PhÇn thø hai
NguyÔn Mai Kiªn - Tr/êng §¹i häc v¨n ho¸ nghÖ thuËt qu©n ®éi. 23
PhÇn thø hai
Ph-¬ng ph¸p luyÖn tËp thang ©m
Cho ®Õn thêi ®iÓm nµy c¸c b¹n ® biÕt c¸c thang ©m th/êng dïng nhÊt. Mét c©u hái ®/îc ®Æt ra lµ
luyÖn tËp chóng nh/ thÕ nµo ®Ó cã hiÖu qu¶ nhÊt? Ch¬i c¸c thang ©m ®i lªn, ®i xuèng mét c¸ch v« hån
cã lÏ chØ tèt khi ta luyÖn kü thuËt, nh/ng kh«ng thÓ lµm cho b¹n trë thµnh mét ng/êi ch¬i ®µn giái.
Tr/íc hÕt, h y ®Ò ra quy t¾c nµy: LuyÖn tËp mäi thø ë tÊt c mäi giäng ®iÖu. Trªn thùc tÕ cã rÊt Ýt c¸c
t¸c phÈm viÕt ë giäng Db, Gb, hay B, nh/ng trong c¸c tiÕn tr×nh II-V-I th× l¹i sö dông c¸c giäng nµy rÊt
nhiÒu. Mét sè c¸c t¸c phÈm viÕt ë nh÷ng giäng ®/îc coi “khã” nh/: Lush Life” cña Billy Strayhorn viÕt ë
giäng Db, “Stompin’ At The Savoy” cña Edgar Sampson, “Body And Soul” cña Johnny Green viÕt ë Gb
vµ t¸c phÈm “Giant Steps” viÕt ë giäng B tr/ëng.
Ph/¬ng ph¸p luyÖn tËp cæ ®iÓn nhÊt lµ ch¹y thang ©m ®i lªn vµ xuèng mét hay hai qu ng t¸m ch¼ng
lµm cho b¹n ph¸t triÓn kü n¨ng ngÉu høng, bëi v× b¹n lu«n lu«n b¾t ®Çu tõ ©m gèc, ®i lªn råi ®i xuèng
vµ kÕt thóc ë ©m gèc. B¹n còng chØ sö dông ®/îc mét phÇn nhá trong kh¶ n¨ng hiÖn cã cña mçi thang
©m. Nh÷ng ng/êi míi ch¬i nh¹c th/êng ch¬i tiÕn tr×nh II-V-I b¾t ®Çu ë ©m gèc cña mçi thang ©m nh/
sau:
VÝ dô 2-1
Míi ®Çu nh/ vËy còng tèt, nh/ng ©m nh¹c kh«ng ph¶i lóc nµo còng b¾t ®Çu tõ ©m gèc cña mçi hîp
©m. Cã mét ph/¬ng ph¸p luyÖn tËp tèt h¬n ®/îc giíi thiÖu trong vÝ dô 2-2. B»ng c¸ch ch¬i Ionian ®i
lªn, Dorian ®i xuèng, Phrygian ®i lªn, Lydian ®i xuèng, cø nh/ vËy b¹n ® ch¬i b¾t ®Çu tõ mçi nèt cña
thang ©m C tr/ëng, ®¶o chiÒu tõ mçi nèt vµ kÕt thóc ë mçi nèt trong thang ©m nµy. §iÒu ®ã lµm c©n
b»ng tÇm quan träng cña mçi nèt trong thang ©m. Khi ch¬i solo, tai b¹n sÏ chän nh÷ng nèt thÝch hîp
®Ó ch¬i chø kh«ng ph¶i ngãn tay cña b¹n theo thãi quen b¾t ®Çu tõ ©m gèc.
VÝ dô 2-2
Ph- ¬ng ph¸p luyÖn tËp thang ©m
NguyÔn Mai Kiªn - Tr/êng §¹i häc v¨n ho¸ nghÖ thuËt qu©n ®éi.
24
B©y giê b¹n h y tËp ng/îc l¹i, Ionian ®i xuèng, Dorian ®i lªn, Phrygian ®i xuèng, Lydian ®i lªn, vµ cø
nh/ vËy.
VÝ dô 2-3
Dïng mÉu nµy vµ l y lµm t/¬ng tù víi c¸c thang ©m kh¸c, ch¼ng h¹n nh/ C thø giai ®iÖu:
VÝ dô 2-4
VÝ dô 2-5
NÕu b¹n luyÖn tËp c¸c bµi tËp nµy hµng ngµy, b¹n vÉn chØ b¾t ®Çu thang ©m C tr/ëng víi nèt C. H y
më réng ý t/ëng nµy xa h¬n n÷a b»ng c¸ch tËp thang ©m C tr/ëng h«m nay, thang ©m D tr/ëng ngµy
mai, thang ©m E tr/ëng ngµy kia, vµ cø nh/ vËy.
PhÇn thø hai
NguyÔn Mai Kiªn - Tr/êng §¹i häc v¨n ho¸ nghÖ thuËt qu©n ®éi. 25
LuyÖn tËp c¸c mÉu ®èi víi thang ©m C dim b¾t ®Çu ë nöa cung/mét cung nh/ vÝ dô 2-6 vµ VÝ dô 2-7.
VÝ dô 2-6
VÝ dô 2-7
C¸c mÉu t/¬ng tù ®èi víi thang ©m toµn cung (whole-tone)®/îc giíi thiÖu ë vÝ dô 2-8 vµ vÝ dô 2-9.
VÝ dô 2-8
Ph- ¬ng ph¸p luyÖn tËp thang ©m
NguyÔn Mai Kiªn - Tr/êng §¹i häc v¨n ho¸ nghÖ thuËt qu©n ®éi.
26
VÝ dô 2-9
B¹n cã thÓ viÕt tÊt c¶ nh÷ng mÉu nµy ë tÊt c c¸c giäng ra giÊy? ViÖc nµy còng kh«ng cÇn thiÕt, råi
b¹n còng sÏ ®äc hÕt chóng. Thay vµo ®ã h y cè g¾ng chñ quan ho¸ chóng, luyÖn tËp sao cho chóng
cã thÓ vang lªn ë trong ®Çu. B¹n cÇn phi luyÖn tËp tai nghe vµ ngãn tay cña b¹n chø kh«ng chØ lµ
luyÖn m¾t. Trong nh¹c cæ ®iÓn th/êng dïng c¶ tay nghe vµ kü n¨ng nh×n nh¹c, nh/ng ë nh¹c Jazz,
Pop chØ chñ yÕu lµ tai nghe. NhiÒu nh¹c sü Jazz ch¬i tèt khi hä kh«ng ph¶i nh×n vµo bn nh¹c, bëi v×
khi hä chñ quan ho¸ tÊt c¶ mäi thø tèt ®Õn nçi ch¼ng cÇn ph¶i nh×n nh¹c n÷a.
H y ghi nhí môc ®Ých cña b¹n: Nh×n, nghÜ, vµ ch¬i thang ©m víi t/ c¸ch lµ mét tæ hîp c¸c nèt nh¹c mµ
ë ®ã §å-rª-mi-fa-son-la-xi-®« kh«ng ph¶i lµ mét sù kÕt hîp duy nhÊt. Chia thang ©m thµnh nhiÒu nhãm
nèt nh¹c còng lµ mét c¸ch rÊt quan träng cho môc ®Ých cña chóng ta. TÊt c c¸c mÉu thang ©m sau
®©y ®/îc minh ho¹ ë giäng C tr/ëng, nh/ng h y tËp chóng ë tÊt c¶ c¸c giäng, vµ n÷a, tËp chóng ë c¸c
thang ©m kh¸c nh/ thø giai ®iÖu, thang ©m gi¶m, thang ©m toµn cung...
Chia nhá thang ©m thµnh tõng qu·ng
VÝ dô 2-10 chia thang ©m C tr/ëng thµnh c¸c qu ng ba ®i lªn.
VÝ dô 2-11 chia thang ©m thµnh c¸c qu ng ba ®i xuèng.
PhÇn thø hai
NguyÔn Mai Kiªn - Tr/êng §¹i häc v¨n ho¸ nghÖ thuËt qu©n ®éi. 27
VÝ dô 2-12 ®o ng/îc lu©n phiªn c¸c qu ng ba ®i lªn vµ ®i xuèng.
VÝ dô 2-13 ng/îc l¹i víi vÝ dô 2-12.
Nhí tËp c¸c mÉu nµy b¾t ®Çu tõ c¸c giäng kh¸c nhau.
H y luyÖn tËp mçi mÉu theo c¸c d¹ng ® ®Ò cËp: ®i lªn, ®i xuèng, ®¶o ng/îc vµ lu©n phiªn ë c¶ hai
h/íng.
VÝ dô 2-14 Chia thang ©m thµnh c¸c qu ng bèn ®i lªn.
VÝ dô 2-15 Chia thang ©m thµnh c¸c qu ng bèn ®i xuèng.
VÝ dô 2-16 ®o ng/îc lu©n phiªn c¸c qu ng bèn ®i lªn vµ ®i xuèng.