạ ặ

ụ

ế ị ế ấ

ủ

ế ụ ề ắ ẩ ắ ợ ả ố ỏ

ổ ấ ặ ắ ẻ ẩ ờ ẹ ượ ứ

ụ ế

ậ ự ượ ứ

ng quân gi ở ạ ơ ệ ễ ả i đ n v , tr

ế ữ ắ ọ ằ ừ ủ ạ M đ u truy n là c nh r ng xà nu b t ngàn trong “t m đ i bác ”c a ặ ự n t m ng c l n ra che ch cho làng Xô Man. Sau 3 năm đi l c gi c, đang ở ề ượ c c p trên cho phép v thăm làng m t đêm. Bé Heng nay đã tr l ở ộ thành m t giao liên ch ng ch c, nhanh nh n. Dít nay đã tr thành bí th chi b ụ ế kiêm chính tr viên xã đ i v ng vàng. Đêm hôm đó, c M t đã k cho c dân ố ắ ề ộ ờ làng nghe v cu c đ i Tnú. H i đó Mĩ Di m kh ng b g t gao, Tnú cùng Mai ắ ỏ ấ ộ tham gia nuôi gi u anh Quy t cán b cách m ng t nh . Gi c b t Tnú sau 3 ở ề ạ ượ v . Lúc này anh Quy t đã hi sinh, Tnú t ng c Kon Tum tr i v năm anh l ặ ấ l y Mai. Anh ti p t c cùng dân làng mài giáo mác chu n b chi n đ u. Gi c ấ ẻ nghe tin, chúng v làng càn quét, kh ng b . K thù b t v con anh, tra t n tàn ạ ữ ọ ướ c m t anh. Căm h n cháy b ng, Tnú đã nh y x ra gi a b n lính b o ngay tr ầ ư nh ng cũng không c u đ t m d u xà c m con Mai. Gi c b t anh, qu n gi ố ổ ậ ườ ầ nu đ t m i đ u ngón tay anh. C M t cùng thanh niên trong làng đã n i d y ế ạ ọ i phóng. t s ch b n lính c u Tnú. Sau đó anh gia nh p l c l gi ị ướ ả c Câu chuy n k t thúc b ng c nh c M t và Dít ti n Tnú tr l m t h là nh ng cánh r ng xà nu n i ti p đ n t n chân tr i.

ế ậ ẩ ể ự ả

ộ ả ộ ữ t tùy thu c vào yêu c u c ể Đ xây d ng văn b n tóm t ắ ộ ủ i văn. Đ dài, ng n c a m t văn b n tóm t

ắ ầ ọ

ế

ể ể ắ ệ

ụ ế ố ế ờ ệ ắ t tác ph m, đi m đáng nói n a là rèn luy n ụ ầ ứ ượ ng t c n g n gàng, súc tích, hàm ch a l ề ừ ồ ề đ ng t ch m t ý mà quá nhi u câu, dùng nhi u t ườ ọ ạ t nên có ng t đo n, chuy n ý đ ng i đ c ệ ế ủ ượ ễ ố i văn tóm t ỉ ộ ắ m t m nh đ . Bài tóm t ắ ở ộ ượ ầ ẩ c di n ti n c a dòng c t truy n. ắ ề ờ v l ờ ể th . Song nhìn chung, l ố i vi thông tin cao. Tránh l ề nghĩa ắ n m đ c các ph n tác ph m, n m đ

5

ắ ế ệ ễ ề

ưở

ơ ấ ể ể ừ ế ụ

ệ

ả ề ệ ế ộ ả ụ ẩ

ế ư ờ ươ

ồ ờ ộ

ả ệ ẹ ế ứ ứ ề i v h t s c dã man, đ a con vì mu n b o v m đã đánh tr

ầ ườ ng đó l

ộ ễ ẩ ượ ờ ủ i ti p di n và l n này ng ườ ồ

ệ ế

ấ ạ ế i m i c a chánh án Đ u (m t ng ạ ế

ờ ộ ẩ ề ỡ ủ ệ ả

ch i trên. ể ệ ượ c

ớ ậ ộ ị ề ể ọ

ề ườ i ngh sĩ đã có m t t m đ ề c t m nh, ng

ế ấ ệ i ngh sĩ đ u th y hi n lên anh cũng

ừ ứ ườ ấ ổ

b c tranh. ậ ắ ố

ấ ườ ướ ấ ả ỗ ầ ứ ờ ủ ng mai và n u nhìn lâu h n, bao gi ấ ướ i đàn bà nghèo kh , lam lũ y b ệ ứ ẩ ệ ơ c ra t ộ ớ ể ệ ồ ế

ệ ẩ ệ ệ ắ

Ví dụ: Tóm t t truy n Chi c thuy n ngoài xa (Nguy n Minh Châu) ộ ệ ầ ủ ế ả ng phòng, ngh sĩ nhi p nh Phùng đ n m t vùng Theo yêu c u c a tr ộ ấ ế ề ven bi n mi n Trung (cũng là n i anh đã t ng chi n đ u) đ ch p m t t m ố ị ả nh cho cu n l ch năm sau. ề ượ ườ ụ c i ngh sĩ đã phát hi n và ch p đ Sau nhi u ngày “ph c kích”, ng ệ ộ ắ ờ “m t c nh đ t tr i cho” – đó là c nh m t chi c thuy n ngoài xa đang n hi n ạ ề ể ớ trong bi n s m m s ng. Nh ng khi chi c thuy n vào b , anh đã kinh ng c ả ế ừ ứ ế chính chi c thuy n đó c nh m t gã ch ng vũ phu h t m c khi ch ng ki n t ả ố ườ ợ ế ứ ậ đánh đ p ng ạ i cha mình. l ệ ả ữ i ngh sĩ đã Nh ng ngày sau, c nh t ộ ủ ệ ờ i đ ng đ i cũ c a ra tay can thi p... Theo l ườ ụ ữ ườ i đàn bà hàng chài đã đ n toà án huy n. T i đây, ng Phùng), ng i ph n ồ ỏ ừ ố ự ấ ch i s giúp đ c a Đ u và Phùng, nh t quy t không b lão ch ng y đã t ể ị vũ phu. Ch đã k câu chuy n v cu c đ i mình và đó cũng là lí do gi i thích ự ừ ố cho s t ộ ấ ề ả ờ R i vùng bi n v i khá nhi u nh, ng ch n vào b l ch “tĩnh v t hoàn toàn” v “thuy n và bi n” năm y. Tuy nhiên, m i l n đ ng tr ồ ươ ồ cái màu h ng h ng c a ánh s ả th y hình nh ng ẩ ư ậ t c t truy n th hi n m c đ thâm nh p tác ph m. Nh v y cách tóm t ớ ố ắ ượ c tác ph m thì đ ng nghĩa v i vi c không nh c t N u không tóm t t đ ắ ầ ể ẽ truy n s khó có th làm bài. Do đó vi c tóm t c tác ph m và yêu c u b t ộ ố ớ ọ bu c đ i v i h c sinh. ế ề ủ ầ ẩ

ườ ư ế ẩ ọ t, tác ph m văn h c là con đ tinh th n c a ng

ầ ủ ơ ề ệ ặ

ệ ể ọ ả ộ ụ ả ẻ ệ i ngh sĩ. ẩ ạ i càng khó h n. Tên tác ph m ệ ộ

ủ ề ệ ặ ợ

ố ậ

ệ ặ ộ ố 2. C n chú ý đ n ý nghĩa nhan đ c a tác ph m: Nh chúng ta bi Vi c sáng tác đã khó nhi u khi vi c đ t tên l không ph i là cho nó cái tên đ g i mà là c m t d ng ý, m t ý nghĩa ngh thu t.ậ ắ ụ Ví d : Ý nghĩa nhan đ truy n ng n “V Nh t” c a nhà văn Kim Lân. ợ ắ G i s c thái đ i l p ả Tình c nh ngang trái, m t tình hu ng đ c bi t

6

ẩ

ộ ấ ệ ể ợ ề ụ

ễ ả ạ ặ ữ ỏ ạ l ứ i sao tác gi

ặ ủ

ả ứ

ố ạ ố ế ộ ưở ườ i đ c hình nh nh ng đ a con sinh ra trong m t gia đình có ủ ng c a cha ng lí t

ể ệ ự ễ ề ệ

ả ộ ể ọ

ủ ấ ớ ủ ẻ ự ế ộ ế ớ ộ ự ố

ệ

ứ ự ạ ả ộ ườ ứ ệ t nam, dân t c Vi i Vi

ả ộ ổ ố qu c đang

ấ ượ ố ế ừ ứ ậ ủ Còn có th g i v cái tên c a nhân v t trong tác ph m ủ ọ L y m t ví d khác. Khi đ c truy n “ Nh ng đ a con trong gia đình” c a ẩ ầ Nguy n Trung Thành thì c n đ t ra c u h i: t i đ t cho tác ẩ ư ậ Ý nghĩa c a nó? ph m cái tên nh v y? ợ ữ ườ ọ G i lên cho ng ề truy n th ng cách m ng đang n i ti p và phát huy con đ ông. Th hi n cái nhìn hi n th c có chi u sâu mang tính đ c đáo c a Nguy n Thi: Ông đã ch n lăng kính gia đình đ nhìn ra c cu c chi n đ u l n c a nhân dân ữ ệ MN. Cách nhìn này là m t s phát hi n, khám phá m i m : s ti p n i gi ả ữ ệ ạ i và quá kh , s hoà quy n gi a tình c m gia đình và tình c m cách hi n t ệ ủ ạ ạ m ng t o nên s c m nh thiêng liêng c a con ng t nam. Nhà văn mu n ta nghĩ đ n không ch m t gia đình, mà c m t t hào hùng chi n đ u đ ỉ ộ ạ s c m nh đau th ế c sinh ra t

ầ ề ế ố ươ ng. ẩ t trong tác ph m

ệ

ớ ố ớ m t vai trò quan tr ng đ i v i th tr

ệ

ạ ượ ượ ơ ữ ố ớ ự ư ế ị ệ c m t tình hu ng truy n xem nh đã t o đ

ẩ ề ủ ộ ự ế ạ ữ

ề ườ

ặ ệ ự ệ ố

ể ủ ự ệ ặ

ạ ộ ộ

ữ ữ ộ

ườ ư ệ ậ ủ ủ ẽ ệ ọ chính vì v y mà ng

ả ố

ậ ạ ầ ệ ấ i v , làm nhà. Trong ba vi c y th y là khó ghê”.

ệ ặ ắ ấ ợ

ộ ướ ợ ệ i bi n thành trò đùa.

ế ộ ố ấ ơ ướ ả ố

ộ ố ư ế ộ ố ả ứ ộ ả ạ 3. C n chú ý đ n tình hu ng và chi ti ề ố ấ 3.1. V n đ tình hu ng truy n. ọ ư ứ ơ ữ ộ ế tình, thì v i văn th gi N u nh t ủ ự ự ố s , tình hu ng truy n có ý nghĩa quy t đ nh đ i v i s thành công c a xuôi t ộ ẩ ố tác ph m. N u t o đ c m t ắ ề ti n đ khá v ng ch c cho s thành công c a tác ph m. Do đó các cây bút tài ứ ế năng th ng ý th c đ n đi u này. Ví dụ: Truy n“V Nh t”, Kim Lân đã xây d ng tình hu ng truy n đ c đáo. ộ ợ ượ ơ ở ề ợ ố c xây d ng trên c s v Có th nói tình hu ng truy n c a “V Nh t” đ ặ ợ lùng gi a Tràng và cô “v nh t”. m t cu c hôn nhân l ộ ờ ườ ấ ủ i, c a cu c + Hôn nhân là m t trong nh ng vi c h tr ng nh t c a đ i ng ắ ườ ố ng nh n nh “Trăm i x a th s ng nhân sinh. Có l ậ ồ năm tính cu c vuông tròn Ph i dò cho t n l ch ngu n cu i sông” hay “T u trâu, c ấ ọ + Đ c truy n ng n V Nh t, Kim Lân đã cho ta th y cái vi c thiêng liêng y ạ l + Cu c s ng không ra s ng, cu c s ng c ph n ph t h i h ám nh cái đói. B i c nh nh th m t cu c hôn nhân l ế ớ ng cái ch t v i ễ lùng đã di n ra: Tràng

7

ạ ẳ ệ ụ ư ấ

ớ ỗ ạ ễ ư ặ i “nh t” đ

ị ủ ị ủ i. Th mà b ng d ng anh ta l ả

ể ư ị ả ộ

ụ ữ ẻ ư ộ

ờ ườ

ộ ư ủ ư

ồ ủ ạ ữ ộ ng. ể ễ

ế ủ

ồ ả ự ệ ọ ế ộ ơ

ế ư ư ườ ữ i d t d nh nh ng bóng ma. Ng

ợ ả ng”. Câu văn t ấ ề ấ ượ ả ng ớ ề ư ộ ố t: S hi n hình c a nó gi ng nh m t ườ ố i s ng xanh ổ ả ạ i ch t: “nh ng r ”, không bu i ặ ồ ố i trong làng đi ch , hay đi làm đ ng không g p ba, b n cái thây iườ ề ườ ố i s ng li n k câu văn t ạ i mong ng v ranh gi

ữ ố

ứ ả ủ ừ ế ồ ế t” > “s gi ” c a cái ch t,

ế ả ợ

ủ ẩ ố ị i.

ườ ắ ấ ẳ ợ

ễ ả ứ ế ậ ắ

ư ệ ủ ủ ế ạ ố

ệ ả ồ ộ

ư ơ

ớ ọ ể

ẫ

i giáo viên ph i h ự ự ẩ ả ướ ố ườ ẩ trong văn xuôi t s tình hu ng có vai trò đ c bi

ệ ố ớ ặ ủ ề ể ệ ở ệ ậ ậ ố

ủ ế ề

ạ ng ng

ố i đàn bà hàng chài nhà văn đã t o ra tình hu ng ậ ể ạ ệ ườ ố ậ ầ ộ ố ộ ổ ấ i là dân ng c , b y lâu nay ch ng có ai gã trai nghèo kh , x u xí, thô k ch, l ượ ợ ộ ế thèm ngó t c v m t cách d dàng, ư ị ầ g n nh là cho không. Qu giá tr c a Tràng cũng nh đ a v c a cô gái hoàn ư ậ ựơ ợ ớ ườ ờ c v v i cái giá r nh v y i ta có th láy đ toàn b đ o l n. Không g ng ợ ặ ề ể ị ườ và cũng không ng , m t ng i ph n có th b nh t v làm v nh m t cái ơ r m cái rác bên đ ố + Hôn nhân v n là bi u tr ng c a h nh phúc, nh ng cu c hôn nhân c a Tràng ấ ủ ặ ạ ợ và cô v nh t l i di n ra trong nh ng ngày tháng đau bu n đói kém nh t c a dân t c.ộ + Cái đói “tràn đ n” lúc nào không ai bi ọ th m h a, m t c n cu ng phong, càn quét m i sinh linh. Ng ạ ậ ờ xám đi l ườ sáng nào ng ườ ỏ ằ n m c ng queo bên đ ừ ự ế ch t, hao hao nhau, t a t a nhau, nh n m nh n t ế manh gi a s ng và ch t. ạ + Âm thanh: Ti ng qu “gào lên t ng h i thê thi ợ ạ cõi âm > g i ám nh r n l nh, âm khí. ẩ + Mùi v : “v n lên mùi m th i”: rác, mùi gây c a xác ng + Tràng l y v vào đúng lúc cái đói đang di n ra gay g t, ch ng ai còn nghĩ ữ ế đ n th gì khác ngoài mi ng ăn, th m chí b n thân anh ta cũng ch a ch c gi ấ ạ ượ c m ng s ng c a mình qua cái n n đói kh ng khi p này. Vi c Tràng l y đ ợ ề ướ v trong hoàn c nh này đ ng nghĩa r c thêm v nhà m t mi ng ăn, lo thêm ế ế ộ ỗ m t n i lo, đ a mình đ n v i cái ch t nhanh h n. ệ ẫ ư ậ ướ ng d n h c sinh tìm hi u các tác ph m văn xuôi ngoài vi c Nh v y khi h ớ ắ ể tóm t ng d n các em chú ý t đ ghi nh tác ph m ng ệ ố tình hu ng truy n. B i vì t ọ quan tr ng đ i v i vi c th hi n tính cách và s ph n nhân v t, ch đ tác ph m.ẩ Ví dụ: “Chi c thuy n ngoài xa” c a nhà văn Nguyên Minh Châu: ượ + Đ t o nên hình t ừ ộ truy n đ c đáo và t tình hu ng đ c đáo này mà nhân v t d n hé l s ph n.

8

ộ ệ ể ạ

ấ i qua l ế

ể ư ụ ề ộ ứ ượ c ra t ế ờ ủ c k l ừ ộ cu c chi n tranh nhi u đau th ườ ế ả i c a ngh sĩ nhi p nh Phùng, m t ng ươ ng m t mát. Phùng đ ể

ộ ứ

ắ

ồ ặ ờ ặ ộ ồ ủ ầ ươ ng mù tr ng nh ế

ồ con ng i im phăng ph c nh t

ả ặ ế ế ả ắ ẹ ố ố ườ i lính ượ ị c d p ị ờ ề i đ ngh ng x a đ ch p m t b c tranh c nh bi n theo l ể ả ệ ạ ng phòng. T i đây anh đã phát hi n ra m t b c tranh c nh bi n có ọ ộ ướ c m t tôi là m t b c tranh m c t u c a m t danh h a ư ườ i ư ượ ẻ ng trên chi c mui khum khum, ỗ ng m t vào b ”. C nh đ p đ n n i Phùng có c m giác b i r i, trái

ắ

ề

ồ

ị ẫ ừ ự ụ ẹ i ch ng vũ phu, thô b o hành h ng ườ

ố ấ ế ữ ậ ạ

ờ ố

ườ ư ạ i đàn bà nh n nh c ch u đ ng. Phùng t ả ờ ử ệ ụ ế

ọ ậ ủ ả ả

ữ ế

ị ộ ỏ

i đàn bà ượ ệ ề ư ặ ể ữ c ch b i nh ng nét đ c bi i đ c s không quên đ

ả ị

ườ ạ ấ

ả ả ử ố ườ ả ượ i trong đó ph i x lí, ph i v

ặ ỏ c ho c b đ t trong tình hu ng, con ng

ườ i ta m i b c l ấ ự ế ầ

ớ ộ ộ ộ ố ậ ầ

ướ ả ộ ố ộ ộ

ặ ờ ạ ư ự ố

ự ự ở ơ ở

ể ạ ẩ ả ộ ọ

ệ ữ ị ố ủ ố ố

ượ ậ ố ươ ả

ể ệ ể ễ ổ ậ ấ ộ ệ + Truy n đ ừ ướ v a b ả ở ề tr v chi n tr ộ ứ ưở ủ c a tr ộ ự ầ m t không hai: “Tr ơ ồ ề ờ ổ th i c . Mũi thuy n in m t nét m h lòe nhòe vào b u s ữ s a có pha đôi chút màu h ng h ng do ánh m t tr i chi u vào. Vài bóng ng ớ ẫ l n l n tr ờ ướ đang h ư ị tim nh b bóp th t vào. ơ ấ ạ ế ằ ư ượ ộ ả + Nh ng đ ng sau chi c thuy n đ p nh trong m y l ng i là m t c nh t ườ ạ ườ ằ ữ phũ phàng: ng i đàn bà b ng nh ng ế ướ tr n đòn thù, ng sung s ng đ n ỡ ị ng c nhiên, s ng s s ng s t. Ngh ch c nh y khi n lòng anh tan v . ọ ỉ ượ c g i là +Trong su t câu chuy n, ngu i đàn bà làng chài không có tên, ch đ ườ ị ữ ị i đàn bà”, là “m ”, là “ ch ” nh ng cách g i phi m đ nh. Đó là ng i “ng ệ ộ ụ . Không ph i nhà đàn bà vô danh. Đây là m t d ng ý ngh thu t c a tác gi ị ộ ể ặ văn "nghèo" ngôn ng đ n đ không th đ t cho ch m t cái tên mà là vì ch ở ườ ư ố vùng bi n nh bé này. Dù vô danh, cũng gi ng nh hàng trăm ng ị ở ườ ọ ẽ nh ng ng t v tính cách ị ậ ỗ và n i đau thân ph n mà ch ph i gánh ch u. ạ ể Tóm l i có th xem tình hu ng là lo i hoàn c nh b t bình th ng, hoàn ề ả ấ c nh “có v n đ ” đòi h i con ng t qua. Khi ả ố ị ặ ượ tính cách, b n đ ộ ộ ủ ấ ủ ch t c a mình m t cách đ y đ , chân th c nh t. N u cu c s ng là m t dòng ấ ủ ố c. Nó chính là ph n đ m đ c nh t c a sông thì tình hu ng là các xoáy n ộ ể ệ ậ ơ ấ cu c s ng, n i th hi n t p trung b n ch t m t xã h i, m t th i đ i. ườ ệ s , xây d ng tình hu ng d Trong văn xuôi t ng nh thành nhi m ế ệ ủ ử ụ ấ ế ủ t y u c a nhà văn, tr thành n i th thách tài ngh c a nhà văn. B i th , v t ề phân tích tác ph m thu c th lo i này, đi u quan tr ng là ph i xác đ nh, khái ớ c tình hu ng và ý nghĩa c a nó. M i quan h gi a tình hu ng v i quát đ ả ữ ng quan gi a hoàn c nh và tính cách. Hoàn c nh nhân v t th hi n m i t ể càng có tính đi n hình, càng có đ gay c n thì càng d n i b t tính cách đi n

9

ủ c a

ệ ệ ả ả ầ ậ v t. ậ ủ i hi u qu ngh thu t c a

ố ủ ề ố ớ ủ ệ

nhân ớ ng c a nhà văn. ẩ ợ ố ặ hình Khi phân tích tình hu ng c n ph i chú ý t ư ưở ẩ ể ệ nó đ i v i vi c th hi n ch đ tác ph m, t t ủ Ví dụ: Ý nghĩa c a tình hu ng truy n trong tác ph m “V Nh t” c a ệ ủ

ự xây d ng tính cách nhân v t m t cách chân th c

ộ ậ ạ ủ ự ị ệ ẩ

Kim Lân ả +Giúp tác gi ổ ậ ự + Làm n i b t giá tr hi n th c và nhân đ o c a tác ph m ị ệ + Giá tr hi n th c

ự : ặ ủ i ác c a gi c

ổ ủ

ề ủ ề ư ưở t i li u lĩnh ;

ớ ệ ệ ệ ư

ườ ng c a qu n chúng : Đói kém s d n t ọ ế ẫ ả ầ ẽ ẫ ạ : Trong b t kì hoàn c nh nào, ng

ạ ướ ọ ẫ ề ự ố ẽ ẫ ớ ạ ộ i dân lao đ ng không ng v s s ng và ánh sáng ; h nh phúc

ươ ng lai.

ị ố ệ ệ

ỗ ố ọ ủ ệ ẩ

ợ ặ ề ễ ế

ệ ố ộ

ự ệ ạ ư ợ ặ

ố ợ

ộ ề ề ả

ặ ệ ế ả ủ ự ệ ệ ệ ờ t ngã cu c s ng c a ngh sĩ nhi p nh Phùng .

ả ở

ẫ

t đó.

ủ ố ộ

ườ ề ố

ủ ậ ườ ủ ế ố ọ ố ự ề ộ Hi n th c v t ự ề ỗ Hi n th c v n i đau kh , đói kém c a nhân dân ự Hi n th c v t nh ng đói kém cùng qu n cũng s d n h đ n v i cách m ng. ấ ị + Giá tr nhân đ o ệ ọ hoàn toàn tuy t v ng h v n luôn h và t ườ i Ngoài vi c xác đ nh và phân tích ý nghĩa c a tình hu ng truy n ng ủ ầ giáo viên c n cho h c sinh so sánh tình hu ng truy n trong m i tác ph m c a ừ t ng nhà văn. Ví d :ụ “V Nh t” (Kim Lân) và “Chi c thuy n ngoài xa” (Nguy n Minh ố ượ ả ề Châu) c hai đ u xây d ng đ c tình hu ng truy n đ c đáo, nh ng tình hu ng ố ự ỗ i có s khác nhau.Tình hu ng trong “V Nh t” là tình trong m i câu chuy n l ữ ề ộ ố ạ lùng gi a Tràng và cô v nh t.Còn tình hu ng hu ng v m t cu c hôn nhân l ắ ố ế trong chi c thuy n ngoài xa là tình hu ng mang tính phát hi n v “c nh đ t ộ ố ớ tr i cho” v i hi n th c nghi ự ự ẩ ế 3.2. Chi ti t trong tác ph m văn xuôi t s . ế ắ ẩ ộ t, hình nh cho nên khi chi ti M t tác ph m văn xuôi hay l m khi hay ả ướ ọ ườ ẩ ậ ng d n h c sinh chú ý ôn t p các tác ph m văn xuôi ng i giáo viên ph i h ế ủ ẩ ế ặ ắ ế t đ c s c trong tác ph m và đi tìm ý nghĩa c a các chi ti đ n chi ti Ví dụ: Đ c “Thu c” c a L T n mà không chú ý đ n n i dung và ý nghĩa ế ỗ ấ ọ ề ả ữ v nh ng ng i trong quán trà c a lão Hoa đã bàn lu n v thu c thì qu là ộ ự m t s thi u sót. Hay đ c “S ph n con ng ậ i” c a Sôlôkh p

ả ế ậ

ư ứ ướ ầ ủ ề ể ế ắ c n ph i chú ý chi ti ch nhà “ Nhìn nó ăn ng u nghi n mà n ớ t: khi Xôcôlôp đ a đ a con trai m i nh n v nhà, bà ấ c m t ròng ròng…”.Có th nói đây

10

ế ư ỏ ạ ủ ủ ế ớ t nh nh ng l i có ý nghĩa l n.Vì ti ng khóc c a bà ch nhà là

ế ộ là m t chi ti ti ng khóc:

ộ ả ả ệ ủ i nghi p c a bé Vania.

ả ộ ủ

ưỡ ươ ươ ụ ườ ượ i v ỗ t lên n i

ộ ể ườ ấ ạ ng, thông c m cho hoàn c nh t ố ng cho c nh ng c a Xôcôl p. ộ ướ ố ủ t c a Xôcôlôp,m t ng ươ ộ i b t h nh khác.

ủ ế

ủ ủ ả ươ th ữ ng xót cho nh ng

ố c lòng t ư ng, c u mang m t ng ả i thân cho hoàn c nh c a chính mình (không có con cái) ấ ườ

ễ ủ ế ế i” sau chi n tranh. ừ

ả ả ả ả ế ế ủ ộ ự t tác gi miêu t hình nh “bàn tay c a Tnú” thì qu là m t s thi

ộ ể ươ ầ ơ ể ủ

ườ

ư ộ ộ ừ ụ tâm t

ả ạ

ắ ủ ủ ắ ả ộ

ấ ễ ậ ườ ớ ộ ủ ớ

ườ ỏ ả ơ

ệ

ầ i lao đ ng v i tinh th n “ bàn tay ta làm nên t i s i đá cũng thành c m”, cũng không ph i bàn tay c a ng ủ ế ệ ủ ủ ộ ố

ư ậ ể ấ ộ

ầ

ườ ư ẩ

ị t có th l

ọ ặ

ẩ

ườ ọ

ế ụ ặ ẫ ế ư ộ i giáo viên khi h ữ t qua nh ng chi ti

ậ t tiêu bi u, đ t giá nh t. Làm đ

ắ ể ự ả ứ ể ụ ẩ

ủ ọ ươ + Khóc th + Khóc th ả + C m ph c, ng ng m tr đau c a chính mình đ yêu th ủ + Ti ng khóc t ế + Và ti ng khóc y còn là ti ng khóc c a chính tác gi ậ “s ph n con ng Ví dụ: Khi đ c “R ng xà nu” c a Nguy n Trung Thành mà không chú ý đ n ế ọ t sót chi ti l n.ớ ầ ị ng th t, là m t ph n c th c a chúng ta. Đây là đi m đ u Bàn tay là x ủ ể ớ ố ề ủ ệ ầ ớ ạ ả ế ứ i xúc giác n i li n ch th v i h t s c nh y c m c a h th n kinh, là biên gi ạ ể ọ ớ ạ i lao i, cũng là công c vô cùng quan tr ng, linh ho t đ con ng ngo i gi ắ ệ ả ế ộ tình c m.Trong truy n ng n “R ng xà nu”, đ ng, chi n đ u và b c l ệ ặ nhà văn Nguy n Trung Thành đã đ c bi t đi sâu vào kh c ho hình nh bàn tay c a nhân v t Tnú v i m t dung ý sâu s c.Bàn tay c a Tnú không ph i là ứ ấ ả t c .Có s c bàn tay c a ng ệ ủ ườ i ngh sĩ ng ế ườ ậ ạ i chi n sĩ, bàn trong sáng t o ngh thu t.Bàn tay c a Tnú là bàn tay c a ng ử ộ ồ ế t c a chi n tranh, trong cu c chi n sinh t n, m t tay trong máu l a kh c li ớ ẻ ế ượ ụ ớ ấ m t m t còn v i k thù hung ác.Có hi u nh v y m i th y h t đ c d ng ý ủ ả ữ ề ạ ả ủ khi miêu t nh ng đo n văn đ y ý nghĩa v đôi bàn tay c a Tnú c a tác gi ạ ế ả ề ộ t nh ng không ph i i trong m t tác ph m th ng có nhi u chi ti Tóm l ể ướ ế ằ ế ề t qua t đ u có giá tr ngang b ng nhau. Có các chi ti m i chi ti ể ệ ậ ầ ỏ t th hi n th n thái nhân v t, cô ho c b đi cũng không sao. Có các chi ti ể ấ ọ ướ ộ ọ ị ủ t n c mà qua đó có th th y đ ng n i dung, giá tr c a tác ph m, nh m t gi ọ ẫ ả ố ướ ướ ế ở ng d n h c sinh đ c văn, phân c. B i th , ng c c c n ồ ờ ắ ế ướ ả t v n v t, ng u nhiên, đ ng th i n m tích văn ph i bi t l ượ ấ ế ắ ấ c b t l y và t p trung phân tích các chi ti ề ồ ộ đi u này chính là m t căn c đ đánh giá năng l c c m th tác ph m, đ ng ớ ờ ng pháp, kĩ năng c a h c sinh. Nhân đây, cũng xin nói v i th i đánh giá ph

11

ộ ằ ế t hay (cũng nh m t ca sĩ hát) ph i có ch đ m ch

ư ộ ề ả ọ ứ ề

ỗ ậ ố ệ ế ố ầ ươ ệ ề ầ ả ề ng nhiên c n nhi u đi u ki n, y u t

ỗ ọ h c sinh r ng m t bài vi ạ ế ạ ơ ỗ ầ ỗ nh t, ch thăng ch tr m ch không nên đ u đ u, đ n gi ng. Mu n đ t đ n ề đi u này đ , c n ph i luy n bút công phu.

ẩ

ự ế ọ

ậ ể

ọ

ầ ầ ể ẫ ư

ầ ề ể ủ ự

ệ ụ ư ầ ư ạ ệ

ố ể ứ ượ

ậ ậ ụ ở ậ ế t, làm m t cách có ý th c cao đ ẩ

ơ ủ ề ủ ư ưở t

ở ề

ọ ẩ ế ị ệ ự

ể ủ ấ ể ưở ủ ẩ ộ

ậ ể ệ ộ

ộ ố ớ ộ ầ ệ ấ ườ ậ ộ ộ ể ộ c. ơ ự ự s , nhà văn “nói” qua nhân v t. Nhân v t chính là n i ả ng, ch đ c a tác ph m, là n i kí thác ườ i, v nhân sinh c a nhà văn. B i th , phân tích nhân ị ế ng quan tr ng nh t đ đi đ n giá tr hi n th c, giá tr ng th m mĩ c a nhà văn. M t nhân ậ cũng th hi n m t s ph n, m t quan ni m nhân sinh ng đi n hình cho m t t ng l p xã h i, m t giai c p, th m chí

ậ ầ ủ ằ ữ ư

ả ẩ ể ẩ ủ ả ạ ộ

ọ ả ủ ế ộ

ế ậ ợ

ế ố

ệ ở

ử ớ ự ự ậ ự ị ộ ự ự ể ắ

ệ ẫ ắ ồ

ự ậ ủ ủ ể ể ậ

ộ

ị ẩ ậ ầ ệ

ỏ ướ d ượ ả ươ ộ ậ ộ ự ự ậ s . 4. Phân tích nhân v t trong tác ph m t ặ ọ ề h c văn, làm văn, khá nhi u h c sinh còn lúng túng khi g p Trong th c t ề ự ự ẩ ki u bài phân tích nhân v t trong tác ph m t s . Lúng túng này do nhi u ứ ắ ẩ nguyên nhân. Có ph n do cách đ c và n m tác ph m đ d n ch ng khi làm ế ươ t tìm ra các ng pháp, kĩ năng, ch a bi bài. Có ph n do ch a thu n th c ph ệ ụ ư ấ v n đ phân tích. L i có ph n b i ch a th c hi u m c đích, ý nghĩa c a vi c mình đang làm. Vi c gì cũng th , khi ch a th t hi u m c đích công vi c thì khó có th làm t Trong tác ph m t ở ộ mang ch n i dung ph n ánh, t ề ệ quan ni m v con ng ườ ở ậ v t tr thành con đ ẩ ạ ủ nhân đ o c a tác ph m, đ nh n ra lí t ờ ọ ớ ậ v t văn h c l n bao gi ể ộ đ c đáo và th ờ ạ ộ m t th i đ i nào đó. ọ Không ph i không còn nh ng h c sinh ch a hi u th t đ y đ r ng nhân ẻ ậ v t trong tác ph m văn h c là “con đ ”, là s n ph m sáng t o c a m t nhà ấ ị ệ văn nh t đ nh. Nó là k t qu c a m t quá trình khám phá, chiêm nghi m. Nó là ặ ấ ấ ủ ừ ự ổ ẩ ả s t ng h p, nhào n n. Cũng do th , nhân v t mang d u n c a s n ph m t ậ ớ ọ ạ cá nhân sáng t o ra nó. Không ít h c sinh còn đ i chi u máy móc nhân v t v i ộ ờ ể hi n th c l ch s , v i s th c cu c đ i đ đánh giá đúng, sai, hay, d mà quên ố ể đi m t s th c khác: nhân v t có th mang màu s c “siêu th c”, có th đi l i riêng theo cách d n d t, theo ý đ và bút pháp ngh thu t c a nhà văn. Phân ể ặ ậ tích nhân v t còn đ nh n ra tài năng, đ c đi m bút pháp c a nhà văn, đ thêm ứ ưở ị thú v khi th Vi c phân tích m t nhân v t c n đ phân tích m t nhân v t ph i v ng th c m t giá tr th m mĩ. ượ c soi t n lên khái quát đ i các ánh sáng trên. Khi ắ ạ i ị c các giá tr trên. Nh c l

12

ọ ẫ ể ề ườ ướ i giáo viên khi h ậ ầ ng d n h c sinh ôn t p c n

ợ ộ ậ ả ế ứ ấ

ờ ấ ộ ạ

ọ ộ ẻ ẹ

ậ ụ ậ ả ủ c a nhà văn. Ch

ấ ớ ự ả ở

ậ ể ụ ỉ ả ộ ậ ỉ ả ự ị ậ ằ

ứ ỉ ừ

ể ủ ớ ằ ở ấ ệ

ờ ậ ậ

ộ ộ

ệ ứ ượ ị ư

ậ ấ ủ

ậ ộ ậ nhân v t nghĩa là ch a ý th c đ ẩ ng c a tác ph m. ư ộ ậ

ườ t v i con ng

ố

ỏ ộ ề ấ ộ

ướ ế ẩ ố

ậ ộ

ươ ầ ư ươ ườ ệ ẩ ọ ng di n h c sinh ng i phân tích c n l u ý.

ươ ầ ầ ặ

ệ ờ ủ ườ ườ

ể ng đ i c a nhân v t cũng nh m c đ u tiên ta th ấ ậ ầ ị

ng di n đ u tiên góp ph n hình thành đ c đi m tính cách, chi ư ụ ầ ng khai trong ậ ả ầ ư ả ẩ ả ị

ủ ậ ị

ỉ ắ ậ ủ ế ố ệ ậ

ạ

ườ ậ ả ạ ớ ngo i hình nhân v t th ụ ng v i hai m c

ấ m y đi u này, là đ ng l u ý:ư , ca ng i m t con +Th nh t, bi n bài phân tích nhân v t thành m t bài miêu t ườ ệ ậ i nào đó ngoài đ i (nh t là khi phân tích lo i nhân v t chính di n có các ng ầ ẩ ph m ch t, v đ p cao quí). Quá trình phân tích m t nhân v t văn h c c n ữ ắ ệ g n v i s c m th , đánh giá bút pháp ngh thu t miêu t ặ ể phân tích đây không nên hi u ch là m t thao tác ngh lu n (ch ra các đ c ủ đi m c a nhân v t) mà bao hàm c s nh n xét, đánh giá b ng c m th , suy ủ nghĩ c a mình. ậ ộ ụ ể +Th hai, bài phân tích nhân v t ch d ng c p đ c th mà không nâng lên ư ưở ầ t ng, quan ni m c a nhà văn. Nên nh r ng khi t m khái quát đ rút ra t ố ấ ộ ự nhà văn cũng mu n xây d ng m t nhân v t (nh t là nhân v t chính) bao gi ế ề ử ắ g i g m qua đó m t cách nhìn nh n v xã h i, m t quan ni m nhân sinh. N u ỉ ừ ở ủ ậ phân tích nhân v t mà ch d ng c v trí c a ủ ề ư ưở nhân v t y trong ch đ , t t ộ ọ ộ i sinh đ ng ngoài M t nhân v t văn h c thành công cũng nh m t con ng ệ ớ ự ườ ườ ờ ậ i này” trong s phân bi đ i v y. Đó là “con ng i khác. Nó có ế ở ể ẫ ậ tính cách riêng, s ph n riêng không th l n. B i th , suy cho cùng, phân tích ậ ộ ố ậ m t tính cách, m t s ph n. Song v n đ là nhà văn m t nhân v t làm sáng t ậ ề ấ ự c vào tác ph m mà nói lên đi u y. Tính cách, s ph n không tr c ti p b ệ ệ ụ ể ề ng di n c th . Đó nhân v t hi n lên sinh đ ng trong tác ph m qua nhi u ph ữ chính là nh ng ph 4.1. Lai l chị Đây là ph ố ph i con đ ơ ế ả b n “S y u lí l ch” là thành ph n xu t thân, hoàn c nh gia đình v y. ế L u ý không ph i tác ph m nào chúng ta cũng c n ph i chú ý đ n lai l ch ộ ụ ủ c a nhân v t.Chúng ta ch chú ý đ n lai l ch c a nhân v t khi đó là m t d ng ý ậ ủ c a nhà văn trong vi c kh c hoá s ph n và tính cách c a nhân v t mà thôi. 4.2. Ngo i hình ọ Trong văn h c, nhà văn miêu t đích.

13

ấ ứ ạ ấ ượ ậ ề ng riêng v nhân v t

ậ ậ ể ể ẫ ể y (không th l n vào các nhân v t khác).

ầ ả ẻ ề

ắ ở ộ ố

ạ

ộ ư ế ờ ấ ủ ấ ấ ủ ườ ả cũng là “con ng

ườ

ầ ớ

ộ ậ ầ ượ

ữ ủ ườ ấ ằ ườ ng ố c th ng nh t v i v b ngoài. ậ ẻ ng h p cái bên trong và v bên ngoài c a nhân v t

ớ ậ

ọ ạ ế ộ t ngo i hình mà “đ c” đúng n i

ậ ấ ủ ố ượ ợ ượ c nhau. ầ ng.

ừ ủ ộ ọ , gi ng đi u c a m t ng i ăn ti ng nói, qua cách dùng t

ậ ề ườ ủ ệ ậ ệ ộ i, chúng ta ườ i

ữ ủ ượ ườ ng đ

ể ườ ộ c cá th hóa cao đ , ế ố t s ng i bi

ắ ượ ề ề ậ ộ ữ ể c nhi u ki u ngôn ng .

ế ế ớ ế ớ i bên trong này th ng t

ả ế ớ ự ế ườ

ệ ậ ồ

ậ ậ ệ

ườ ắ ắ ả

ườ i. Miêu t ệ

ưỡ ụ

ậ c m t cách kĩ l ườ ế ẩ ộ năng l c c a ng i phân tích tác ph m.

ủ ấ ầ

ộ ộ ế ầ ậ ườ ậ ươ + Th nh t, đ cá th hóa nhân v t, nghĩa là t o n t ấ ứ + Th hai, qua v b ngoài mà ph n nào hé m tính cách, b n ch t c a nhân ườ ọ ỉ ộ ậ ấ ng ch qua m t s nét kh c h a ch m phá có v t y. M t nhà văn có tài th ộ ệ ườ ọ ể i đ c hình dung ra di n m o, t th cùng b n ch t c a m t th giúp ng ậ ậ i này” nhân v t nào đó. M t nhân v t thành công bao gi ườ ọ ớ i kia, con ng khác v i con ng i n … ạ ậ ả Khi c m nh n, phân tích ngo i hình nhân v t c n th y r ng ph n l n tr ấ ớ ẻ ề ề ể ặ ợ h p, đ c đi m tính cách, chi u sâu n i tâm đ Song cũng có nh ng tr ậ “tr t kh p”, th m chí trái ng Trong phân tích nhân v t, c n qua các chi ti ả tâm, b n ch t c a đ i t 4.3. Ngôn ngữ ế ờ Qua l ể có th nh n ra ngh nghi p, trình đ văn hóa, nh n ra tính cách c a con ng y. ấ ọ ậ Ngôn ng c a nhân v t văn h c thành công th ấ ấ ủ ậ nghĩa là mang đ m d u n c a m t cá nhân. Nhà văn có tài là ng ắ ớ v i nhi u nhân v t, n m b t đ 4.4. N i tâmộ ậ ầ ả ữ ớ Khi phân tích nhân v t c n quan tâm đ n th gi i bên trong v i nh ng c m ả ươ ườ giác, c m xúc, tình c m, suy nghĩ… Th gi ng tác ể ủ ờ ố ớ ng thiên nhiên, s bi n chuy n c a đ i s ng i bên ngoài (môi tr v i th gi ủ ờ ộ xã h i, quan h và hành vi c a các nhân v t khác xung quanh) đ ng th i cũng ộ ộ ủ ộ ng cũng là m t có qui lu t v n đ ng riêng c a nó. M t ngh sĩ tài năng th ầ ự ễ ả ệ ậ chân th c, tâm lí con ng b c th y trong vi c n m b t và di n t ộ ả ỗ ử ế ờ ố đ i s ng n i tâm nhân v t là ch th thách tài ngh nhà văn và c m tinh t ơ ặ ượ ậ ng, thuy t ph c m t này cũng thành n i nh n, phân tích đ ự ủ ỏ ứ ch ng t ộ ử ỉ 4.5. C ch , hành đ ng ấ ủ ả B n ch t c a con ng i ta b c l ộ đ ng. Phân tích nhân v t, vì th , c n t p trung khai thác kĩ ph ỉ ử chân xác, đ y đ nh t qua c ch , hành ệ ng di n này.

14

ả ấ ậ ể ư

ậ ấ ậ ữ ệ ấ ủ

ề

ấ ậ ả ể ượ ờ i nói, l

ậ ổ ứ ờ i ch c” cho các nhân

ậ ắ ọ ủ ả

ậ ệ ng di n c th lúc phân tích nhân v t trong tác

ấ

ượ

ệ

ợ ề ườ

ỗ ế ể ệ ử ỉ ỗ ủ ủ

ấ ủ

ở t t p trung, xoáy sâu vào các ph ả ầ ự ắ

ự ế

ữ ấ ng di n phân tích. Có th

theo sáu ph ủ ộ ủ ồ ệ ự ụ ể ầ ệ ươ

ậ

ệ ấ ươ ươ ệ ố

ư ộ ề ặ ẽ ề ậ

ố ằ ế làm bài. ữ ươ ứ ệ

ơ ả ệ ọ ng cho vi c đ c tác ph m t s . Bi

ế ọ ẩ ề ự ự

ệ ữ

ự ự ủ ậ ủ ọ ẩ

ệ ấ ề ừ ươ ế ớ ng di n y.

ả ườ ề ế ậ ỉ ự ậ Đó là s th t hi n nhiên. Nh ng đáng chú ý là b n ch t nhân v t không ch ộ ộ ở ệ b c l vi c nhân v t y làm mà còn qua cách làm vi c y c a nhân v t n a. ậ ậ ờ 4.6. L i các nhân v t khác v nhân v t ộ Đ kh c h a tính cách, b n ch t m t nhân v t, nhà văn còn m n l ắ đánh giá c a các nhân v t khác. L m khi, nhà văn còn “t ậ ấ ạ ề ậ v t khác th o lu n, bàn b c v nhân v t y. ụ ể ươ Sau khi trình bày sáu ph ạ ố ư ự ự ể ẩ s , chúng tôi mu n l u ý các b n m y đi m: ph m t ậ ả ấ ứ ấ ứ ầ + Th nh t: Không ph i b t c nhân v t nào cũng đ c nhà văn th hi n đ y ữ ộ ươ ạ ị ủ ng di n này (lai l ch, ngo i hình, ngôn ng , n i tâm, c ch , hành đ các ph ỗ ỗ ậ ờ ộ i các nhân v t khác). Tùy tr ng h p mà có ch nhi u, ch ít, ch đ ng, qua l ả ứ ậ ầ ạ đ m, ch nh t. B i th , không ph i c máy móc tìm đ , phân tích đ mà c n ẩ ệ ươ ế ậ ng di n thành công nh t c a tác ph m. bi ệ ế ư ế ươ ứ Cũng không c ph i tu n t ng di n nh th mà nên s p x p ẫ ấ , làm sao cho bài văn c a mình h p d n. theo th c t ể ươ ẫ ứ + Th hai: Tránh l m l n c p đ c a nh ng ph ẳ ự ề ệ ng di n đã nêu đ ng đ ng và đ u là s c th hóa, hi n th c xem sáu ph ư ộ ủ ậ hóa c a tính cách, s ph n nhân v t. Không nên xem tính cách nh m t ề ng di n y (nh m t vài cu n sách v làm ng di n ngang b ng các ph ph ẫ ắ văn lâu nay v n s p x p). Đi u này không đúng v m t lí lu n và s gây lúng ự ế túng trong th c t ậ ắ ng di n c b n đã nêu khi phân tích nhân v t + Th ba: N m v ng sáu ph ẩ ị ướ t đ c tác chính là đi u có ý nghĩa đ nh h ớ ượ ộ ả ể ượ ẩ c n i dung ph n ánh c a tác ph m và c, nh đ s nghĩa là hi u đ ph m t ắ ậ ố ượ ậ ố c tính cách, s ph n c a các nhân v t m i quan h gi a các nhân v t, n m đ ầ ấ ệ ể ứ ể chính. Đ có căn c phân tích, đ có ch t li u làm bài, khi đ c tác ph m c n ghi nh các chi ti t, các hình nh v t ng ph ề Ví dụ: V nhân v t ng i đàn bà hàng chài trong Chi c thuy n ngoài

ậ ườ ẩ i đàn bà hàng chài trong tác ph m này đã đ l

ể ạ ả ng và c m xúc trong lòng ng i đ c. Đ t o nên hình t

ườ ọ ệ ạ ộ ể ạ ượ ng ng ố ừ ề ấ i nhi u n ườ i đàn bà ộ tình hu ng đ c đáo này

ậ ầ ộ ố ố ậ xa(Nguyên Minh Châu) Nhân v t ng ượ t ấ y nhà văn đã t o ra tình hu ng truy n đ c đáo và t s ph n. mà nhân v t d n hé l

15

ộ ệ ể ạ

ấ i qua l ế

ả ể ư ụ ượ c ra t ế ườ ượ ờ ề ờ ủ c k l ừ ộ cu c chi n tranh nhi u đau th ườ

ộ ạ i lính ề ị c d p ị ộ ứ ng x a đ ch p m t b c tranh c nh bi n theo l i đ ngh ả ệ ng phòng. T i đây anh đã phát hi n m t “ c nh đ t tr i cho”. C nh

ả ố ố

ứ ệ ỉ ỗ ằ

ồ ạ ạ ấ ạ ườ

ạ ẫ ế ự ừ

ố ấ ế

ờ ỉ ượ

ế ườ ị ệ ụ

ả ả ọ ậ ủ

ữ ế

ị ộ ỏ

ư i đàn bà ượ ệ ề ặ i đ c s không quên đ ể ữ c ch b i nh ng nét đ c bi

ả ị

ị

ướ ả ộ ố

ị ố ị ắ ậ ấ ậ nh ng s ph n đã không i đó là cái x u. Cái

ị ư ộ ị ớ ệ

ả

ươ ộ ộ

ố ạ ớ ụ ỗ ặ ữ ớ

ườ ệ ắ ộ ủ i đàn bà tr c ngoài b n m i, m t thân hình quen thu c c a ng nét thô k ch. M r m t. Khuôn ư ng nh đang ệ ắ i, tái ng t và d

ướ ạ

ướ i.” ể ệ ự ứ ế ố ụ ự ặ ẫ

ỏ ủ ấ ắ ủ ậ ặ ồ ặ ộ ư ị ầ

ị

ộ ế ồ ả ề ướ ị

ư ở ị

ế luôn d ấ ợ ể ự ươ ồ ộ ở ữ ớ gi a ồ i. Th r i thành v thành ch ng. ấ ọ i thuy n. . Cu c s ng m u sinh trên bi n c c nh c, v t ộ ng r ng lu c

ả ề ậ ố ệ ế ả Truy n đ i c a ngh sĩ nhi p nh Phùng, m t ng ừ ướ ươ v a b ng m t mát. Phùng đ ở ề ể tr v chi n tr ưở ủ ắ ờ ả c a tr ế ẹ ắ ư ị đ p đ n n i Phùng có c m giác b i r i, trái tim nh b bóp th t vào. ư ượ ộ ả Nh ng đ ng b c tranh tuy t đ nh y l ng phũ phàng: i là m t c nh t ườ ằ ậ ữ i ch ng vũ phu, thô b o hành h ng ng i đàn bà b ng nh ng tr n đòn thù, ướ ị ụ ườ sung s i đàn bà nh n nh c ch u đ ng. Phùng t ng ng đ n ng c nhiên, ỡ ả ờ ử ữ s ng s s ng s t. Ngh ch c nh y khi n lòng anh tan v . ọ ố c g i là Trong su t câu chuy n, ngu i đàn bà làng chài không có tên, ch đ ườ ị ữ ị i đàn bà”, là “m ”, là “ ch ”_nh ng cách g i phi m đ nh. Đó là ng i “ng ệ ộ ụ . Không ph i nhà đàn bà vô danh. Đây là m t d ng ý ngh thu t c a tác gi ị ộ ể ặ văn "nghèo" ngôn ng đ n đ không th đ t cho ch m t cái tên mà là vì ch ở ườ ư ố vùng bi n nh bé này. Dù vô danh, cũng gi ng nh hàng trăm ng ị ở ườ ọ ẽ nh ng ng t v tính cách ị ậ ỗ và n i đau thân ph n mà ch ph i gánh ch u. a/ Lai l ch: ư ủ c đây Ch v n là con c a m t gia đình khá gi Tr ể ạ ứ ị ắ ệ may m n v i ch . Ch m c b nh đ u mùa. Di ch ng đ l ệ ổ ấ x u xí thô k ch đã đeo đu i ch nh m t đ nh m nh. ọ b/ Ng ai hình và hoàn c nh s ng: ố ườ Đó là m t “ng ườ ể đàn bà vùng bi n, cao l n v i nh ng đ ộ m t m t m i sau m t đêm th c tr ng kéo l bu n ng , t m l ng áo b c ph ch và rách r C p m t c a ch hay nhìn xu ng th hi n s nh n nh c, câm l ng, d báo ấ ạ m t thân ph n đ y b t h nh. ấ ấ Vì x u xí không ai l y nên ch trót có mang v i m t anh hàng chài nhà ẫ phá v n hay đ n nhà ch mua b v đan l ộ ố ề ướ ố Ch xu ng ể ề ả v , lam lũ, b p bênh: “có nhi u tháng bi n đ ng ph i ăn cây x ạ ấ i còn đông con, thuy n thì ch t. ch m mu i”. Gia đình nghèo l

16

ạ ả ả ầ ấ ượ ngo i hình và hòan c nh s ng đ y n t

ộ ả ườ ế t miêu t ệ ố ụ ữ ấ ả ơ ự ủ ng c a ả i ph n v t v , c c c, lam lũ c

ủ

ắ ư ụ ồ ộ ẻ

ề ươ

ữ ộ ế ắ ế

ậ ủ ứ ng pháp đánh v đ gi ậ ộ ậ ạ ậ ở ợ ể ả ỏ ạ ằ ẹ

ị ộ ậ ấ ạ ư ư

ế i l

ợ ợ ủ

ị ầ ầ ộ ẻ ế ế đây là v ông ta. “Chúng mày” là v con c a ông ta. ẫ

ậ ố ớ ả ố

ạ ố ắ ị

ư ộ ế ộ ẽ ươ đ ờ ể ị ầ ữ ứ ể ố

ị ự ư ậ i ch u đ ng và cam ch u nh v y?

ộ ị ng con.

ươ ẹ ươ ạ

ằ ầ

ị ể ệ ườ ẹ ỗ ộ ị i m . Ch mu n t t cùng c a ng

ừ ủ ỏ ng m nên đã lao vào đánh l i cha ấ ộ ơ i!”. Hành đ ng y i v i con vì đã làm ề ữ ng trái tim bé b ng c a nó, và cũng van xin con đ ng làm nh ng đi u

ị ộ ộ ẻ ươ

ợ ệ v lúng túng s s t th t đáng th ọ ế ng. Khi đ ộ ậ ỉ

ế ồ ố

ị ừ ỏ ư

ị ị ớ ả i nguyên nhân không ch u t ắ ả ạ ờ ị

ị ủ ượ ạ ượ c ườ ị ng i quy t bi k ch gia đình, ch ch dám ch n m t góc t ố c m i ch m i dám rón rén ng i xu ng mép gh và c thu ồ b gã ch ng vũ ế ừ ố ờ ch i l ra s c s o không ng . Ch kiên quy t t i ắ ừ c, đ ng b t con

ổ ể ạ ế ư ộ ờ ệ ằ i câu chuy n cu c đ i mình nh m gián ti p đ a ra

i đàn bà đau kh k l ế ể ỏ ồ ữ => Nh ng chi ti ả tác gi đã làm hi n lên hình nh m t ng ộ ờ m t đ i. c/ Tính cách và tâm h n .ồ ị ừ ộ ấ ọ ẫ m t anh con Vì túng qu n, đói nghèo, th t h c, l c h u, lão ch ng c a ch t ỗ mãng. H n đã trai “hi n lành nh ng c c tính” đã tr thành m t k vũ phu l ồ ị ố ộ ấ i t a nh ng b t c cu c s ng. B ch ng l y ph ụ ắ ư ườ th ng xuyên đánh đ p, hành h b ng m t chi c th t l ng c a lính ng y ặ ộ ư ngày x a: “ba ngày m t tr n nh , năm ngày m t tr n n ng”. C khi nào lão ể ổ i xách ch ra đánh, nh là đ trút gi n, nh đánh m t con th y kh quá là l ờ ộ ớ ờ ẽ cay đ c" Mày ch t đi cho ông nh , chúng mày ch t h t đi cho thú, v i l ở ờ ông nh ". “Mày” ậ ụ ị ặ Dù v y, ch l ng th m đón nh n “v i m t v cam ch u đ y nh n nh c, ề không h kêu m t ti ng, không ch ng tr cũng không tìm cách ch y tr n”mà ị ậ coi đó là m t l ng nhiên. Th m chí ch còn yêu c u h n “ Mu n đánh ch ấ ị thì đ a ch lên b đ đánh vì ch không mu n đ nh ng đ a con nhìn th y ị ạ ạ ẹ ố ả c nh b hành h m ”. Vì đâu ch l ườ ứ Vì đó là m t ng i đàn bà giàu đ c hi sinh và th ị ứ + Khi đ a con ch là th ng Phác, vì quá th ấ nó, ch đã khóc, ôm ch m l y nó mà kêu lên: “Phác, con ố ạ ỗ ớ ủ l th hi n n i đau t ươ ổ t n th ỗ ớ có l i v i cha mình. ờ + Ra ngoài đ i, ch b c l ờ ế ể ả m i đ n tòa án đ gi ờ ượ ồ ể đ ng i. Sau đó đ ả ườ ạ ng i. Nh ng khi ph i lí gi i l ị ỏ phu hành h mình, thì ch t ẩ ề đ ngh c a chánh án Đ u: “quý tòa… ph t tù con cũng đ ỏ b nó…” ườ Ng ữ nh ng lí do khi n mình không th b ch ng.

17

ộ ộ ườ

ỏ ế ể ứ ư ầ ề ở xa bi n, c n m t ng ớ ữ t ngh , đ chung tay nuôi nh ng đ a con khôn l n nên ng

ở ả

ả ể ể i đàn ông ườ i. ề thuy n i đàn ông đ chèo ch ng phong ba, đ cùng làm ăn

ấ

ị ế ộ ắ ườ ợ ụ ứ . i ch c đ a ữ

ị ộ ế Ở ườ i v luôn bi ả

ậ ẻ ề ấ

ị ứ

ồ ờ ể ẻ

ổ ớ

ể ố ả ố

ủ ị

ữ ấ ố ẹ ươ ầ ị

ờ

ờ ể ố ấ ậ ế ắ ằ ả ố

ị ừ ể ậ ồ ồ

ả ư ụ ề ẳ

ị ướ ấ ọ ả ẫ ậ ồ ớ

ủ ị ị

ệ ả ộ ồ

ồ ườ ả ộ

ộ ấ

ỗ

ườ ừ ấ ệ ủ ườ ấ ầ ừ i đàn bà y là bóng dáng c a bi ờ ẽ ụ ữ

ậ ị

ố ậ ủ

ữ ố ẳ ượ ự

ả t đ p, cao c trong tâm h n ng

ườ ọ ở ẻ ẹ ị ấ ư ằ ẫ ầ + Trong cu c m u sinh đ y cam go: thuy n ề ể ạ kh e m nh, bi ạ “Mong các chú cách m ng thông c m cho, đám đàn bà hàng chài ố ườ ầ chúng tôi c n ph i có ng ướ ặ nuôi n ng đ ng m t s p con, nhà nào cũng trên d ọ ạ ắ t quý tr ng ch t chiu nh ng giây phút h nh + Ch cũng là ng ủ ờ ậ ả ng, gi n d mà th t c m đ ng: “ phúc c a đ i th trên chi c thuy n, cũng ố ồ ợ có lúc v ch ng con cái chúng tôi s ng hòa thu n, vui v ”. Và “vui nh t là lúc ượ ồ c ăn no.” ng i nhìn đàn con tôi chúng nó đ ể ệ ở ẹ ồ ủ ẻ ẹ thiên ch c làm m thiêng liêng và tình V đ p tâm h n c a ch gòn th hi n ườ ờ ươ i đàn bà là đ đ con r i nuôi con cho ng con vô b . “ông tr i sinh ra ng th ở ề ấ ả ế thuy n chúng tôi đ n khi khôn l n, cho nên ph i gánh l y cái kh ,…đàn bà ư ế ị ể ứ ph i s ng cho con ch không th s ng cho mình…”. Ch hi u nh th nào là ố ị ả ỗ ẻ ơ ố n i đau c a nh ng tr th s ng trong c nh b m ly d . Ch không mu n nhìn ộ ẹ ả ng con ch đã yêu c u lão đàn c nh các con th y b m chia tay. Cũng vì th ỉ ươ ợ ị ng con mà ch ông vũ phu mang ch lên b mà đánh vì s con nhìn th y. Vì th ị ư đ a th ng Phác lên b đ s ng. Đó là tri t lí s ng th t gi n d mà sâu s c vô cùng! ị c kia là + Ch cũng hi u và thông c m cho ch ng: ch th a nh n ch ng ch tr “anh con trai hi n lành nh ng c c tính”, ch ng qua vì đói nghèo, th t h c, túng ự ể ị ờ ự qu n lão ch ng m i sinh ra v y. Đây chính là s hi u đ i, s thông c m và v ị ấ ả ồ ượ ạ ề tha c a ch . Ch không h oán trách ch ng mà ng i ch r t c m thông cho c l ố ạ ủ ị ủ hành đ ng c a ch ng. Ch ng ch là n n nhân c a hòan c nh s ng nghi t ngã, ấ ệ ả ứ t, đ c ác trong b n ch t. i cay nghi ch không ph i là m t ng ươ ừ ng con vô b + Ng i đàn bà hàng chài v a lam lũ, ch t phác, có tình th ể ấ ế b n, v a luôn mang n i đau, v a có cái thâm tr m trong vi c th u hi u các l ờ ế đ i. Th p thoáng trong ng t bao ph n ệ ứ Vi t Nam nhân h u, bao dung, giàu lòng v tha và đ c hi sinh. ậ ồ ữ ẻ ề ằ B ng th pháp đ i l p gi a v b ngòai và tâm h n bên trong, gi a s ph n ấ ạ ị ậ ng khi xây d ng nhân v t, nhà văn đã k ng đ nh b t h nh và lòng cao th ổ ữ ườ ồ ấ ố ẹ ẩ ữ nh ng ph m ch t t i ph n nghèo kh gi a ẫ ử ọ ầ ộ cu c m u sinh đ y nh c nh n. Ch h p d n ng i đ c ụ ữ v đ p tình m u t

18

ằ ả ủ ủ ộ ờ i bi k ch c a cu c đ i mình b ng nguyên lí c a tình

ộ ố ị ứ ệ ể ể

ờ ệ ườ ủ ệ ả i văn gi n d mà sâu s c, qua câu chuy n c a ng

ả ộ

ể ễ ố ệ ượ ơ ả

ủ ể ủ ữ ạ ờ ộ

ở cách hóa gi thiêng liêng, ự ươ ng, s hi sinh và tha th yêu th ậ ắ ệ ạ ớ V i vi c t o tình hu ng truy n đ c đáo, ngôi k , đi m nhìn ngh thu t s c ị ắ ệ ả i đàn bà, s o, đa di n, l ệ ệ ư nhà văn đ a ra m t thông đi p: Không th d dãi, đ n gi n trong vi c nhìn ậ ệ ộ ọ ự ậ nh n m i s v t, hi n t ng c a cu c s ng mà ph i có cái nhìn đa di n, ượ ắ ớ ổ ề ề nhi u chi u, ph quát thì m i hi u đ c nh ng s c c nh c a cu c đ i. Vì ộ ờ ự ườ i thì đa đoan, cu c đ i thì đa s ”. “con ng ầ ọ ể ệ ậ ầ ậ 5/ Đi m nhìn tr n thu t, gi ng đi u tr n thu t trong tác ph m t ẩ ự ự s

ẩ ậ c th hi n t

ả ượ ườ ể ể ệ ừ ươ ng ng có ba ph

ự ự ộ ầ s , n i dung tr n thu t ph i đ ậ ầ ẩ ể ứ ầ Trong tác ph m văn xuôi t ằ đi m nhìn, b ng quan đi m tr n thu t nào đó. Thông th ổ ế ậ th c tr n thu t ph bi n trong tác ph m t ự ự s :

ủ ứ ứ ườ ể ệ ươ ng th c 1: theo ngôi th 3 c a ng ờ ấ i k chuy n gi u mình => L i

+ Ph gián ti p.ế

ươ ứ ấ ậ ự ể ờ ự ế ứ ứ + Ph ng th c th 2: theo ngôi th nh t do nhân v t t k => L i tr c ti p.

ươ ư ủ i k t

ườ ể ự ấ ậ ọ

ứ ng th c 3: theo ngôi th ba c a ng ờ ể ạ i k l ứ ờ ử ể ễ ứ + Ph ự ệ ủ nhìn, l ủ ữ “Nh ng đ a con trong gia đình” c a Nguy n Thi đã k theo ph ể gi u mình nh ng đi m ẩ ế i theo gi ng đi u c a nhân v t.=> L i n a tr c ti p. Tác ph m ứ ươ ng th c này.

ị ị ỉ ậ ừ ườ ầ đó ng

ậ ố ệ ng thu t câu chuy n trong tác ph m. ể ễ

ế ớ ấ ủ ệ ệ

ậ ẩ ộ ủ ả

ườ ầ

ể

ả ự ự ệ

ộ ố ớ ậ ượ ự ọ ầ ể Xác đ nh đi m nhìn tr n thu t nghĩa là ch ra v trí t ả ự ậ ườ s v t, t nhìn ra và miêu t ứ ể ươ ể cách k , ph ệ ậ ố thu t có m i quan h m t thi ớ ph m, v i cách c m th th gi ả ấ c u trúc văn b n, ng ỗ ứ ọ l a ch n. Chính đi m nhìn, ch đ ng này chi ph i cách miêu t tác gi ơ ở ể ệ giá s vi c, câu chuy n và thành c s đ ng ệ ch n thái đ đ i v i hi n th c, nhân v t đ ậ i tr n thu t ẩ Nó chính là ư ế ầ ng th c k , là tình hu ng di n ngôn. Nh th , đi m nhìn tr n ọ ậ t v i c u trúc ngh thu t, gi ng đi u c a tác ứ ộ ụ ế ớ i, thái đ c a nhà văn. Khi nghiên c u m t ỗ ứ ể ế i giáo viên c n quan tâm đ n đi m nhìn, ch đ ng mà ả ố , đánh ự ắ ườ ọ i đ c chúng ta cân nh c, l a ả c ph n ánh.

ươ Ch ng III

ứ ế ả K t qu nghiên c u

ượ ự ệ ằ ươ ề Đ tài này đ c th c hi n b ng hai ph ng pháp

19

ế ả ừ ự ế quan sát th c t

ề ở ờ ọ ậ ậ ủ ậ ôn t p và v bài t p cho v nhà c a

ế ờ ọ ậ ổ ôn t p không khí h c t p sôi n i nghiêp túc và có tinh th n t ầ ự

ậ ọ ủ

ậ ở ọ ầ ạ ạ ầ 1. K t qu t ệ Quan sát vi c h c t p trong các gi ả ư ọ h c sinh k t qu nh sau: ậ +Trong gi giác ệ ố ọ +H c sinh ôn t p mang tính h th ng, khoa h c, không h c t ề +Bài t p

các d ng khi cho v nhà các em d u hoàn thành và đ t yêu c u ứ ả ẩ

ướ ụ ả

ế ng pháp này, thi kh o sát ch t l ự ế ả ớ 2. Nghiên c u qua s n ph m ư c khi ch a áp d ng ph Tr ệ ở ả ự ớ l p 12 .K t qu th c hi n ầ ươ ấ ượ ng l n 1 ư ạ hai l p mà tôi tr c ti p gi ng d y nh sau:

ậ ề ớ ớ L p 12A L p 12B

ị ị ậ Ngh lu n ngh lu n v tác ự ự ẩ ph m t s ạ ể ứ M c đi m đ t i: 0/45

ế ế ỏ Gi Khá:9/45 TB:28/45 Y u:8/45 ỏ i:0/46 Gi Khá:7/46 TB:26/46 Y u:13/46

ế ả ng pháp này, ti n hành thi kh o sát ch t l ấ ượ ng

ụ ớ ươ ế ả ư

ậ ớ ớ L p 12A L p 12B

ư Sau khi ch a áp d ng ph ầ l n 2 cũng trên 2 l p đó .K t qu nh sau: ề ị ị Ngh lu n ngh lu n v tác ẩ ph m t ậ ự ự s

ỏ

ứ ạ ể M c đi m đ t

ế ế ỏ Gi i: 2/45 Khá:17/45 TB: 23/45 Y u: 3/45 Gi i:1/46 Khá:21/46 TB:19/46 Y u:5/46

Ế Ậ

ớ ọ ậ ướ ề ấ

ẫ

ọ ế ườ ằ ơ ỗ

ự ả

ạ ề ở ng bài vi

đây là ch t l ớ ệ ủ ọ ư ế ề ố C. K T LU N ẫ ấ H ng d n h c sinh l p 12 ôn t p môn văn theo c u trúc đ thi là r t ể ọ ế ướ ọ ng d n h c sinh làm th nào đ h c sinh có kĩ năng làm văn quan tr ng và h ộ ọ ạ ầ ườ i cô trong i th y, ng l t nghĩ r ng m i m t ng i còn quan tr ng h n.Thi ấ ệ ữ đúc rút cho mình nh ng kinh nghi m nh t quá trình gi ng d y cũng đã t ể ế ấ ượ ị đ nh.Tuy nhiên đi u mà chúng ta đáng bàn t, đi m thi t t nghi p c a h c sinh nh th nào thì m i là đi u chúng ta quan tâm.

20

ỏ ọ ọ ẫ ể ướ

ệ ư ế ử ự ệ

ọ ạ ả ạ ng pháp d y và h c.

ỏ ủ ế ỉ

ể ệ ầ

ề ươ ớ ả ẽ ộ ẻ ớ ồ ỹ ượ ế ề ể

ế ả ơ ượ ủ ệ ơ ậ H ng d n h c sinh h c ôn t p nh th nào đ kh i gây áp l c căng ẳ ổ th ng v tâm lý đ t hi u qu cao trong thi c xét cho cùng cũng là vi c đ i ớ m i ph V i sáng ki n này, tôi ch mong góp m t ý ki n nh c a mình trong quá ắ ạ trình gi ng d y tích lu đ c đ chia s v i m i đ ng nghi p xa g n.Ch c ằ r ng s còn nhi u thi u sót, mong các đ ng nghi p đóng góp ý ki n đ sáng ỉ ế ki n kinh nghi m c a tôi đ ế ọ ồ ệ c hoàn ch nh h n.Xin chân thành c m n.