Tác động của hệ đào tạo chính quy và giáo dục thường xuyên đến các vấn đề sức khỏe tâm thần và hành vi nguy hại sức khỏe ở học sinh trung học phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh

Giai đoạn vị thành niên đóng vai trò then chốt trong quá trình định hình sức khỏe lâu dài của mỗi cá nhân. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn mà các vấn đề sức khỏe tâm thần (SKTT) và hành vi nguy hại sức khỏe (HVNHSK) thường bộc lộ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển toàn diện. Trong bối cảnh hệ thống giáo dục đa dạng tại Việt Nam, bao gồm cả hệ đào tạo chính quy và hệ giáo dục thường xuyên, các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra sự khác biệt về tỷ lệ mắc các vấn đề này giữa các loại hình đào tạo. Nghiên cứu này nhằm mục đích sâu rộng hơn trong việc đánh giá tác động của các hệ đào tạo đến SKTT và HVNHSK ở học sinh trung học phổ thông tại Thành phố Hồ Chí Minh, từ đó cung cấp cơ sở khoa học cho các khuyến nghị can thiệp phù hợp.

Các nhà nghiên cứu y học, chuyên gia y tế công cộng, nhà hoạch định chính sách giáo dục, cán bộ quản lý trường học, giáo viên, phụ huynh và những người quan tâm đến sức khỏe tâm thần và hành vi nguy hại sức khỏe ở lứa tuổi vị thành niên.

Nghiên cứu cắt ngang này được thực hiện trên 3025 học sinh trung học phổ thông thuộc cả hệ đào tạo chính quy và hệ giáo dục thường xuyên tại Thành phố Hồ Chí Minh, sử dụng phương pháp chọn mẫu cụm nhiều bậc và thu thập dữ liệu bằng bộ câu hỏi tự điền về đặc điểm cá nhân, gia đình, môi trường học tập, các vấn đề sức khỏe tâm thần và hành vi nguy hại sức khỏe. Kết quả cho thấy tỷ lệ học sinh có dấu hiệu trầm cảm, lo âu, stress dao động từ 29,3% đến 53,4%, trong khi các hành vi nguy hại sức khỏe có tỷ lệ từ 2,9% đến 85,8%. Đáng chú ý, hầu hết các vấn đề sức khỏe tâm thần và bốn trong số tám hành vi nguy hại sức khỏe được khảo sát có tỷ lệ cao hơn đáng kể ở học sinh hệ đào tạo chính quy so với hệ giáo dục thường xuyên. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng học sinh có các vấn đề sức khỏe tâm thần có nguy cơ tham gia hành vi nguy hại sức khỏe cao hơn đáng kể (OR từ 1,25 đến 6,49). Phát hiện quan trọng là có sự tương tác của hệ đào tạo trong mối quan hệ giữa stress với sử dụng chất gây nghiện, cũng như giữa trầm cảm và đánh nhau, nhấn mạnh gánh nặng kép mà vị thành niên phải đối mặt. Nghiên cứu có giá trị ứng dụng cao trong việc xây dựng các chiến lược can thiệp riêng biệt, phù hợp với từng nhóm vị thành niên và hệ đào tạo cụ thể để hỗ trợ sức khỏe tâm thần và phòng ngừa hành vi nguy hại sức khỏe.