BỘ NÔNG NGHIỆP VÀ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN
VĂN PHÒNG ĐIỀU PHỐI NÔNG THÔN MỚI TRUNG ƯƠNG
TÀI LIỆU TP HUN
PHT TRIN CNG ĐNG
TRONG XÂY DNG NÔNG THÔN MỚI
(Ban hnh km theo Công văn s 99/VPĐP-NV&MT ngy 31/01/2024
ca Văn phòng Điều phi nông thôn mới Trung ương)
H Ni, năm 2024
TÀI LIỆU THAM KHẢO - LƯU HÀNH NI B
1
MỤC LỤC
CHUYÊN ĐỀ 1 TỔNG QUAN VỀ PHÁT TRIN CNG ĐNG TRONG XÂY
DNG NÔNG THÔN MỚI .......................................................................................... 5
I. KHÁI NIỆM CNG ĐNG VÀ PHÁT TRIN CNG ĐNG ......................... 5
1. Khái niệm cộng đồng ............................................................................................ 5
2. Phát triển cộng đồng bền vững ............................................................................. 5
II. VAI TRÒ CỦA CNG ĐNG VÀ NGƯỜI LÀM CÔNG TC PHT
TRIN CNG ĐNG ............................................................................................... 6
1. Vai tr ca cộng đồng theo quy đnh ca Đng v Nh nưc .............................. 6
2. Mc độ tham gia ca cộng đồng ........................................................................... 7
3. Vai tr, phẩm chất ca những người lm công tác phát triển cộng đồng
.............. 7
III. MỤC TIÊU VÀ TIN TRNH PHT TRIN CNG ĐNG ....................... 9
1. Mục tiêu phát triển cộng đồng .............................................................................. 9
2. Tin trnh phát triển cộng đồng ............................................................................ 9
IV. CC PHƯƠNG PHP TIP CN PHT TRIN CNG ĐNG .............. 10
1. Phương pháp tip cận từ trên xuống/từ bên ngoi .............................................. 10
2. Phương pháp tip cận có sự tham gia ca người dân (PRA) .............................. 10
3. Phương pháp tip cận dựa vo nhu cầu ca cộng đồng ...................................... 11
4. Phương pháp tip cận dựa vo nội lực ca cộng đồng (ABCD) ........................ 11
V. NI DUNG VÀ CC BƯỚC PHT TRIN CNG ĐNG ......................... 11
1. Nội dung phát triển cộng đồng ........................................................................... 11
2. Các bưc phát triển cộng đồng ........................................................................... 11
VI. PHT HUY VAI TRÒ CỦA NGƯỜI DÂN TRONG PHT TRIN CNG
ĐNG VÀ XÂY DNG NÔNG THÔN MỚI ....................................................... 18
1. Mối quan hệ giữa ch thể phát triển cộng đồng v ch thể xây dựng nông thôn
mi .......................................................................................................................... 18
2. Phát huy vai tr người dân để nâng cao hiệu qu phát triển cộng đồng v xây
dựng nông thôn mi ................................................................................................ 18
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................ 19
CHUYÊN ĐỀ 2 PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CNG ĐNG TRONG PHÁT
TRIN KINH T NÔNG THÔN ............................................................................... 20
I. KHI QUT VỀ KINH T NÔNG THÔN ....................................................... 20
1. Khái niệm kinh t nông thôn .............................................................................. 20
2. Khái niệm phát triển kinh t nông thôn .............................................................. 20
3. Các hoạt động kinh t ở nông thôn ..................................................................... 20
4. Các thnh phần kinh t ở nông thôn ................................................................... 22
II. PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CNG ĐNG TRONG PHÁT TRIN KINH
T NÔNG THÔN ..................................................................................................... 25
1. Nội dung phát triển kinh t nông thôn trong xây dựng nông thôn mi .............. 25
2
2. Phát huy vai tr ca người dân v cộng đồng trong một số hoạt động phát triển
kinh t nông thôn .................................................................................................... 25
III. MT SỐ MÔ HÌNH THÀNH CÔNG TRONG PHÁT HUY VAI TRÒ
CNG ĐNG TRONG PHÁT TRIN KINH T NÔNG THÔN ..................... 32
1. Mô hnh kinh t tập thể ở tỉnh Tuyên Quang ...................................................... 32
2. Mô hnh hội quán ở tỉnh Đồng Tháp .................................................................. 33
3. Mô hnh nông hội ở tỉnh Gia Lai ........................................................................ 34
4. Hợp tác xã Phú Thạnh ở An Giang ..................................................................... 35
TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................................................... 36
I. PHÁT HUY VAI TRÒ CNG ĐNG TRONG PHÁT TRIN VĂN HÓA, XÃ
HI TRONG XÂY DNG NÔNG THÔN MỚI ...................................................... 38
1. Khái niệm văn hóa v giá tr văn hóa ................................................................. 38
2. Khái niệm xã hội v phát triển xã hội ................................................................. 39
3. Những nội dung liên quan đn phát triển văn hóa, xã hội trong xây dựng nông
thôn mi .................................................................................................................. 40
4. Phát huy vai tr ca cộng đồng trong phát triển văn hóa, xã hội trong xây dựng
nông thôn mi ......................................................................................................... 43
5. Phương thc phát triển giá tr văn hóa, xã hội trong xây dựng nông thôn mi .. 46
6. Một số mô hnh phát triển văn hóa, xã hội trong xây dựng nông thôn mi tại
một số đa phương .................................................................................................. 50
II. PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CNG ĐNG TRONG BẢO VỆ MÔI
TRƯỜNG TRONG XÂY DNG NÔNG THÔN MỚI ........................................ 51
1. Khái niệm môi trường ......................................................................................... 51
2. Khái niệm ô nhiễm môi trường ........................................................................... 52
3. Khái niệm bo vệ môi trường ............................................................................. 53
4. Nội dung trọng tâm để nâng cao chất lượng môi trường trong xây dựng nông
thôn mi .................................................................................................................. 54
5. Một số gii pháp phát huy vai tr ca cộng đồng tham gia thực hiện tiêu chí môi
trường trong xây dựng nông thôn mi .................................................................... 55
6. Một số mô hnh phát huy vai tr cộng đồng bo vệ môi trường trong xây dựng
nông thôn mi ......................................................................................................... 58
CHUYÊN ĐỀ 4 PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA CNG ĐNG TRONG GIÁM
SÁT, KIM TRA XÂY DNG NÔNG THÔN MỚI ............................................... 61
I. VAI TRÒ VÀ NGUYÊN TẮC GIÁM SÁT, KIM TRA CỦA CNG ĐNG
.................................................................................................................................... 61
1. Vai tr ca cộng đồng trong hoạt động giám sát, kiểm tra ................................. 61
2. Nguyên tắc giám sát, kiểm tra ca cộng đồng .................................................... 64
II. HOẠT ĐNG GIÁM SÁT CỦA CNG ĐNG TRONG XÂY DNG
NÔNG THÔN MỚI.................................................................................................. 65
1. Giám sát ca cộng đồng l g? ............................................................................ 65
3
2. Mục đích ca giám sát ca cộng đồng ................................................................ 66
3. Ch thể giám sát ................................................................................................. 67
4. Nội dung giám sát ca cộng đồng trong xây dựng nông thôn mi..................... 67
III. HOẠT ĐNG KIM TRA CỦA CNG ĐNG TRONG XÂY DNG
NÔNG THÔN MỚI.................................................................................................. 70
1. Kiểm tra ca cộng đồng l g? ............................................................................ 70
2. Mục đích ca kiểm tra ca cộng đồng ................................................................ 71
3. Nội dung kiểm tra ca cộng đồng trong xây dựng nông thôn mi ..................... 72
IV. CÁC HÌNH THỨC GIÁM SÁT, KIM TRA ................................................ 73
1. Giám sát, kiểm tra trực tip ................................................................................ 73
2. Giám sát, kiểm tra thông qua Mặt trận Tổ quốc Việt Nam cấp xã ..................... 73
3. Giám sát, kiểm tra thông qua Ban Thanh tra nhân dân ở xã .............................. 75
4. Giám sát, kiểm tra thông qua Ban Giám sát đầu tư ca cộng đồng .................... 75
V. PHÁT HUY VAI TRÒ GIÁM SÁT, KIM TRA CỦA CNG ĐNG
TRONG XÂY DNG NÔNG THÔN MỚI ........................................................... 77
1. Đm bo thể ch chính sách ............................................................................... 77
2. Tăng cường các kênh kt nối .............................................................................. 78
3. Nâng cao năng lực lm ch ca cộng đồng ........................................................ 79
PHỤ LỤC .................................................................................................................. 81
4
LỜI NÓI ĐẦU
Ngh quyt số 19-NQ/TW ca Hội ngh lần th năm Ban Chấp hnh Trung
ương Đng khóa XIII về nông nghiệp, nông dân, nông thôn đn năm 2030, tầm
nhn đn năm 2045 nhấn mạnh: “Xây dựng cộng đồng dân cư vững mạnh, tham
gia quản lý xã hội, bảo vệ ti nguyên, môi trường, bảo tồn v phát huy bản sắc
văn hoá dân tộc, bảo đảm an ninh chính trị, trật tự an ton xã hội”. Chin
lược phát triển nông nghiệp v nông thôn bền vững giai đoạn 2021-2030, tầm nhn
đn năm 2050 (tại Quyết định s 150/QĐ-TTg ngày 28/01/2022 ca Th tướng
Chính ph) đề ra 08 nhiệm vụ chính, trong đó nhiệm vụ số 07 là: “Xây dựng cộng
đồng vững mạnh lm nòng ct phát triển nông thôn, sản xuất nông nghiệp”. Một
trong những nguyên tắc quan trọng trong qun lý, tổ chc thực hiện các chương
trnh mục tiêu quốc gia, trong đó có Chương trnh mục tiêu quốc gia xây dựng
nông thôn mi l: “Phát huy vai trò ch thể ca cộng đồng dân cư tham gia vào
quá trình lập kế hoạch, tổ chức thực hiện v giám sát các chương trình mục tiêu
quc gia” (Ngh đnh số 27/2022/NĐ-CP ca Chính ph). Như vậy, có thể thấy,
trong quá trnh phát triển nông nghiệp, nông thôn v xây dựng nông thôn mi,
Đng, Nh nưc ta luôn đề cao v khẳng đnh vai tr, v trí rất quan trọng ca
cộng đồng dân cư. V, để mỗi cộng đồng dân cư phát huy được ht vai tr, trách
nhiệm ca mnh, th việc bồi dưỡng, tập huấn nâng cao năng lực l việc lm rất
cần thit.
Để góp phần hỗ trợ các đa phương trong quá trnh biên soạn ti liệu tập huấn
cho cộng đồng dân cư, Văn phng Điều phối nông thôn mi Trung ương đã phối
hợp vi Trường Chính sách công v Phát triển nông thôn v các chuyên gia, các
nh khoa học biên soạn Tài liệu tập huấn “Phát triển cng đồng trong xây dựng
nông thôn mới”. Ti liệu được thit k gồm 04 chuyên đề, nhằm mục đích nâng
cao năng lực cho cán bộ xây dựng nông thôn mi các cấp trong việc phát huy vai
tr ch thể, tính tích cực, ch động v sáng tạo ca cộng đồng tham gia xây dựng
nông thôn mi.
Do đây l ti liệu tham kho, nên trong quá trnh sử dụng, các chuyên gia,
ging viên ở các cấp cần nghiên cu, chắt lọc, cập nhật v bổ sung thông tin về
các lĩnh vực liên quan trên đa bn, kt hợp vi hnh nh minh họa, ví dụ thực
tiễn,... để phù hợp vi từng nhóm đối tượng, quy mô, thời lượng v hnh thc tổ
chc ca mỗi lp tập huấn.
Trong quá trnh biên soạn, mặc dù đã có nhiều cố gắng, song sẽ không tránh
khỏi những hạn ch, thiu sót cần được phát hiện, góp ý để tip tục hon thiện cho
lần tái bn sau. Các ý kin góp ý (nếu có), đề ngh gửi về Văn phng Điều phối
nông thôn mi Trung ương (thư điện tử: nghiepvuntm@gmail.com, s điện thoại:
090.212.1982) để tổng hợp, hon thiện./.