NÀNG LÆÅÜNG MÀÛT TRÅÌI
LYÏ THUYÃÚT VAÌ ÆÏNG DUÛNG
TS. HOÀNG DƯƠNG HÙNG
ÌI NOÏI ÂÁÖU
Nhu öu vãö nàng læåüng cuía con ngæåìi trong thåìi âaûi khoa hoüc kyî
thuáût phaït triãøn ngaìy caìng tàng. Trong khi âoï caïc nguäön nhiãn liãûu dæû
træî nhæ than âaï, dáöu moí, khê thiãn nhiãn vaì ngay caí thuíy âiãûn âãöu coï
haûn, khiãún cho nhán loaûi âæïng træåïc nguy cå thiãúu huût nàng læåüng.
Viãûc tçm kiãúm vaì khai thaïc caïc nguäön nàng læåüng måïi nhæ nàng læåüng
haût nhán, nàng læåüng âëa nhiãût, nàng læåüng gioï vaì nàng læåüng màût
tråìi ... laì hæåïng quan troüng trong kãú hoaûch phaït triãøn nàng læåüng,
Viãûc nghiãn cæïu sæí duûng nàng læåüng màût tråìi ngaìy caìng âæåüc
quan tám, nháút laì trong tçnh traûng thiãúu huût nàng læåüng vaìún âãöúp
baïch vãö mäi træåìng hiãûn nay. Nàng læåüng màût tråìi âæåüc xem nhæ laì
daûng nàng læåüng æu viãût trong tæång lai, âoï laì nguäön nàng læåüng sàôn
coï, siãu saûch vaì miãùn phê. Do váûy nàng læåüng màût tråìi ngaìy caìng âæåüc
í duûng räüng raîi åí caïc næåïc trãn thãú giåïi.
üi dung cuäún saïch âæåüc biãn soaûn mäüt caïch tæång âäúi roî raìng dãù
hiãøu nhåì kinh nghiãûûm giaíng daûy, nghiãn cæïu láu nàm vaì kinh nghiãûm
thæûc tãú cuía taïc giaí trong lénh væûc nàng læåüng màût tråìi. Trong quaï
trçnh biãn soaûn, taïc giaí âaî coï tham khaío nhiãöu taìi liãûu cuía nhiãöu taïc
giaí trong vaì ngoaìi næåïc. Cuäún saïch âæåüc chia ra laìm hai pháön:
- Pháön mäüt: Màût tråìi vaì Nàng læåüng màût tråìi
- Pháön hai: ÆÏng duûng Nàng læåüng màût tråìi
Cuäún saïch âæåüc biãn soaûn våïi muûc âêch laìm taìi liãûu tham khaío cho
sinh viãn chuyãn ngaình Cäng nghãû Nhiãût Laûnh vaì nhæîng ai quan tám
hoüc táûp, nghiãn cæïu vãö nàng læåüng màût tråìi. Cuäún saïch måïi âæåüc biãn
soaûn láön âáöu nãn chàõc chàõn khäng traïnh khoíi nhæîng khiãúm khuyãút.
Taïc giaíút mong nháûn âuåüc caïc yï kiãún goïp yïì baûn âoüc.
Taïc giaí xin chán thaình caím ån caïc âäöng nghiãûp khoa Cäng nghãû
Nhiãût Âiãûn laûnh, træåìng Âaûi hoüc Baïch khoa Âaìông âaî âäüng viãn,
giuïp âåî cho taïc giaí trong quaï trçnh biãn soaûn.
TAÏC GIAÍ
3
MUÛC LUÛC
Trang
ìi noïi âáöu 3
Pháön 1. MÀÛT TRÅÌI VAÌ NÀNG LÆÅÜNG MÀÛT TRÅÌI 5
Chæång 1. Màût tråìi vaì traïi âáút 5
1.1. Cáúu truïc cuía màût tråìi 5
1.2. Caïc Phaín æïng haût nhán trong màût tråìi 8
1.3. Traïi âáút vaì khê quyãøn cuía Traïi âáút 10
Chæång 2. Nàng læåüng bæïc xaûût tråìi 16
2.1. Bæïc xaûût tråìi 16
2.2. Tênh toaïn nàng læåüng bæïc xaûût tråìi 20
2.3. Âo cæåìng âäüïc xaûût tråìi 28
Pháön 2. ÆÏNG DUÛNG NÀNG LÆÅÜNG MÀÛT TRÅÌI 31
Chæång 3. Pin màût tråìi 32
3.1. Nguyãn lyï hoaût âäüng vaìúu taûo cuía pin màût tråìi 32
3.2. Thiãút kãú vaìõp âàût hãû thäúng pin màût tråìi 39
3.3. ÆÏng duûng pin màût tråìi 52
Chæång 4. Thiãút bë nhiãût màût tråìi 55
4.1. Cå såí lyï thuyãút tênh thiãút bë nhiãût màût tråìi 55
4.2. Bãúp náúu duìng nàng læåüng màût tråìi 87
4.3. Hãû thäúng cung cáúp næåïc noïng duìng nàng læåüng màût tråìi 101
4.4. Hãû thäúng sáúy duìng nàng læåüng màût tråìi 145
4.5. Hãû thäúng chæng cáút næåïc duìng nàng læåüng màût tråìi 153
4.6. Âäüng cå stirling duìng nàng læåüng màût tråìi 162
4.7. Thiãút bë laûnh duìng nàng læåüng màût tråìi 169
4.8. Nhaì maïy nhiãût âiãûn màût tråìi 191
Phuû luûc 196
Taìi liãûu tham khaío 209
Muûc luûc 215
215
PHÁÖN I
ÛT TRÅÌI VAÌ NÀNG LÆÅÜNG MÀÛT TRÅÌI
ût tråìi laìüt trong nhæîng ngäi sao phaït saïng maì con ngæåìi coï
thãø quan saït âæåüc trong vuî truû. Màût tråìi cuìng våïi caïc haình tinh vaì caïc
thiãn thãø cuía noï taûo nãn hãûût tråìi nàòm trong daíi Ngán Haì cuìng våïi
haìng tyíûût tråìi khaïc. Màût tråìi luän phaït ra mäüt nguäön nàng læåüng
khäøng läö vaìüt pháön nguäön nàng læåüng âoï truyãön bàòng bæïc xaû âãún
traïi âáút chuïng ta. Traïi âáút vaìût tråìi coïúi quan hãû chàût cheî, chênh
ïc xaûût tråìi laìúu täú quyãút âënh cho sæûön taûi cuía sæûúng trãn
haình tinh cuía chuïng ta. Nàng læåüng màût tråìi laìüt trong caïc nguäön
nàng læåüng saûch vaì vä táûn vaì noï laì nguäön gäúc cuía caïc nguäön nàng
læåüng khaïc trãn traïi âáút. Con ngæåìi âaî biãút táûn hæåíng nguäön nàng
læåüng quê giaï naìy tæìút láu, tuy nhiãn viãûc khai thaïc, sæí duûng nguäön
nàng læåüng naìy mäüt caïch hiãûu quaí nháút thç váùn laìún âãö maì chuïng ta
âang quan tám.
5
CHÆÅNG 1
ÛT TRÅÌI VAÌ TRAÏI ÂÁÚT
1.1. CÁÚU TRUÏC CUÍA MÀÛT TRÅÌI
ût tråìi laìüt khäúi khê hçnh cáöu coï âæåìng kênh 1,390.106km
(låïn hån 110 láön âæåìng kênh Traïi âáút), caïch xa traïi âáút 150.106km
(bàòng mäüt âån vë thiãn vàn
AU aïnh saïng Màût tråìi cáön
khoaíng 8 phuït âãø væåüt qua
khoaíng naìy âãún Traïi âáút).
Khäúi læåüng Màût tråìi khoaíng
Mo =2.1030kg. Nhiãût âäü To
trung tám màût tråìi thay âäøi
trong khoaíng tæì 10.106K
âãún 20.106K, trung bçnh
khoaíng 15600000 K. ÅÍ
nhiãût âäü nhæ váûy váût cháút
khäng thãø giæî âæåüc cáúu truïc
tráût tæû thäng thæåìng gäöm
caïc nguyãn tæí vaì phán tæí.
Noï tråí thaình plasma trong âoï caïc haût nhán cuía nguyãn tæí chuyãøn âäüng
taïch biãût våïi caïc electron. Khi caïc haût nhán tæû do coï va chaûm våïi nhau
seî xuáút hiãûn nhæîng vuûø nhiãût haûch. Khi quan saït tênh cháút cuía váût
cháút nguäüi hån trãn bãöût nhçn tháúy âæåüc cuía Màût tråìi, caïc nhaì khoa
hoüc âaîút luáûn ràòng coï phaín æïng nhiãût haûch xaíy ra åí trong loìng Màût
tråìi.
Hçnh 1.1. Bãn ngoaìi màût tråìi.
öúu truïc, Màût tråìi coï thãø chia laìm 4 vuìng, táút caíüp thaình
üt khäúi cáöu khê khäøng läö (hçnh 1.2). Vuìng giæîa goüi laì nhán hay “loîi”
coï nhæîng chuyãøn âäüng âäúi læu, nåi xaíy ra nhæîng phaín æïng nhiãût haût
6