"Sơ kính tân trang"
"Sơ kính tân trang" nói về một chuyện tình như sau:
Trương Công quê ở Kiến Xương, Sơn Nam. Phạm Công quê ở Từ Sơn,
Kinh Bắc. Một người là võ quan, một người là quan văn kết bạn tâm giao.
Họ ước hẹn, nếu sau này, một người sinh được con gái, một người sinh được
con trai thì sẽ kết thành thông gia. Họ Trương trao cho họ Phạm một chiếc
gương vàng và được tặng lại một chiếc lược ngọc, để đính ước. Sau đó,
Phạm Công sinh con trai đặt tên là Phạm Kim, Trương Công sinh con gái,
đặt tên là Trương Quỳnh Thư.
Xảy ra quốc biến, Phạm Công chết, cơ nghiệp tan nát. Phạm Kim lớn lên
định nối chí cha, nhưng mọi sự bất thành, chàng đi du ngoạn thăm thú các
danh lam thắng cảnh. Chàng tới miền Thú Hoa Dương, thấy cảnh đẹp nên
thơ, bèn lưu lại. Chính tại đây chàng hạnh ngộ Trương Quỳnh Thư đang
sống cùng cha mẹ nàng ở kề bên. Và được Hồng Nương hết lòng giúp đỡ,
Phạm Kim và Trương Quỳnh Thư trao đổi thư từ, thơ phú cho nhau. Mến vì
sắc, trọng vì tài nên hai người yêu nhau. Phạm Kim có việc, phải trở lại quê
nhà, trong khi đó lại có viên đô đốc ở Kinh kì đến hỏi Trương Quỳnh Thư
làm vợ. Nàng vội gửi thư báo tin cho Phạm Kim biết. Chàng vội đến Thú
Hoa Dương gặp người yêu. Cả hai người đều bế tắc. Họ chia tay trong nước
mắt và hẹn ước sang kiếp sau nên vợ nên chồng - Sau đó Trương Quỳnh
Thư tự tử. Phạm Kim cũng vô cùng đau buồn, ốm nặng, chán đời, chàng bỏ
đi tu.
Trương Công từ quan về quê, lấy vợ lẽ, sinh được một người con gái, đặt
tên con là Thụy Châu. Lớn lên Thụy Châu càng xinh đẹp và vô cùng phóng
khoáng, cải dạng làm trai, tu luyện như một đạo sĩ và hành hương ngao du
khắp mọi miền, thăm thú cảnh đẹp. Một lần, Thụy Châu đến Kim Sơn thì
tình cờ gặp Phạm Kim. Hai người đàm đạo, xướng hoạ thơ phú. Lúc chia
tay, Phạm Kim cứ đinh ninh Thụy Châu là một cô gái, chàng ngẩn ngơ bỏ cả
tu hành. Phạm Kim trở lại Thú Hoa Dương viếng mộ Trương Quỳnh Thư,
một đêm trăng đẹp nghe tiếng đàn mà chàng nhận ra Thụy Châu. Hai người
tâm sự, cùng đem gương vàng lược ngọc ra đối chiếu.... Trương Công vui
lòng cho hai người lấy nhau và khuyên Phạm Kim nên gắng sức học hành.
Vui duyên mới, nhưng Phạm Kim vẫn buồn thương Trương Quỳnh Thư.
Chàng nói với Thụy Châu về mối tình cũ. Thụy Châu liền giơ bàn tay có dấu
hai chữ "Quỳnh Thư". Phạm Kim ứa lệ mới biết Thụy Châu là hậu thân của
Trương Quỳnh Thư...
Phân tích đoạn "Cảnh chùa chiền"
1. Đoạn thơ "Cảnh chùa chiền" tả lại những cảnh đẹp và những con người
mà Phạm Kim đã thăm thú đã gặp trên con đường mưu đồ đại sự, sau khi
Phạm Công - cha chàng đã mất.
2. Đoạn thơ có hai cảnh đầy ấn tượng
a. Cảnh đẹp thiên nhiên hữu tình
- Cảnh đền Hùng:
"Lên Hùng Vương rất non cao,
Mấy dương ngóc ngách, mấy cầu chông chênh"
- Cảnh Yên Tử:
"Vào Yên Tử rất non cùng,
Đàn xô nước suối, phách giong cây rừng".
- Cảnh Kính Chủ (Đông Triều, Quảng Ninh):
"Đá sực sực, nước cồn cồn,
Chênh vênh cửa động, chon von mái chùa".
Phạm Thái có một cách viết rất mới lạ, có thể nói, ông tạo ra những câu
thơ đảo ngữ, siêu cú pháp: "Lên Hùng Vương rất non cao", hoặc "Vào Yên
Tử rất non cùng". Cảnh suối rừng núi non hùng vĩ hiện ra vô cùng kì thú.
Các từ láy tạo nên những vần thơ đầy hình tượng và giàu âm điệu: "ngóc
ngách", "chông chênh", "sực sực", "cồn cồn", "chênh vênh", "chon von",....
b. Nhà tu hành dưới mái chùa xưa
Phạm Thái miêu tả những nhà tu hành dưới mái chùa xưa vừa bằng nụ
cười châm biếm vừa bằng cái nhìn lãng mạn. Tình yêu có một mãnh lực,
một ma lực ghê gớm có thể làm cho các nhà tu hành phải cởi áo cà sa để trở
về cõi tục, về sống giữa "vườn trần" đông vui với bao lạc thú:
"Sài Sơn tựa áng phồn hoa,
Sư huynh chải chuốt, vãi già đong đưa.
Ra vào tiểu gái lẳng lơ,
Long lanh mắt liếc say sưa miệng cười..."
Giữa cảnh phồn hoa, từ sư huynh, vãi già đến tiểu gái đã "lột xác" hoàn
toàn, họ trở thành những con người trần tục hoàn toàn: ham sống và ham
yêu.
Có lúc nhà thơ ngẩn ngơ, tiếc nuối cho những giai nhân "lạc lối" vào con
đường tu hành. Đó cũng là cái nhìn lãng mạn:
"Người cung nữ tuổi xuân xanh,
Đem thân bồ liễu, đổi cành đàn na...
Tu hành đấy có sư cô,
Dễ đem nghìn nén mà mua tiếng cười?".
Tóm lại, Phạm Thái là nhà thơ của tình yêu. Mối tình của Phạm Kim với
Quỳnh Thư - Thụy Châu là một thiên diễm tình. "Sơ kính tân trang" chỉ dài
có 1482 câu thơ lục bát, có xen một vài bài thơ xướng hoạ nhưng đã đóng
góp cho nền thơ ca dân tộc nhiều đoạn thơ tả cảnh, tả tình tràn đầy màu sắc
lãng mạn. Phạm Thái không chỉ phản ánh cảnh ăn chơi sa đọa của tầng lớp
nhà chùa trong thế kỷ 18, 19 ở nước ta mà còn khẳng định một sự thật ở đời: