BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG – XÃ HỘI
Ban biên soạn:
1. Chủ biên: Vương Thùy Linh
2. Thành viên: Trần Thị Vân
Nguyễn Thị Sinh Chi
TÀI LIỆU HỌC TẬP
CƠ SỞ DỮ LIỆU
(Dùng đào tạo trình độ Đại học)
LƯU HÀNH NỘI BỘ
HÀ NỘI, NĂM 2025
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1. KHÁI NIỆM CHUNG VỀ CƠ SỞ DỮ LIỆU .......................................... 1
1.1. Dữ liệu và thông tin ......................................................................................................... 1
1.2. Cơ sở dữ liệu ................................................................................................................... 1
1.2.1. Khái niệm .............................................................................................................................. 1
1.2.2. Đặc điểm của cơ sở dữ liệu ................................................................................................... 1
1.3. Hệ quản trị cơ sở dữ liệu (DBMS) .................................................................................. 2
1.3.1. Khái niệm .............................................................................................................................. 2
1.3.2. Chức năng chính của DBMS ................................................................................................ 3
1.3.3. Các thành phần chính của DBMS ......................................................................................... 3
1.3.4. Các ngôn ngữ CSDL ............................................................................................................. 4
1.3.5. Lợi ích của việc sử dụng DBMS ........................................................................................... 4
1.3.6. Ưu điểm của DBMS so với lưu trữ dữ liệu kiểu tệp tin ........................................................ 5
1.4. Hệ cơ sở dữ liệu .............................................................................................................. 5
1.4.1. Khái niệm .............................................................................................................................. 5
1.4.2. Kiến trúc ba mức của hệ CSDL ............................................................................................ 6
1.4.3. Thành Phần chính của Hệ CSDL .......................................................................................... 8
1.4.4. Cấu trúc lưu trữ dữ liệu trong Hệ CSDL .............................................................................. 9
1.4.5. Vai trò và chức năng của Hệ CSDL trong quản lý thông tin ................................................ 9
1.5. Người sử dụng cơ sở dữ liệu ......................................................................................... 10
1.6. Các mô hình dữ liệu ...................................................................................................... 11
1.6.1. Khái niệm ............................................................................................................................ 11
1.6.2. Các loại mô hình dữ liệu và đặc điểm ................................................................................. 11
1.7. CÂU HỎI ÔN TẬP ....................................................................................................... 16
CHƯƠNG 2. MÔ HÌNH DỮ LIỆU .............................................................................. 18
2.1. Mô hình thực thể kết hợp .............................................................................................. 18
2.1.1. Mô hình dữ liệu cấp cao...................................................................................................... 18
2.1.2. Thực thể và tập thực thể ...................................................................................................... 18
2.1.3. Mối kết hợp và tập mối kết hợp .......................................................................................... 20
2.1.4. Các loại mối kết hợp ........................................................................................................... 21
...................................................................................................................................................... 24
2.1.5. Khóa của tập thực thể ......................................................................................................... 25
2.1.6. Ví dụ mô hình thực thể kết hợp .......................................................................................... 26
2.2. Mô hình dữ liệu quan hệ ............................................................................................... 27
2.2.1. Các khái niệm cơ bản .......................................................................................................... 28
2.2.2. Một số tính chất của quan hệ. ............................................................................................. 30
2.2.3. Khóa của quan hệ ................................................................................................................ 31
2.3. Chuyển đổi mô hình Thực thể - Kết hợp sang mô hình quan hệ .................................. 33
2.4. CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP ÔN TẬP ................................................................................ 36
CHƯƠNG 3. NGÔN NGỮ TRUY VẤN QUAN HỆ ................................................... 38
3.1. Tổng quan về ngôn ngữ truy vấn quan hệ ..................................................................... 38
3.1.1. Khái niệm ngôn ngữ truy vấn ............................................................................................. 38
3.1.2. Phân loại ngôn ngữ truy vấn ............................................................................................... 38
3.1.3. Vai trò của ngôn ngữ truy vấn ............................................................................................ 38
3.1.4. Mối liên hệ giữa các ngôn ngữ truy vấn ............................................................................. 39
3.2. Ngôn ngữ đại số quan hệ ............................................................................................... 39
3.2.1. Khái niệm đại số quan hệ .................................................................................................... 39
3.2.2. Các phép toán đại số quan hệ .............................................................................................. 39
3.2.3. Các hàm tính tổng hợp và gom nhóm ................................................................................. 48
3.3. Ngôn ngữ SQL .............................................................................................................. 49
3.3.1. Giới thiệu về SQL ............................................................................................................... 49
3.3.2. Các lệnh SQL cơ bản .......................................................................................................... 50
3.3.3. Truy vấn dữ liệu từ nhiều bảng ........................................................................................... 56
3.4. CÂU HỎI ÔN TẬP ....................................................................................................... 61
CHƯƠNG IV. PHỤ THUỘC HÀM, KHÓA VÀ RÀNG BUỘC TOÀN VẸN ........... 64
4.1. Các vấn đề thường gặp trong thiết kế CSDL quan hệ ................................................... 64
4.2. Phụ thuộc hàm ............................................................................................................... 66
4.2.1. Định nghĩa Phụ thuộc hàm .................................................................................................. 66
4.2.2. Một số dạng phụ thuộc hàm : .............................................................................................. 66
4.2.3. Hệ tiên đề Armstrong .......................................................................................................... 67
4.2.4. Bao đóng tập phụ thuộc hàm và bao đóng tập thuộc tính ................................................... 68
4.2.5. Tập phụ thuộc hàm tương đương và Phủ tối thiểu của phụ thuộc hàm .............................. 70
4.3. Các thuật toán tìm khóa của lược đồ quan hệ ............................................................... 73
4.3.1. Thuật toán tìm một khóa của lược đồ quan hệ .................................................................... 74
4.3.2. Thuật toán tìm tất cả các khóa của lược đồ quan hệ ........................................................... 74
4.4. Ràng buộc toàn vẹn ....................................................................................................... 76
4.4.1. Định nghĩa ràng buộc toàn vẹn ........................................................................................... 76
4.4.2. Các đặc trưng của RBTV .................................................................................................... 76
4.4.3. Phân loại ràng buộc toàn vẹn .............................................................................................. 78
4.5. BÀI TẬP ....................................................................................................................... 83
CHƯƠNG V. CHUẨN HÓA DỮ LIỆU ....................................................................... 85
5.1. Tổng quan về chuẩn hóa................................................................................................ 85
5.1.1. Khái niệm chuẩn hóa dữ liệu .............................................................................................. 85
5.1.2. Mục tiêu của chuẩn hóa dữ liệu .......................................................................................... 85
5.2. Phân rã lược đồ quan hệ ................................................................................................ 86
5.2.1. Mục đích phân rã lược đồ quan hệ ...................................................................................... 86
5.2.2. Phân rã bảo toàn thông tin. ................................................................................................. 88
5.2.3. Phân rã bảo toàn phụ thuộc hàm ......................................................................................... 90
5.3. Dạng chuẩn của lược đồ quan hệ (Normal Form-NF) .................................................. 91
5.3.1. Dạng chuẩn 1(First Normal Form – 1NF) .......................................................................... 92
5.3.2. Dạng chuẩn 2 (Second Normal Form –2NF) ...................................................................... 92
5.3.2. Dạng chuẩn 3 (3NF) ........................................................................................................... 94
5.3.3. Dạng chuẩn Boyce –codd (BCNF) ..................................................................................... 95
5.3.4. Kiểm tra dạng chuẩn của lược đồ quan hệ .......................................................................... 95
5.4. Chuẩn hóa lược đồ CSDL ............................................................................................. 96
5.4.1. Phân rã thành dạng chuẩn BCNF (hoặc dạng chuẩn 3) bảo toàn thông tin ........................ 96
5.4.2. Phân rã quan hệ thành dạng chuẩn 3 (3NF) bảo toàn thông tin và phụ thuộc hàm ........... 100
5.5. CÂU HỎI ÔN TẬP ..................................................................................................... 101
CHƯƠNG VI. XU HƯỚNG CÔNG NGHỆ CƠ SỞ DỮ LIỆU HIỆN ĐẠI .............. 103
6.1. CƠ SỞ DỮ LIỆU NoSQL ........................................................................................... 103
6.1.1. Khái niệm: ........................................................................................................................ 103
6.1.2. Các loại cơ sở dữ liệu NoSQL phổ biến ........................................................................... 103
6.2. CƠ SỞ DỮ LIỆU ĐÁM MÂY (CLOUD DATABASE) ............................................ 107
6.2.1. Khái niệm .......................................................................................................................... 107
6.2.2. Phân loại CSDL đám mây ................................................................................................ 108
6.2.3. Ưu điểm của CSDL đám mây ........................................................................................... 108
6.4. CƠ SỞ DỮ LIỆU THỜI GIAN THỰC (REAL-TIME DB) ....................................... 109
6.3.1. Khái niệm .......................................................................................................................... 109
6.3.2. Đặc điểm nổi bật ............................................................................................................... 109
6.3.3. Ứng dụng thực tế .............................................................................................................. 110
6.3.4. Một số hệ quản trị hỗ trợ tốt ............................................................................................. 110
6.4. CƠ SỞ DỮ LIỆU TÍCH HỢP TRÍ TUỆ NHÂN TẠO VÀ HỌC MÁY .................... 111
6.4.1. Khái niệm .......................................................................................................................... 111
6.4.2. Ứng dụng nổi bật .............................................................................................................. 111
6.4.3. Ví dụ về hệ CSDL tích hợp AI/ML .................................................................................. 112
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 113