TÀI LI U ÔN THI T T NGHI P THPT QU C GIA MÔN VĂN 2016
PH N 1: TÁI HI N KI N TH C C B N – NGH LU N VĂN H C Ơ
V CH NG A PH
Tô Hoài
I. Nh ng ki n th c c n n m: ế
1.Vài nét v tác gi Tô Hoài.
- Tô Hoài sinh năm 1920, tên th t là Nguy n Sen, sinh ra và l n lên Hà N i.
- Là m t nhà văn có ngu n sáng t o to l n, có s l ng tác ph m đt k l c trong n n ượ
văn h c hi n đi Vi t Nam.
- Có trên 200 đu sách thu c nhi u th lo i khác nhau:
+Tr c CMT8,ướ n i ti ng v i truy n ế D mèn phiêu l u ký”, “O chu t”, “Quêế ư
ng i”ườ ...
+ Sau CMT8 có “Truy n Tây B c”, “Mi n Tây”, “Cát b i chân ai”, “ Chi u chi u”…
- Sáng tác c a Tô Hoài :
+ Th hi n v n hi u bi t phong phú v đi s ng và phong t c, t p quán c a nhi u ế
vùng khác nhau trên đt n c ta ướ
+ H p d n ng i đc b i l i tr n thu t hóm h nh, sinh đng, v n t v ng giàu có và ườ
cách s d ng đc đa, tài ba cùng ch t t o hình, ch t th qua cách miêu t và k ơ
chuy n .
- Năm 1996 ông đc t ng Gi i th ng HCM v VHNT.ượ ưở
2. Hoàn c nh sáng tác
- Đo n trích thu c là ph n th nh t c a truy n V ch ng A Ph .
- V ch ng A Ph in trong t p Truy n Tây B c (1952) c a Tô Hoài, gi i nh t gi i
th ng văn ngh 1954 – 1955. T p truy n này là k t qu chuy n đi th c t c a tác gi ,ưở ế ế ế
cùng b đi vào gi i phóng Tây B c, đánh d u s chín mu i v t t ng và tình c m ư ưở
c a nhà văn.
3. Tóm t t tác ph m :
Truy n k v cu c đi đôi v ch ng ng i Mèo là M và A Ph . Vì nhà nghèo nên ườ
khi l y nhau, cha m M ph i vay ti n nhà th ng lý Pá Tra. Đn khi m M qua đi, M ế
tr thành thi u n xinh đp, mà món n v n ch a tr xong. M b A S - con trai nhà ế ư
th ng lý b t cóc v làm v đ g t n . Cu c đi làm dâu nhà giàu th t đng cay t i
nh c. Sau l n t b ý đnh t t vì th ng cha già, M s ng nh cái xác không h n, M ươ ư
ph i làm vi c qu n qu t quanh năm, su t tháng h n con trâu, con ng a. Mùa xuân đn ơ ế
M mu n đi ch i nh ng b b t trói. ơ ư
A Ph đánh A S trong m t cu c vui xuân nên b b t, b ph t v m t trăm đng b c
tr ng r i tr thành k tr n cho nhà th ng lý. Trong m t l n đi chăn bò, A Ph đã đ
h v m t m t con bò, anh b trói đng và b đói s p ch t. Th ng cho ng i cùng ế ươ ườ
c nh ng , M c t dây c i trói cho A Ph r i cùng anh ch y tr n kh i H ng Ngài, đn ế
Phi ng Sa, h thành v ch ng.
4. Giá tr hi n th c và nhân đo c a tác ph m
a. Giá tr hi n th c:
- Cu c s ng đau th ng, cay c c c a ng i dân lao đng mi n núi. ươ ư
- T i ác c a b n PK chúa đt mi n núi
1
- Quá trình đn v i cách m ng c a ng i dân mi n núi t t phát đn t giác.ế ư ế
b. Giá tr nhân đo:
- Lòng xót th ng, s c m thông sâu s c c a nhà văn đi v i s ph n b t h nhươ
c a ng i dân lao đng mi n núi. ườ
- Phát hi n v đp trong tâm h n c a h : lòng khát khao t do, yêu đi, yêu ng i ườ
và tinh th n ph n kháng.
- T cáo, lên án m nh m t i ác c a b n chúa đt mi n núi đã dùng th n quy n
và c ng quy n đ c t ch t ng i lao đng vào thân ph n nô l .ườ ư
- M cho h con đng đ gi i phóng cu c đi và s ph n c a mình. ườ
II. Luy n t p:
Đ 1: Phân tích s ph n kh đau và s c s ng ti m tàng c a nhân v t M trong
truy n V ch ng A Ph c a Tô Hoài.
I. M bài:
- V ch ng A Ph là truy n ng n hay c a Tô Hoài, có v trí ch c ch n trong n n văn
h c hi n đi Vi t Nam.
- tác ph m này, Tô Hoài đã miêu t đc s c s ph n tăm t i và con đng th c t nh ườ
c a đôi thanh niên dân t c Hmông. Thành công y đc th hi n nhân v t M , m t cô ượ
gái dù ph i ch u nh ng ách n ng c a cu c đi nh ng v n ti m tàng s c s ng. Qua M , ư
ng i đc nh n ra tài năng c a nhà văn trong ngh thu t xây d ng nhân v t.ườ
II.Thân bài:
1. Hoàn c nh và s ph n c a M :
- M là cô gái tr đp, nh ng đêm tình mùa xuân trai làng đn th i sáo đng “nh n ế
c chân vách đu bu ng M ”.
- M tài hoa, M th i sáo r t hay, có bi t bao ng i mê, “M th i lá cũng hay nh th i ế ườ ư
sáo”.
- M b b t cóc v làm dâu g t n cho nhà th ng lý Pá Tra, bi k ch đi M b t đu t
đó.
- Nh ng ngày đu s ng nhà th ng lý, M đau đn t t cùng “có đn hàng tháng ế
đêm nào M cũng khóc”. Chính s c s ng mãnh li t, tình yêu cu c s ng t do, M đã
ph n kháng b ng ý đnh ăn lá ngón t t , nh ng th ng cha M ph i s ng đ tr món ư ươ
n truy n ki p, tr b ng tu i tr , tình yêu và h nh phúc c đi mình. ế
- Tr l i nhà th ng lý, M s ng cu c đi nô l v i bao t i nh c. D n dà M quen
v i cái kh , quen v i cái nh c, thích nghi v i cu c đi nô l . M s ng nh cái máy, ư
s ng nh m t th c th không ý th c v mình. M i ngày nh m i ngày, m i tháng nh ư ư ư
m i tháng, m i năm nh m i năm, cái th ng nh t t ng t l p đi l p l i “T t xong thì ư ườ ế
lên núi hái thu c phi n, gi a năm thì gi t đay, xe đay, đn mùa thì đi n ng b b p...”. ế ươ
- N i M là cái bu ng kín mít, cái c a s ô vuông nh b ng bàn tay, cái c a sơ
nh nh ánh sáng không bi t s ng hay n ng l ngoài kia. M ch là cái bóng vô c m, ế ươ
vô h n lãng quên quá kh , không g n v i hi n t i, không nghĩ đn t ng lai. B M đã ế ươ
ch t nh ng M đã quên nghĩ đn cái ch t. M đã ch t chìm n i cái đáy nô l vô tri này!ế ư ế ế ế ơ
2. S c s ng ti m tàng mãnh li t đã tr i d y:
- Ngày t t đn, mùa xuân tr v trên đt H ng Ngài, “trong các làng Mèo đ nh ngế ế
chi c váy hoa đã đem ra ph i trên m m đá xòe ra nh con b m s c s ”. S c màu mùaế ơ ư ướ
xuân làm t o v t và con ng i b ng t nh.Gió và rét không ngăn đc ti ng c i c a tr ườ ượ ế ư
con, không c n đc ti ng sáo g i b n tình. ượ ế
2
- Ngày t t cái khát v ng t do tr v mãnh li t v i con ng i nô l này. Nghe ti ngế ườ ế
sáo v ng l i thi t tha, b i h i M nh m th m bài hát c a ng i đang th i, ti ng sáo đã ế ườ ế
th m vào tim M , th c t nh s căm l ng b y lâu.
- Trong không khí y, M lén l y hũ r u “u ng c t ng bát”, men r u, men cu c ượ ượ
đi
đã nâng b ng tâm h n M . M u ng đ quên bu n, quên th c t i nh ng M không quên, ư
M s ng v nh ng ngày tr c, nh ng ngày t do, vui s ng th i sáo đi ch i h t núi này ướ ướ ơ ế
qua núi khác v i b n tình.
- M ch t th y lòng mình ph i ph i và nh n ra mình còn r t tr , M mu n đi ch i. ơ ơ
Và n u có n m lá ngón lúc này.ế
III. K t bài:ế
-Kh ng đnh: Dù cu c s ng kh nh c nh ng M v n ti m tàng s c s ng... ư
-Tài năng miêu t nhân v t c a nhà văn
Đ 2: “Nói đn giá tr nhân đo trong tác ph m văn h c là nói đn lòng yêuế ế
th ng, trân tr ng con ng i, lên án s áp b c, chà đp lên quy n s ng c a conươ ườ
ng i trong xã h i”. Phân tích nhân v t M và A Ph đ ch ng minh.ườ
A. M bài:
- Gi i thi u tác gi , tác ph m
- Gi i thi u giá tr nhân đo (đc th hi n qua hai nhân v t M và A Ph ) ượ
B. Thân bài:
LĐ1: Gi i thi u chung:
-Tác ph m ph n ánh chân th c cu c s ng b đày đa, t i tăm c a ng i dân ư ườ
mi n núi Tây B c d i ách phong ki n th c dân. B n chúng đã c p h t ru ng đt c a ướ ế ướ ế
ng i dân khi n h ph i làm công không cho chúng, chúng t c đo t quy n s ng,ườ ế ướ
quy n t do c a h .
-Truy n có s c t cáo m nh m (Phân tích s ph n c a M b bi n thành con dâu ế
g t n , A Ph b đy thành ng i nô l đi g t n : 2 nhân v t 2 hoàn c nh nh ng ườ ư
đu là n n nhân c a th c dân phong ki n). ế
LĐ2: Phân tích nhân v t M và A Ph đ ch ng minh giá tr nhân đo c a tác
ph m:
- Tác gi lên án gay g t s áp b c, bóc l t tàn b o c a b n th ng tr mi n núi và b n
th c dân đi v i đi s ng c a ng i dân lao đng. ư
- S yêu th ng, trân tr ng con ng i c a nhà văn: ươ ư
+ S xót xa th ng c m con ng i c a nhà văn tr c cu c s ng t i nh c, b đày đa ươ ườ ư
c a 2 nhân v t M và A Ph .
+Trân tr ng khát v ng s ng c a con ng i, đng tình v i s vùng d y ch ng áp b c, ườ
b t công.
+Kh ng đnh dù kh n khó cùng c c đn th nào thì m i th l c c a giai c p th ng tr ế ế ế
cũng không gi t đc s c s ng c a con ng i.ế ượ ườ
LĐ3: Đánh giá c a ng i vi t: ườ ế
+ Qua giá tr nhân đo, th y đc t m lòng c a nhà văn đi v i ng i nghèo nói chung ư ườ
và nhân dân các dân t c Tây B c nói riêng.
3
+ A Ph và M là 2 nhân v t tiêu bi u cho s ph n và tính cách c a ng i dân vùng cao: ườ
quá trình đu tranh t phát đn t giác, t đau kh , t i tăm v n ra ánh sáng d i s ế ươ ướ
lãnh đo c a Đng.
+ Ngh thu t kh c h a nhân v t, miêu t di n bi n tâm lí tinh t . ế ế
V NH T
Kim Lân
I. Nh ng ki n th c c n n m: ế
1. Vài nét v tác gi Kim Lân?
- Kim Lân (1920- 2007), tên khai sinh là Nguy n Văn Tài, quê : Phù L u, T ư
S n, B c Ninh.ơ
- KL là cây bút chuyên vi t truy n ng n. Ônng th ng vi t v nông thôn vàế ườ ế
ng i nông dân.ườ
- Ông có nh ng trang vi t đc s c v phong t c và đi s ng làng quê- nh ng thú ế
ch i và sinh ho t văn hóa c truy n nh : ch i núi non b , th chim, đánh v t, ch i gàơ ư ơ
- Th p thoáng trong tác ph m c a KL là cu c s ng và con ng i c a làng quê ườ
Vi t Nam nghèo khó, thi u th n mà v n yêu đi, th t thà, thông minh, hóm h nh. ế
- Tác ph m chính : Tr c CMT8 ướ có Đôi chim thành”, Con mã mái”, “Chó
săn”. Sau CMT8 có “Nên v nên ch ng” (1955) và “Con chó x u xí” (1962).
- Năm 2001, KL đc t ng G ai th ng HCM v VHNT.ượ ưở
2. Nêu hoàn c nh ra đi :
- V nh t là truy n ng n xu t s c c a Kim Lân vi t v n n đói kh ng khi p năm ế ế
1945.
- Ti n thân c a V nh t là ti u thuy t ế Xóm ng c ư đc vi t ngay sau Cách m ngượ ế
tháng Tám năm 1945, nh ng dang d và th t l c b n th o. Sau khi hoà bình l p l iư
(1954), tác gi d a vào m t ph n c t truy n cũ đ vi t truy n ng n ế V nh t.
3. Ý nghĩa nhan đ truy n ng n V nh t:
- V nh t hi u theo nghĩa đen là nh t đc v . Nhan đ y t o đc n t ng, kích ượ ượ ượ
thích s chú ý c a ng i đc vì cái giá c a con ng i quá r rúng. ườ ườ
- Qua nhan đ V nh t , Kim Lân đã ph n ánh đc tình c nh thê th m và thân ph n t i ư
nh c c a ng i nông dân nghèo trong m t n n đói kh ng khi p; s đen t i b t c c a ườ ế ế
xã h i Vi t Nam tr c Cách m ng Tháng Tám. ướ
- Nhan đ hi n đc giá tr hi n th c (T cáo t i ác c a th c dân, phát xít) và giá tr ượ
nhân đo (Ca ng i ph m ch t c a ng i lao đng). Đng th i nhan đ cũng góp ph n ườ
th hi n tình hu ng truy n v a éo le v a b t ng .
4. Tóm t t:
Anh Tràng xóm ng c , làm ngh kéo xe bò ch thuê, đã nhi u tu i, thô k ch, ư
d h i. Bà c T - m h n nghèo kh . Hai m con ơ trong m t mái nhà tranh v ng teo,
rúm ró. Tr n đói kinh kh ng đang di n ra, ng i ch t đói nh ng r . M t l n kéo xe ườ ế ư
thóc Liên đoàn lên t nh, h n hò m t câu v t d c r t tình. M t cô gái ton ton ch y l i ượ
đy xe cho Tràng, li c m t c i tít. L n th hai, Trµng g p l i th , trông khác h n, th ế ườ
g y s p h n đi, áo qu n t t i nh t đa. M t vài câu trách móc, m i chào, th ăn m t ơ ư
4
ch p 4 bát bánh đúc do Trµng đãi. Mua m t cái thúng và 2 hào d u, Trµng d n th v
nhà ra m t m . Xóm ng c ng c nhiên khi th y m t ng i đàn bà xa l đi theo Trµng ư ườ
h bàn tán, có ph n lo ng i. Trong nhá nhem t i, bà c T g p và nói chuy n v i nàng
dâu m i. L n đu nhà Trµng có d u th p đèn… Ti ng ai h khóc ng i ch t đói ngoài ế ườ ế
xóm l t vào. Sáng hôm sau, bà m ch ng và nàng dâu m i quét d n trong nhà ngoài sân.
B a c m cháo cám đón nàng dâu m i. Bà c T v a ăn v a k chuy n làm ăn, gia ơ
c nh v i con dâu, nói toàn chuy n vui, toàn chuy n sung s ng sau này. L i m t bu i ướ
sáng. Ti ng tr ng thúc thu d n d p. Qu đen bay vù nh mây đen. Th nói v chuy nế ế ư
Vi t Minh phá kho thóc Nh t. Trµng nh l i lá c đ bay ph p ph i hôm nào…
5. Ý t ng đc g i g m qua truy n:ưở ượ
- T cáo t i ác c a b n th ng tr đã đy nhân dân ta vào n n đói kh ng khi p năm 1945. ế
- Kh ng đnh: “trong b t c hoàn c nh kh n kh nào, ng i nông dân v n khao khát ườ
v n lên trên cái ch t, cái th m đm, đ mà vui, mà hi v ng” (Kim Lân)ươ ế
II. Luy n t p:
Đ 1 : Phân tích di n bi n tâm tr ng bà c T trong truy n ng n ế V nh t c a
Kim Lân đ làm n i b t v đp tâm h n c a ng i ph n nông thôn nghèo kh ườ
này.
I.M bài:
- Gi i thi u tác gi , tác ph m
- Gi i thi u nhân v t bà c T
II. Thân bài:
1. Tâm tr ng bà c T
- Bà ng ngàng, ng c nhiên khi th y ng i đàn bà l m t trong nhà mình l i g i mình ườ
b ng U.
- Khi bi t con trai mình có v , bà vô cùng ng c nhiên, đt ra nhi u câu h i:ế
+ Tâm tr ng ng n ngang, ph c t p, đy mâu thu n: m ng, lo, bu n, t i
+ Bà khóc vì th ng con trai và con dâu. T i cho con c a bà, t i cho ph n mình.ươ
- Bu i sáng hôm sau:
+ H nh phúc c a con trai bà làm bà t i t nh, nh nhõm “cái m t b ng beo u ám b ng ươ
r ng r h n lên”
+ Bà c t o ni m vui cho con trai và con dâu, cho dù ni m vui th t mong manh và t i
nghi p.
- Bà nói toàn chuy n vui, chuy n sung s ng sau này. Đng viên con b ng tri t lí dân ướ ế
gian “ai giàu ba h ai khó ba đi”
- B a c m đón nàng dâu m i b ng n i chè khoán th c ra là n i cháo cám đng chát. ơ
2. Qua di n bi n tâm tr ng c a bà c T , ng i đc c m nh n đc v đp ế ườ ượ
tâm h n c a nhân v t này:
- Ng i m nghèo kh r t m c th ng conườ ươ
- M t ng i ph n Vi t Nam nhân h u, bao dung và giàu lòng v tha ườ
- Bà c T là ng i r t l c quan, có ni m tin vào t ng lai, h nh phúc t i sáng. ườ ươ ươ
Hình nh bà c T cũng là hình nh tiêu bi u cho ng i m nghèo Vi t Nam. ườ
3. Đánh giá
5