
TÀI LIỆU TẬP HUẤN HỆ THỐNG GIỐNG RAU
TÀI LIỆU 4: PHÁT TRIỂN CHUỖI GIÁ TRỊ GIỐNG
Phát triển hệ thống giống rau
trong cộng đồng dân tộc thiểu số tại miền núi phía Bắc Việt Nam
nhằm nâng cao dinh dưỡng và thu nhập
F
R
U
I
T
A
N
D
V
E
G
E
T
A
B
L
E
O
F
R
E
S
E
A
R
C
H
I
N
S
T
I
T
U
T
E
FAVRI
1990

Tài liệu 4: Phát triển chuỗi giá trị giống 2
Tác giả
Phạm Thị Mai Hương, Nguyễn Thị Tân Lộc, Lê Như Thịnh, Kees Swaans,
Lê Văn Thuần, Hoàng Văn Thi, Lương Vân Lam, Trịnh Quang Tuấn
Tổ chức tham gia
Liên minh Đa dạng sinh học Quốc tế và Trung tâm Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế, Việt Nam
Trường Đại học và Nghiên cứu Wageningen, Wageningen, Hà Lan
Viện Nghiên cứu Rau quả, Hà Nội, Việt Nam
Công ty TNHH Hạt giống Tân Lộc Phát, Việt Nam
Biên tập
Kirsten Joyce Ramos
Phạm Thị Mai Hương
Lương Vân Lam
Thiết kế
Nguyễn Bích Phương
Hình ảnh
Hoàng Văn Thịnh
Lương Vân Lam
Nguyễn Trọng Chính
Vũ Ngọc Dũng
Tài liệu được xây dựng trong khuôn khổ dự án “Phát triển hệ thống giống rau trong cộng đồng dân tộc thiểu số
tại miền núi phía Bắc Việt Nam nhằm nâng cao dinh dưỡng và thu nhập” (2019-2022). Dự án thuộc Chương
trình Nghiên cứu Hà Lan - CGIAR, có mã số W.08.240.101, được Hội đồng Nghiên cứu Hà Lan (Dutch Research
Council, viết tắt là NWO) tài trợ. Dự án được chủ trì bởi Liên minh Đa dạng Sinh học Quốc tế và Trung tâm Nông
nghiệp Nhiệt đới Quốc tế, phối hợp với Trường Đại học và Nghiên cứu Wageningen – Hà Lan, Viện Nghiên cứu
Rau quả và Công ty TNHH Hạt giống Tân Lộc Phát. Tài liệu này cũng được phát triển với sự hỗ trợ của Sáng kiến
CGIAR về “Giải pháp thiên nhiên tích cực để chuyển đổi hệ thống nông nghiệp thực phẩm theo hướng bền vững
và phục hồi hơn” (NATURE+).
Bản quyền © 2024 Liên minh Đa dạng Sinh học Quốc tế và Trung tâm Nông nghiệp Nhiệt đới Quốc tế
- Đã đăng ký bản quyền.
TRANG BẢN QUYỀN

Tài liệu 4: Phát triển chuỗi giá trị giống 3
HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG BỘ TÀI LIỆU TẬP HUẤN
Rau là nguồn thu nhập quan trọng cho nông dân dân
tộc thiểu số ở vùng cao phía Bắc, Việt Nam. Trong khi
các chuỗi giá trị rau tươi phát triển và đem đến nhiều
cơ hội, đặc biệt cho phụ nữ và thanh niên, nông hộ
nhỏ hiện tại vẫn gặp nhiều vấn đề liên quan đến giống
rau (bao gồm cả hạt giống và cây giống). Các khó khăn
bao gồm thiếu khả năng tiếp cận hạt giống chất lượng,
chất lượng giống không được đảm bảo, kỹ thuật bảo
quản và xử lý hạt giống chưa tốt, và các hộ sản xuất
nhỏ ít tham gia vào chuỗi giá trị giống.
Dự án “Phát triển hệ thống giống rau trong cộng
đồng dân tộc thiểu số tại miền núi phía Bắc Việt Nam
nhằm nâng cao dinh dưỡng và thu nhập” (2019-
2022) nhằm giải quyết những thách thức đã đề cập.
Dự án tập trung tăng cường khả năng tiếp cận và sử
dụng giống rau chất lượng tốt cho nông dân, giúp họ
tăng sản lượng và năng suất rau, tăng thu nhập, tăng
Phát triển hệ thống giống tích hợp – Giới thiệu hệ thống giống rau chính thức và không
chính thức, sự khác biệt và bổ sung lẫn nhau của các hệ thống này, chức năng và vai trò của
các bên trong hệ thống giống, mối quan hệ giữa an ninh hạt giống, an ninh lương thực và
đa dạng thực phẩm, và phương pháp giải quyết các thách thức trong hệ thống giống thông
qua cách tiếp cận hệ thống giống tích hợp.
Tài liệu
1
Rau, dinh dưỡng và hạt giống – Trình bày các nguyên tắc cơ bản về chế độ ăn đa dạng và
cân bằng, mối quan hệ giữa chế độ ăn cân bằng với nguồn cung cấp lương thực, thực phẩm,
vai trò của giống rau trong đảm bảo an ninh lương thực và dinh dưỡng, cũng như một số
hướng dẫn về thu hoạch rau, sơ chế và chế biến rau.
Tài liệu
2
Sản xuất, xử lý và bảo quản hạt giống – Hướng dẫn từng bước về sản xuất hạt giống rau,
từ giới thiệu chung về loại hạt giống, chất lượng và chu kỳ sinh trưởng, đến việc chuẩn bị
trước khi trồng, trồng rau, quản lý cây trồng, thu hoạch và bảo quản hạt giống, với phần
cuối cùng về sản xuất hạt giống cho mục đích thương mại.
Tài liệu
3
Tài liệu Phát triển chuỗi giá trị giống – Hướng dẫn ngắn gọn về tổ chức chuỗi giá trị giống rau, giới
thiệu các công cụ tự đánh giá và hướng dẫn các nhóm nông dân tham gia vào khâu sản xuất
và kinh doanh giống rau.
4
số lượng và đa dạng hóa các loại rau trong chế độ ăn
hàng ngày.
Bộ tài liệu tập huấn này dựa trên kinh nghiệm và bài
học của dự án, đặc biệt thông qua các hoạt động nâng
cao năng lực và nghiên cứu có sự tham gia của các đối
tác địa phương và nông dân dân tộc thiểu số khu vực
Tây Bắc Việt Nam.
Bộ tài liệu tập huấn hỗ trợ giảng viên tự thiết kế và
điều chỉnh các buổi tập huấn về các chủ đề liên quan
đến hệ thống giống. Mỗi tài liệu cung cấp cho giảng
viên kiến thức lý thuyết, kinh nghiệm thực tế và ví dụ
từ thực địa, thảo luận nhóm và bài tập để kết nối lý
thuyết và thực hành, câu hỏi suy ngẫm và gợi ý/hướng
dẫn tổ chức và tiến hành các buổi học.
Bộ tài liệu tập huấn bao gồm bốn (04) quyển
tài liệu với các chủ đề khác nhau.

Tài liệu 4: Phát triển chuỗi giá trị giống 4
Phương pháp tiếp cận Sử dụng Bộ tài liệu tập huấn
Chương trình tập huấn kết hợp các phương pháp
sau đây.
Học tập thực tế, theo bối cảnh – Sử dụng bối cảnh có
ý nghĩa và phù hợp để người học có thể có trải nghiệm
học tập hấp dẫn và tự giác hơn.
Lấy người học làm trung tâm – Thu hút người học vào
quá trình tập huấn, khuyến khích họ chia sẻ kiến thức,
kinh nghiệm, sở thích, nhu cầu và ý tưởng.
Biến khó thành dễ và từ phức tạp tới đơn giản. – Giúp
người học hiểu được nội dung tập huấn, đặc biệt các
khái niệm thiên về lý thuyết và kỹ thuật.
Học thông qua thực hành – Cung cấp một không gian
để học thông qua các hoạt động minh họa và chia sẻ
kiến thức.
Nội dung Bộ Tài liệu phần lớn là kiến thức, kinh nghiệm,
và bài học thu được từ các điểm triển khai dự án. Tuy
nhiên, bộ tài liệu có thể áp dụng cho các địa điểm khác
ở Việt Nam và các quốc gia khác khi cần thông tin về
hệ thống giống rau và sự liên quan của hệ thống giống
đối với dinh dưỡng và thu nhập.
Đối tượng sử dụng bộ tài liệu là cán bộ khuyến nông,
cán bộ địa phương, nhà nghiên cứu, những người làm
việc trong lĩnh vực phát triển về hệ thống giống rau
và rau. Bộ tài liệu cung cấp hướng dẫn giúp họ có thể
thiết kế và triển khai các chương trình tập huấn về hệ
thống giống rau. Tài liệu trình bày thông tin một cách
cô đọng, kèm tài liệu tham khảo để người đọc tìm hiểu
chi tiết hơn.
Mục tiêu học tập
Liệt kê nội dung người học có thể học được trong mỗi buổi tập huấn.
Câu hỏi ôn tập
Nhấn mạnh các câu hỏi có thể được sử dụng để khuyến khích người học suy ngẫm về
nội dung chính được đề cập trong từng phần.
Tìm hiểu thêm
Các bài đọc và tài liệu tham khảo mà người tập huấn có thể truy cập để hiểu rõ hơn
hoặc trình bày tốt hơn các khái niệm trong mỗi tài liệu.
Ghi chú cho người tập huấn
Nhấn mạnh nội dung chính mà người tập huấn có thể sử dụng trong quá trình
tập huấn.
Liên hệ thực tế
Cung cấp các phương pháp tiếp cận thực tế mà người tập huấn có thể sử dụng để
khuyến khích học tập và truyền đạt nội dung lý thuyết.
Câu chuyện dự án
Trình bày các ví dụ thực tế từ dự án “Phát triển hệ thống giống rau trong cộng đồng
dân tộc thiểu số tại miền núi phía Bắc Việt Nam nhằm nâng cao dinh dưỡng và
thu nhập”.
Trong tài liệu này, mỗi nội dung được ghi chú bằng các biểu tượng như sau:

Tài liệu 4: Phát triển chuỗi giá trị giống 5
MỤC LỤC
HƯỚNG DẪN SỬ DỤNG BỘ TÀI LIỆU TẬP HUẤN ......................................................................................... 3
Phương pháp tiếp cận ............................................................................................................................................4
Sử dụng Bộ tài liệu tập huấn ..................................................................................................................................4
MỤC LỤC ...................................................................................................................................................... 5
Giới thiệu ................................................................................................................................................................ 6
Mục tiêu học tập chung ..........................................................................................................................................7
PHẦN 1: THỊ TRƯỜNG VÀ CHUỖI GIÁ TRỊ GIỐNG RAU ............................................................................... 8
Mục tiêu học tập cụ thể .........................................................................................................................................8
1.1. Thị trường giống rau ....................................................................................................................................... 8
1.2. Chuỗi giá trị giống rau ..................................................................................................................................10
1.3. Yếu tố bối cảnh ảnh hưởng đến việc hình thành chuỗi giá trị giống rau .......................................................15
PHẦN 2: TỰ ĐÁNH GIÁ NĂNG LỰC ĐỂ THAM GIA THỊ TRƯỜNG VỚI TƯ CÁCH LÀ NGƯỜI SẢN XUẤT
VÀ KINH DOANH GIỐ
NG RAU .................................................................................................................... 18
Mục tiêu học tập cụ thể .......................................................................................................................................18
2.1. Điều kiện và tiêu chí cho một tổ chức/nhóm nông dân sản xuất và kinh doanh giống rau hiệu quả ............18
2.2. Tổ chức nông dân – hình thức và cấu trúc ....................................................................................................22
2.3. Xác định năng lực của nhóm hiện tại và trong tương lai ..............................................................................24
PHẦN 3: TÌM HIỂU THỊ TRƯỜNG VÀ XÁC ĐỊNH CƠ HỘI ........................................................................... 27
Mục tiêu học tập cụ thể .......................................................................................................................................27
3.1. Nghiên cứu thị trường giống rau ...................................................................................................................27
3.2. Xác định, đánh giá và lựa chọn cơ hội thị trường .........................................................................................31
3.3. Xây dựng tầm nhìn kinh doanh .....................................................................................................................34
PHẦN 4: XÂY DỰNG KẾ HOẠCH SẢN XUẤT KINH DOANH GIỐNG RAU .........................................................36
Mục tiêu học tập cụ thể .......................................................................................................................................36
4.1. Vai trò của lập kế hoạch kinh doanh .............................................................................................................36
4.2. Kế hoạch phân phối ......................................................................................................................................37
4.3. Kế hoạch sản xuất ..........................................................................................................................................38
4.4. Kế hoạch tổ chức .......................................................................................................................................... 39
4.5. Kế hoạch tài chính ........................................................................................................................................40
PHẦN 5. QUẢN LÝ TÀI CHÍNH ..................................................................................................................... 43
Mục tiêu học tập cụ thể .......................................................................................................................................43
5.1. Quản lý tài chính: định nghĩa, tầm quan trọng và trách nhiệm ....................................................................43
5.2. Quản lý tài chính trong tổ chức nông dân: chi phí, định giá và phân phối thu nhập .....................................44
PHẦN 6. TIẾP THỊ VÀ QUẢNG BÁ GIỐNG RAU ........................................................................................... 50
Mục tiêu học tập cụ thể .......................................................................................................................................50
6.1. Quảng bá sản phẩm giống ............................................................................................................................50
6.2. Phát triển thương hiệu .................................................................................................................................52
6.3. Xây dựng niềm tin và mối quan hệ với khách hàng .......................................................................................54
6.4. Xây dựng chiến lược tiếp thị tổng thể ...........................................................................................................54
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................................................................ 57
PHỤ LỤC: CHƯƠNG TRÌNH ........................................................................................................................ 58

