?
Thang âm
Phương pháp
luyn tp
và ng dng
NGUYN MAI KIÊN
Khoa Kiến thc Ngh thut Cơ bn
Đại Hc Văn Hoá Ngh Thut Quân đi.
Phn I: Thang âm cơ bn
Phn II: Phương pháp luyn tp thang âm
Phn III: ng dng thang âm trong âm nhc ngu hng
Dành cho tt c mi nhc c
1
i tùa...
Thang ©m lµ mét c«ng cô cùc kú quan träng cho bÊt cø mét ng;êi
ch¬i nh¹c ngÉu ng nµo. ViÖc hiÓu c¸c thang ©m theo c¸c cÊu
tróc vÒ cung qu ng kh¸c nhau, c¸ch cÊu t¹o... cã thÓ t;¬ng ®èi dÔ
dµng, nh;ng ®Ó luyÖn p t c¸ch hiÖu qu dông
chóng nh; thÕ o th× l¹i lµ mét n ®Ò kh¸ hãc bóa. §Ó gióp c¸c
n dông, luyÖn tËp thang ©m mét c¸ch hiÖu qu¶, t«i xin
giíi thiÖu quyÓn s¸ch nµy nh»m phÇn nµo ®¸p øng ®;îc nhu cÇu
Êy.
Víi quyÓn s¸ch nµy, c¸c gi¸o viªn thÓ dïng song song cïng
víi c¸c gi¸o tr×nh d¹y nh¹c cña tr;êng ®Ó trî cho viÖc d¹y
chuyªn m«n nh¹c cô.
S¸ch chia lµm ba phÇn chÝnh:
PhÇn thø nhÊt: c thang ©m bn vµ c¸ch sö dông.
Bao gåm c¸c thang ©m n b¶n th;êng ®;îc dïng trong
ph¹m vi mét giäng ®iÖu. C¸c thang ©m ®;îc s¾p xÕp
riªng rÏ hoÆc theo tõng bËc trong ®iÖu thøc ®Ó ®ã cã
mét c¸i nn cã hÖ thèng h¬n vµ khi dïng ta dµng dÞch
sang c¸c giäng kh¸c.
PhÇn thø hai: Ph- ¬ng ph¸p luyÖn tËp thang ©m. Bao
gåm c¸c ph;¬ng ph¸p luyÖn tËp thang ©m kh¸c nhau tõ
viÖc ®¬n gi¶n nhÊt ch¬i ®i lªn ®i xuèng, cho ®Õn c¸c
mÉu luyÖn tËp thang ©m phøc t¹p lµm cho viÖc luyÖn tËp
thang ©m vèn nhµm ch¸n giê ®©y trë nªn h÷u Ých thó
h¬n. Ph;¬ng ph¸p luyÖn tËp c¸c u nhÊn ë c¸c phÇn
trong mét ph¸ch còng ®;îc ®Ò cËp tíi nh»m cho b¹n ch¬i
thang ©m cã tÝnh nh¹c vµ tÝnh ¸p dông cao.
PhÇn thø ba: øng dông thang ©m trong ©m nh¹c ngÉu
høng. PhÇn nµy bao gåm c¸c øng ng a c¸c thang
©m trong c¸c t¸c phÈm vµ c¸c phÇn solo cña c¸c nh¹c sü
lín trªn thÕ giíi. C¸c c¸ch hä ¸p dông thang ©m vµo
solo lµm cho bn nh¹c trë nªn søc sèng hÊp dÉn
ng;êi nghe.
Trong mét khu«n khæ nhá, cuèn s¸ch ch¾c n nhiÒu thiÕu
sãt, mong c¸c thÇy, c« vµ c¸c b¹n ®ãng gãp ý kiÕn.
C¶m ¬n c¸c thÇy c¸c em häc sinh khoa ©m nh¹c ®
cho t«i mét ®éng lùc tinh thÇn ®Ó s¸ng t¹o.
NguyÔn Mai Kiªn
NguyÔn Mai Kiªn - Tr;êng §¹i häc v¨n ho¸ nghÖ thuËt qu©n ®éi.
2
Lêi tùa
: C¸c thang ©m c¬ b¶n vµ c¸ch sö dông.
I. Thang ©m c¬ b¶n
1. Modes xuÊt ph¸t tõ thang ©m tr;ëng
2. Modes xuÊt ph¸t tõ thang ©m thø giai ®iÖu ®i lªn
3. Thang ©m ng, gim
4. C¸c thang ©m hçn hîp
5. Modes xuÊt ph¸t tõ thang ©m thø hthanh
II. Thang ©m trong hÖ thèng giäng ®iÖu
Hîp ©m thang ©m bËc I
Hîp ©m thang ©m bËc II
Hîp ©m thang ©m bËc III
Hîp ©m thang ©m bËc IV
Hîp ©m thang ©m bËc V
Hîp ©m thang ©m bËc VI
Hîp ©m thang ©m bËc VII
: ph@¬ng ph¸p luyÖn tËp thang ©m.
Chia nthang ©m thµnh tõng qu ng
Chia thang ©m thµnh tõng mÉu bèn nèt
Chia thang ©m thµnh tõng mÉu ba nèt
Dïng c¸c nèt thang ©m thµnh lËp c¸c hîp ©m ba
Dïng c¸c nèt thang ©m thµnh lËp c¸c hîp ©m by
MÉu thang ©m víi nèt tiÕp cËn chromatic
LuyÖn tËp thang ©m theo tiÕn tr×nh II - V
C¸c c¸ch luyÖn tËp thang ©m kh¸c
LuyÖn tËp thang ©m víi dÊu nhÊn
: øng dông thang ©m trong ©m nh¹c ngÉu høng.
LuyÖn tËp, LuyÖn tËp vµ luyÖn tËp
trang 1
3
3
3
7
9
10
14
16
16
17
18
19
20
21
22
23
26
30
33
34
37
38
41
45
47
51
64
PhÇn thø nhÊt
NguyÔn Mai Kiªn - Tr/êng §¹i häc v¨n ho¸ nghÖ thuËt qu©n ®éi. 3
Pn thø nhÊt
thang ©m c¬ b¶n vµ c¸ch sö dông
Trong quyÓn s¸ch nµy t«i kh«ng ý ®Þnh liÖt t c c¸c thang ©m trong ©m nh¹c, chØ muèn
®/a ra giíi thiÖu c¸c thang ©m hay dông trong ©m nh¹c ngÉu ng, ®ã ®/a ra c¸c phng
ph¸p luyÖn p hiÖu q vµ c¸c øng dông a thang ©m trong ©m nh¹c. Ngoµi ra, t«i chia thang ©m
thµnh tõng nhãm øng víi c¸c bËc cña giäng ®iÖu vµ ®ã c¸c b¹n thÓ n vµo ®ã mµ ch
chuyÓn sang c¸c giäng kh¸c nhau. H¬n a viÖc nµy lµm cho c¸c b¹n m/êng t/îng ra c¸c thang
©m liªn quan ®Õn giäng ®iÖu nh/ thÕ nµo.
Thang ©m c¬ b¶n
I. Modes xuÊt pt tõ thang ©m tr- ëng
S¬ ®å dùa trªn thang ©m tr/ëng:
1. Ionian
Thang ©m ®¬n gin lµ thang ©m tr/ëng nhiªn, t quen víi tai nghe cña chóng ta dÔ ngÉu høng,
tÝnh chÊt rµng æn ®Þnh. Nh÷ng nèt c¨ng thÝch hîp 9 , 13 (nèt tr¸nh 4) phï p víi Imaj7 (C ,
C6 , Cmaj7 , Cb9 , Cmaj9 , Cmaj13)
Khi ch¬i thang ©m nµy l/u ý ©m 4 nèt tr¸nh1, nã rÊt nghÞch víi hîp ©m trng, khuynh h/íng gi¶i
quyÕt vÒ ©m 3 cña hîp ©m chñ.
1 Nèt tr¸nh lµ nèt cao h¬n nèt trong hîp ©m mét nöa cung.(Xem ch/¬ng 5 s¸ch gi¸o khoa hoµ thanh ®Ó biÕt thªm chi tiÕt)
Thang ©m c¬ b¶n vµ c¸ch sö dông
NguyÔn Mai Kiªn - Tr/êng §¹i häc v¨n ho¸ nghÖ thuËt qu©n ®éi.
4
VÝ dô 1-1
2. Dorian
CÊu tróc 1, 2, b3, 4, 5, 6, b7. Thang ©m nµy cã mµu s¾c thø nh/ng trung lËp. Trong nh¹c Jazz vµ nh¹c
Pop tÊt c c¸c nèt vang n rÊt tèt ë giai ®iÖu. Nh÷ng nèt c¨ng thÝch hîp lµ 9, 11, 13. Kh«ng nèt
tr¸nh. Phï hîp víi hîp ©m IIm7.
Cã ba c¸ch ®Ó t×m ra thang ©m Dorian:
Thang ©m thø tù nhiªn víi bËc 6 ®/îc t¨ng 1/2 cung.
Thang ©m tr/ëng víi bËc 3 vµ bËc 7 gi¸ng xng 1/2 cung.
Thang ©m cã cïng dÊu ho¸ víi giäng tr/ëng n»m d/íi nã 1 cung. (C Dorian dÊu ho¸ a
giäng Bb tr/ëng)
VÝ dô 1-2
3. Phrygian
CÊu tróc 1, b2, b3, 4, 5, b6, b7. Thang ©m nµy cã mµu s¾c tèi, kh«ng døt kho¸t,(hay dïng trong ©m
nh¹c T©y Ban Nha. Nèt ng thÝch hîp lµ 11. Nèt tr¸nh lµ b2, b6. Phï hîp víi hîp ©m IIIm7.
Cã ba c¸ch ®Ó t×m ra thang ©m Phrygrian:
Thang ©m thø tù nhiªn víi bËc 2 ®/îc gi¸ng xuèng 1/2 cung.
Thang ©m tr/ëng víi bËc 2, bËc 3, bËc 6 vµ bËc 7 gi¸ng xuèng 1/2 cung.
Thang ©m cã cïng dÊu h víi giäng tr/ëng n»m d/íi nã qu ng 3 tr/ëng. (C Phrygian cã dÊu
ho¸ cña giäng Ab tr/ëng)
VÝ dô 1-3