v¨n phßng quèc héi c¬ së d÷ liÖu luËt viÖt nam LAWDATA
Th«ng t
cña B é T µi ch Ýn h sè 76 T C/TC D N n gµy 15 tng 11 n¨ m 1996 h íng d Én
ch Õ ® é q u n lý d o a nh thu, chi p h Ý vµ g thµn h sn p h Èm , d Þch vô
t¹i c¸c d oa nh ng hiÖp N h µ n íc
Thi hµnh NghÞ ®Þnh sè 59/CP ngµy 03-10-1996 cña ChÝnh phñ ban
hµnh "Quy chÕ qun lý tµi chÝnh vµ h¹ch to¸n kinh doanh ®èi víi doanh
nghiÖp Nhµ níc"; Bé Tµi chÝnh híng dÉn chÕ ®é qun lý doanh thu, chi phÝ
vµ gi¸ thµnh sn phÈm, dÞch vô t¹i c¸c doanh nghiÖp Nhµ níc nh sau:
I- N h÷n g q u y ® Þ n h c h u n g
1. Doanh nghiÖp Nhµ níc phi cc qun lý chÆt chÏ c¸c khon
doanh thu, chi phÝ, gi¸ thµnh sn phÈm, dÞch vô nh»m n©ng cao hiÖu qu
kinh doanh cña doanh nghiÖp.
2- Doanh nghiÖp phi tÝnh ®óng, tÝnh ®ñ chi phÝ kinh doanh, tù trang
tri mäi khon chi phÝ b»ng c¸c khon thu vµ tù chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ kÕt
qu ho¹t ®éng kinh doanh.
3- C¨n cø vµo ®Þnh møc kinh tÕ kü thuËt, chÕ ®é tµi chÝnh do cÊp cã
thÈm quyÒn ban hµnh, doanh nghiÖp phi:
- X©y dùng vµ thêng xuyªn hoµn chØnh hÖ thèng ®Þnh møc kinh tÕ -
kü thuËt phï hîp víi t×nh h×nh cô thÓ cña m×nh.
- ChÊp hµnh nghiªm chØnh c¸c chÕ ®é chi tiªu tµi chÝnh, chÕ ®é kÕ
to¸n th«ng kª hiÖn hµnh cña Nhµ níc.
4- Héi ®ång qu¶n trÞ, Tæng gi¸m ®èc hoÆc gi¸m ®èc (®èi víi doanh
nghiÖp cã Héi ®ång qun trÞ), Gi¸m ®èc (®èi víi doanh nghiÖp kh«ng cã Héi
®ång qun trÞ) chÞu tr¸ch nhiÖm tríc Nhµ níc vµ tríc ph¸p luËt vÒ tÝnh ®óng
®¾n vµ hîp ph¸p cña c¸c khon doanh thu, chi phÝ vµ kÕt qu kinh doanh
cña doanh nghiÖp m×nh.
5- Trong th«ng t nµy mét sè thuËt ng÷ díi ®©y ® îc hiÓu nh sau:
- ChiÕt khÊu thanh to¸n lµ sè tiÒn ngêi b¸n gim trõ cho ngêi mua do
ngêi mua thanh to¸n tiÒn mua sn phÈm, hµng ho¸, dÞch vô cña doanh
nghiÖp tríc thêi h¹n thanh to¸n vµ ® îc quy ®Þnh râ trªn ho¸ ®¬n b¸n hµng
hoÆc hîp ®ång kinh tÕ.
- Gim gi¸ hµng b¸n lµ sè tiÒn ngêi b¸n gi¶m trõ cho ngêi mua trªn gi¸ ®·
tho thuËn do hµng b¸n kÐm phÈm chÊt, kh«ng ®óng quy c¸ch, thêi h¹n ®·
® îc quy ®Þnh trong hîp ®ång kinh tÕ hoÆc u ®·i kh¸ch hµng mua sn phÈm,
hµng ho¸, dÞch vô cña doanh nghiÖp víi khèi lîng lín.
- TrÞ gi¸ hµng b¸n bÞ tr l¹i: Lµ trÞ gi¸ tÝnh theo gi¸ thanh to¸n cña sè
sn phÈm, hµng ho¸, dÞch vô doanh nghiÖp ®· tiªu thô, bÞ kh¸ch hµng tr l¹i
do vi ph¹m c¸c ®iÒu kiÖn ®· cam kÕt trong hîp ®ång kinh tÕ nh: Hµng kÐm
phÈm chÊt, sai quy c¸ch, chñng lo¹i...
- Hoa hång ®¹i lý lµ sè tiÒn doanh nghiÖp tr cho c¸c ®¹i lý tiªu thô sn
phÈm, hµng ho¸, dÞch vô cña doanh nghiÖp.
- Hoa hång m«i giíi lµ sè tiÒn tr cho c¸c cc kinh tÕ, tËp thÓ hoÆc
c¸ nh©n lµm m«i giíi trong viÖc mua b¸n vËt t, sn phÈm, cung øng dÞch vô
phôc vô cho ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp.
II- N h÷n g q uy ® Þ n h q u n lý c ô th Ó
A. Q u n lý d oa n h thu:
Doanh thu cña doanh nghiÖp Nhµ níc gåm doanh thu tõ ho¹t ®éng kinh
doanh vµ doanh thu tõ c¸c ho¹t ®éng kh¸c:
1- Doanh thu tõ ho¹t ®éng kinh doanh lµ toµn bé tiÒn b¸n sn phÈm,
hµng ho¸, cung øng, dÞch vô sau khi trõ c¸c khon chiÕt khÊu thanh to¸n,
gim gi¸ hµng b¸n, hµng b¸n bÞ tr l¹i (nÕu cã cng tõ hîp lÖ) vµ ® îc kh¸ch
hµng chÊp nhËn thanh to¸n (kh«ng ph©n biÖt ®· thu hay cha thu ® îc tiÒn).
Doanh thu tõ ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp n bao gåm:
+ c khon trî gi¸, phô thu theo quy ®Þnh cña Nhµ níc ®Ó sö dông cho
doanh nghiÖp ®èi víi hµng ho¸, dÞch vô cña doanh nghiÖp tiªu thô trong kú
® îc Nhµ níc cho phÐp.
+ Gi¸ trÞ c¸c sn phÈm hµng ho¸ ®em biÕu, tÆng hoÆc tiªu dïng trong
néi bé doanh nghiÖp nh: viÖc xuÊt dïng xi ng thµnh phÈm ®Ó x©y dùng,
söa ch÷a ë xÝ nghiÖp sn xuÊt xi ng, xuÊt vi thµnh phÈm ®Ó may o
hé ë xÝ nghiÖp dÖt v.v...
- C¸c doanh nghiÖp phi c¨n vµo gi¸ thÞ trêng ë thêi ®iÓm b¸n hµng,
cung cÊp dÞch vô ®Ó ®Þnh gi¸ tiªu thô.
- C¸c khon chiÕt khÊu thanh to¸n hoÆc gi¶m gi¸ hµng b¸n ® îc x¸c
®Þnh theo c¸c quy ®Þnh sau:
+ Doanh nghiÖp phi cã quy chÕ qun lý vµ ng bè c«ng khai c¸c
khon chiÕt khÊu thanh to¸n, gi¸m gi¸ hµng b¸n.
+ C¸c khon chiÕt khÊu thanh to¸n hoÆc gi¶m gi¸ hµng b¸n cho sè lîng
hµng b¸n ra trong kú (trõ hµng ho¸ thuéc diÖn ø ®äng, kÐm, mÊt phÈm chÊt)
phi ®m bo doanh nghiÖp kinh doanh cã l·i.
+ Ghi râ trong hîp ®ång kinh tÕ vµ ho¸ ®¬n b¸n hµng.
Gi¸m ®èc doanh nghiÖp ® îc quyÒn quyÕt ®Þnh vµ chÞu tr¸ch nhiÖm
vÒ c¸c khon gi¶m trõ nãi trªn.
- Hµng ho¸ bÞ tr l¹i phi cã v¨n bn cña ngêi mua ghi râ sè lîng, ®¬n gi¸
vµ gi¸ trÞ l« hµng bÞ tr l¹i kÌm theo cng tõ nhËp l¹i kho l« hµng nãi trªn.
2. Doanh thu tõ c¸c ho¹t ®éng kh¸c bao gåm c¸c khon thu tõ ho¹t ®éng
®Çu t tµi chÝnh vµ c¸c ho¹t ®éng bÊt thêng:
a) Doanh thu tõ ho¹t ®éng ®Çu t tµi chÝnh bao gåm c¸c khon thu tõ c¸c
ho¹t ®éng liªn doanh liªn kÕt, gãp vèn cæ phÇn, cho thuª tµi sn, l·i tiÒn göi,
l·i tiÒn cho vay, thu tõ ho¹t ®éng mua b¸n cng kho¸n (tr¸i phiÕu, tÝn phiÕu,
cæ phiÕu), hoµn nhËp khon dù phßng gi¶m gi¸ cng kho¸n ®· trÝch n¨m tr-
íc nhng sö dông kh«ng hÕt...
2
b) Doanh thu tõ c¸c ho¹t ®éng bÊt thêng lµ c¸c khon thu tõ c¸c ho¹t
®éng xy ra kh«ng thêng xuyªn ngoµi c¸c khon thu ®· ® îc quy ®Þnh ë ®iÓm
1, 2a môc A nh: thu tõ b¸n vËt t, hµng ho¸, tµi sn i thõa, c«ng cô, dông cô
®· ph©n bæ hÕt gi¸ trÞ, bÞ h háng hoÆc kh«ng cÇn sö dông, c¸c khon phi
tr nhng kng tr ® îc v× nguyªn nh©n tõ phÝa chñ nî, thu chuyÓn nhîng,
thanh lý tµi sn, nî khã ®ßi ®· xo¸ nay thu håi ® îc, hoµn nhËp c¸c khon dù
png gim gi¸ hµng tån kho, phi thu khã ®ßi ®· trÝch n¨m tríc nhng kh«ng
sö dông hÕt vµ c¸c khon thu bÊt thêng kh¸c...
Toµn bé doanh thu cña doanh nghiÖp ph¸t sinh trong kú phi ® îc thÓ
hiÖn trªn c¸c ho¸ ®¬n, cng tõ hîp lÖ vµ phi ® îc phn ¸nh ®Çy ®ñ vµo sæ
s¸ch kÕ to¸n theo chÕ ®é Nhµ níc ®· quy ®Þnh. Doanh nghiÖp cã tr¸ch
nhiÖm x¸c ®Þnh vµ phn ¸nh râ c¸c khon doanh thu tÝnh thuÕ cho tõng lo¹i
ho¹t ®éng theo c¸c quy ®Þnh cña LuËt thuÕ, NghÞ ®Þnh vµ c¸c th«ng t híng
dÉn hiÖn hµnh.
- C¸c khon doanh thu, thu nhËp ®Ó ngoµi sæ s¸ch phi truy nép toµn
bé vµo ng©n s¸ch Nhµ níc vµ xö ph¹t theo chÕ ®é hiÖn hµnh. C¸ nh©n hoÆc
tËp thÓ vi ph¹m hoÆc cã liªn quan tuú theo møc ®é vi ph¹m phi quy tr¸ch
nhiÖm, thu ®Òn bï vµ xö lý hµnh chÝnh, trêng hîp nghiªm träng phi truy u
tr¸ch nhiÖm h×nh sù.
B. Q u n lý chi p h Ý v µ g thµnh
Chi phÝ cña doanh nghiÖp bao gåm chi phÝ ho¹t ®éng kinh doanh vµ
chi phÝ ho¹t ®éng kh¸c.
B.1- Qu¶n lý chi phÝ vµ gi¸ thµnh ho¹t ®éng kinh doanh:
Chi phÝ ho¹t ®éng kinh doanh bao gåm c¸c chi phÝ cã liªn quan ®Õn
qu¸ tr×nh ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp nh: chi phÝ nguyªn, nhiªn,
vËt liÖu; khÊu hao tµi sn cè ®Þnh, tiÒn l¬ng vµ c¸c khon cã tÝnh chÊt l-
¬ng; c¸c khon trÝch nép theo quy ®Þnh cña Nhµ níc nh: bo hiÓm x· héi,
bo hiÓm y tÕ vµ chi phÝ c«ng ®oµn; chi phÝ dÞch vô mua ngoµi; chi phÝ
b»ng tiÒn kh¸c. ViÖc qu¶n lý vµ h¹ch to¸n chi phÝ ® îc quy ®Þnh nh sau:
1. Chi phÝ nguyªn liÖu, vËt liÖu, nhiªn liÖu, ®éng lùc... (díi ®©y gäi t¾t
lµ chi phÝ vËt t) phi qu¶n lý chÆt chÏ trong 2 kh©u: møc tiªu hao vËt t vµ gi¸
vËt t.
a) Møc tiªu hao vËt t:
- Tæng gi¸m ®èc hoÆc Gi¸m ®èc (®èi víi doanh nghiÖp cã Héi ®ång
qu¶n trÞ) gi¸m ®èc (®èi víi doanh nghiÖp kh«ng cã Héi ®ång qun trÞ) phi
c¨n cø vµo ®Þnh møc tiªu hao vËt t do c¸c cÊp cã thÈm quyÒn ban hµnh vµ
t×nh h×nh cô thÓ cña doanh nghiÖp ®Ó x©y dùng hÖ thèng ®Þnh møc tiªu
hao vËt t cña doanh nghiÖp tr×nh Héi ®ång qu¶n trÞ (®èi víi doanh nghiÖp
cã Héi ®ång qun trÞ), Gi¸m ®èc (®èi víi doanh nghiÖp kh«ng cã Héi ®ång
qu¶n trÞ) phª duyÖt vµ chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ tÝnh chÝnh x¸c cña c¸c ®Þnh
møc ®ã.
C¸c lo¹i vËt t sö dông vµo kinh doanh phi ® îc qun lý chÆt chÏ theo c¸c
®Þnh møc tiªu hao cña doanh nghiÖp ®· ban hµnh trong c¸c kh©u: dù tr÷,
cÊp ph¸t vµ thanh quyÕt to¸n.
3
- Doanh nghiÖp phi theo dâi, kiÓm tra, cc ph©n tÝch t×nh h×nh
thùc hiÖn ®Þnh møc tiªu hao vËt t thêng xuyªn vµ ®Þnh kú ®Ó ®Ò ra c¸c
biÖn ph¸p nh»m kh«ng ngõng hoµn thiÖn hÖ thèng ®Þnh møc, kÞp thêi biÓu
d¬ng khen thëng nh÷ng tËp thÓ, c¸ nh©n sö dông tiÕt kiÖm vËt t vµ xö lý c¸c
trêng hîp tiªu hao vËt t vît ®Þnh møc.
- KÕt thóc n¨m tµi chÝnh, doanh nghiÖp phi thùc hiÖn quyÕt to¸n vËt t.
- B¸o c¸o quyÕt to¸n vËt t phi ® îc göi cho c¬ quan s¸ng lËp doanh
nghiÖp vµ c¬ quan qun lý vèn vµ tµi sn Nhµ níc t¹i doanh nghiÖp. Trong
®ã thÓ hiÖn râ nh÷ng néi dung chñ yÕu sau:
+ Møc tiªu hao vËt t thùc tÕ cña n¨m b¸o c¸o so víi ®Þnh møc vµ møc
tiªu hao thùc tÕ kú tríc ®èi víi c¸c lo¹i sn phÈm.
+ Tæng møc tiªu hao vµ ng møc chªnh lÖch.
+ Ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ t×nh h×nh qun lý vµ sö dông c¸c lo¹i vËt t, x¸c
®Þnh râ nguyªn nh©n t¨ng (gim) so víi ®Þnh møc vµ thùc tÕ kú tríc, kiÕn
nghÞ biÖn ph¸p xö lý...
b) Gi¸ vËt t: Dïng ®Ó h¹ch to¸n vµ x¸c ®Þnh chi phÝ vËt t lµ gi¸ thùc tÕ,
bao gåm:
- Gi¸ vËt t mua ngoµi gåm: Gi¸ phi thanh to¸n ghi trªn ho¸ ®¬n cña ngêi
b¸n hµng (nÕu lµ vËt t tù nhËp khÈu b»ng ngo¹i tÖ th× quy ®æi ra tiÒn ViÖt
theo tû gi¸ do Ng©n hµng Nhµ níc ViÖt Nam c«ng bè t¹i thêi ®iÓm nhËp
khÈu, céng thuÕ nhËp khÈu vµ c¸c khon phô thu - nÕu cã) céng víi chi phÝ
thu mua nh: chi phÝ vËn chuyÓn, phÝ bèc xÕp, phÝ bo qun, phÝ bo
hiÓm, phÝ hao hôt hîp lý trªn ® êng ®i, tiÒn thuª kho b·i, phÝ gia c«ng tríc khi
nhËp kho (nÕu cã), phÝ chän läc t¸i chÕ.
- Gi¸ vËt t tù chÕ gåm; gi¸ vËt t thùc tÕ xuÊt kho céng víi chi phÝ thùc tÕ
ph¸t sinh trong qu¸ tr×nh t chÕ.
- Gi¸ vËt t thuª ngoµi gia c«ng chÕ biÕn gåm: gi¸ vËt t thùc tÕ xuÊt kho
®em gia c«ng céng víi chi phÝ gia c«ng nh phÝ vËn chuyÓn, phÝ bèc xÕp,
phÝ o hiÓm vµ tiÒn tr cho ngêi gia c«ng.
- Gi¸ vËt t tån kho: lµ gi¸ thùc tÕ cña vËt t tån kho ®Çu kú.
- Gi¸ c¸c lo¹i vËt t vµ c¸c chi phÝ gia c«ng chÕ biÕn, vËn chuyÓn, o
qu¶n, thu mua... nãi trªn phi cã ho¸ ®¬n, cng tõ hîp lÖ theo quy ®Þnh cña
Bé Tµi chÝnh. Trêng hîp vËt t lµ sn phÈm ng, l©m, thuû sn... mua trùc
tiÕp cña ngêi sn xuÊt th× ngêi mua hµng phi ghi râ tªn, ®Þa chØ ngêi b¸n,
sè lîng hµng ho¸, ®¬n gi¸, thµnh tiÒn, ch÷ ký cña ngêi b¸n hµng, gi¸m ®èc
doanh nghiÖp duyÖt chi vµ tù chÞu tr¸ch nhiÖm tríc ph¸p luËt.
c) §èi víi c«ng cô, dông cô sö dông cho qu¸ tr×nh kinh doanh nh: khu«n
mÉu, dµn gi¸o, c©n, gi¸ ®ùng, bµn ghÕ, y tÝnh cÇm tay... doanh nghiÖp
c¨n vµo thêi gian sö dông vµ gi¸ trÞ cña c«ng cô, dông cô ®Ó ph©n bæ
dÇn vµo c¸c khon môc chi phÝ trong c¸c kú kinh doanh theo tiªu thøc phï
hîp.
d) Gi¸ trÞ vËt t tiªu hao thùc tÕ sau khi trõ tiÒn ®Òn bï cña c¸ nh©n
hoÆc tËp thÓ g©y ra tiªu hao vËt t vît ®Þnh møc vµ trÞ gi¸ phÕ liÖu thu håi
(nÕu cã) ® îc h¹ch to¸n vµo chi phÝ vËt t.
2- Chi phÝ khÊu hao tµi sn cè ®Þnh:
4
Mäi tµi sn cè ®Þnh cña doanh nghiÖp phi ® îc huy ®éng vµo ho¹t
®éng kinh doanh vµ trÝch ®ñ khÊu hao theo quy ®Þnh cña Nhµ níc ®Ó thu
håi vèn. Sau khi ®· thu håi ®ñ vèn, tµi sn cè ®Þnh vÉn n sö dông ® îc th×
doanh nghiÖp kng phi trÝch khÊu hao, nhng vÉn phi qu¶n lý vµ sö dông
theo chÕ ®é hiÖn hµnh.
3- Chi phÝ tiÒn l¬ng vµ c¸c khon phô cÊp cã tÝnh chÊt l¬ng:
Chi phÝ tiÒn l¬ng cña doanh nghiÖp bao gåm c¸c khon tiÒn l¬ng, tiÒn
c«ng vµ c¸c khon phô cÊp cã tÝnh chÊt l¬ng phi tr cho ngêi lao ®éng
tham gia vµo ho¹t ®éng kinh doanh cña doanh nghiÖp.
VÒ nguyªn t¾c: tiÒn l¬ng phi ® îc qun lý chÆt chÏ vµ chi theo ®óng
môc ®Ých, g¾n víi kÕt qusn xuÊt kinh doanh trªn c¬ cë c¸c ®Þnh møc
Lao ®éng vµ ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng hîp lý ® îc c¬ quan cã thÈm quyÒn phª duyÖt.
a) VÒ ®Þnh møc lao ®éng:
- Doanh nghiÖp phi c¨n cø vµo ®Þnh møc lao ®éng chuÈn do cÊp cã
thÈm quyÒn ban hµnh vµ ®iÒu kiÖn thùc tÕ cña doanh nghiÖp ®Ó x©y
dùng vµ kh«ng ngõng hoµn thiÖn ®Þnh møc lao ®éng cña doanh nghiÖp, bè
trÝ ®ñ sè lîng vµ c¬ cÊu lao ®éng phï hîp víi nhu cÇu c«ng viÖc.
- Ph¬ng ph¸p x©y dùng, thÈm quyÒn phª duyÖt vµ viÖc ®¨ng ký ®Þnh
møc lao ®éng phi thùc hiÖn ®óng theo c¸c quy ®Þnh hiÖn hµnh.
b) VÒ ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng:
- C¨n vµo ®Þnh møc lao ®éng ®· ®¨ng ký vµ chÕ ®é tiÒn l¬ng do
Nhµ níc quy ®Þnh, doanh nghiÖp x©y dùng ®¬n gi¸ tiÒn l¬ng tr×nh c¬ quan
cã thÈm quyÒn phª duyÖt.
- Ph¬ng ph¸p x©y dùng, thÈm quyÒn phª duyÖt vµ viÖc ®¨ng ký ®¬n gi¸
tiÒn l¬ng ® îc thùc hiÖn c¸c quy ®Þnh hiÖn hµnh.
c) LËp vµ sö dông quü tiÒn l¬ng:
ViÖc trÝch lËp vµ sö dông quü tiÒn l¬ng phi c¨n vµo ®¬n gi¸ tiÒn l-
¬ng kÕ ho¹ch ®· ®¨ng ký vµ hiÖu qu kinh doanh cña doanh nghiÖp ®¹t ® îc
trong kú theo c¸c nguyªn t¾c sau:
- §èi víi doanh nghiÖp kinh doanh cha cã l·i, cha o toµn vèn th× ng
quü tiÒn l¬ng doanh nghiÖp ® îc phÐp trÝch vµ chi kh«ng vît qu¸ quü tiÒn l-
¬ng c¬ bn tÝnh theo:
+ Sè lîng lao ®éng thùc tÕ tham gia qu¸ tr×nh sn xuÊt kinh doanh cña
doanh nghiÖp, bao gåm: lao ®éng trong biªn chÕ, hîp ®ång ng¾n h¹n, dµi
h¹n, lao ®éng thêi vô.
+ HÖ sè vµ møc l¬ng cÊp bËc, l¬ng theo hîp ®ång, hÖ sè vµ møc phô
cÊp l¬ng theo quy ®Þnh cña Nhµ níc.
- §èi víi c¸c doanh nghiÖp kinh doanh cã l·i, ®¹t tû suÊt lîi nhuËn tÝnh
trªn vèn Nhµ níc cao, ®ãng gãp cho ng©n s¸ch Nhµ níc lín th× doanh nghiÖp
® îc phÐp trÝch vµ chi quü tiÒn l¬ng t¬ng ng víi hiÖu qu kinh doanh, nhng
phi o ®m c¸c ®iÒu kiÖn:
+ B¶o toµn ® îc vèn vµ kng xin gi¶m khÊu hao hoÆc xin gi¶m c¸c
khon phi nép ng©n s¸ch Nhµ níc.
5