L I NÓI Đ UỜ Ầ
Nhu m v i là ngh truy n th ng.Có t th i ông cha ta, đ duy trì vàộ ả ề ề ố ừ ờ ể
phát tri n nghành này ng i ta đã tìm ki m nh ng ph m nhu m m i để ườ ế ữ ẩ ộ ớ ể
đáp ng nhu c u c a con ng i. ứ ầ ủ ườ V i th i đ i hi n nay con ng i khôngớ ờ ạ ệ ườ
nh ng “ăn no m c m” mà ph i đ p và h p th i trang.ữ ặ ấ ả ẹ ợ ờ
Nh ng trong nh ng năm g n đây đ ng tr c c ch th tr ng n nư ữ ầ ứ ướ ơ ế ị ườ ề
công nghi p d t may c a n c ta đã không đ s c c nh tranh v i hàngệ ệ ủ ướ ủ ứ ạ ớ
ngo i nh p có ch t l ng cao h n mà giá thành l i r h n, màu s c đ pạ ậ ấ ượ ơ ạ ẻ ơ ắ ẹ
h n. Các nhà máy d t trong n c đang đ ng tr c nh ng khó khăn, s nơ ệ ướ ứ ướ ữ ả
ph m làm ra không bán đ c. Đ ng tr c tình hình này , ngành côngẩ ượ ứ ướ
nghi p d t may đã đ c đ ng và nhà n c đ u t v n mua máy mócệ ệ ượ ả ướ ầ ư ố
trang thi t b c a Hàn Qu c Trung qu c ....ế ị ủ ố ố
Đ ngành D t May có ti ng nh ngày nay ph i k đ n ngành có côngể ệ ế ư ả ể ế
r t l n đó là ngành hoá d t c th là công ngh s i nhu m nó đóng vai tròấ ớ ệ ụ ể ệ ợ ộ
không th thi u trong ngày D t May ph c v cho sinh ho t trang trí ănể ế ệ ụ ụ ạ
m c c a con ng i .ặ ủ ườ
Hi n nay m t hàng nhu m v i nh ng s n ph m nhu m t i u c aệ ặ ộ ớ ữ ả ẩ ộ ố ư ủ
ngành đã d n d n đáp ng nh ng đ i h i v ch t l ng màu s c c a v iầ ầ ứ ữ ồ ỏ ề ấ ượ ắ ủ ả
s i đ kh năng cung c p s n ph m ra th tr ng . Khoa h c kĩ thu t phátợ ủ ả ấ ả ẩ ị ườ ọ ậ
tri n làm cho ngành hoá ch t thu c nhu m cũng phát tri n theo, đ n nayể ấ ố ộ ể ế
có r t nhi u hãng s n xu t thu c nhu m v i nhi u ch ng lo i thu c khácấ ề ả ấ ố ộ ớ ề ủ ạ ố
nhau trên th tr ng r t phong phú và đa d ng có đ kh năng ph c vị ườ ấ ạ ủ ả ụ ụ
cho ngành nhu m t o ra s n ph m b n đ p phong phú v ch ng lo i .ộ ạ ả ẩ ề ẹ ề ủ ạ
Đ góp ph n vào nhi m v chung đó v i đ tài : “TÌM HI U QUÁể ầ ệ ụ ớ ề Ể
TRÌNH NHU M V I”Ộ Ả
M C L CỤ Ụ
I.T ng quan v thu c nhu m:ổ ề ố ộ
1.Khái ni m:ệ
Thu c nhu m là nh ng h p ch t màu mà trong phân t c a chúng có ch aố ộ ữ ợ ấ ử ủ ứ
các nhóm nguyên t có th th c hi n m i liên k t hóa tr v i v t li u nóiử ể ự ệ ố ế ị ớ ậ ệ
chung và x d t nói riêng trong quá trình nhu m. Thu c nhu m có đ gamơ ệ ộ ố ộ ủ
màu, màu t i và thu n s c, công ngh nhu m đa d ng và không quáươ ầ ắ ệ ộ ạ
ph c t p. Chúng đ c s d ng đ nhu m và in hoa cho các v t li uứ ạ ượ ử ụ ể ộ ậ ệ
xenlulo, t t m, len, v t li u t x polyamit.ơ ằ ậ ệ ừ ơ
2.Phân lo i :ạ
- T nhiên ự
- Nhân t oạ
a. Thu c nhu m nhân t o:ố ộ ạ
- Thu c nhu m ho t tính:ố ộ ạ
Công th c t ng quát: S – R – T – Xứ ổ
Thí dụ : procion đ M 2BS có côngỏ
th c sau:ứ
S – nhóm t o cho phân t có đ hòa tanạ ử ộ
c n thi t trong n c, th ng g p h nầ ế ướ ườ ặ ơ
c là các nhóm: - SO3Na, - COONa, -ả
SO2CH3.
R – nó quy t đ nh v màu s c, v đế ị ề ắ ề ộ
b n màu v i ánh sáng và cũng có tácề ớ
đ ng đ n các ch tiêu v đ b n màuộ ế ỉ ề ộ ề
khác, nên vi c ch n g c R ph i th aệ ọ ố ả ỏ
mãn đ c các yêu c u k trên. Nh ngượ ầ ể ữ
g c màu đ c ch n vào m c đích nàyố ượ ọ ụ
là: mono và điazo, ph c ch t c a thu cứ ấ ủ ố
nhu m azo v i ion kim lo i, g c thu cộ ớ ạ ố ố
nhu m acid antraquinon, hoàn nguyên đaộ
vòng, d n xu t c a Ftaloxianin…ẫ ấ ủ
T – X – nhóm ho t tính có c u t oạ ấ ạ
khác nhau , đ c đ a vào các h th ng mang màu khác nhauượ ư ệ ố
X – nguyên t (hay nhóm) ph n ng, trong đi u ki n nhu m nó s táchử ả ứ ề ệ ộ ẽ
kh i phân t thu c nhu m, t o kh năng cho thu c nhu m th c hi nỏ ử ố ộ ạ ả ố ộ ự ệ
ph n ng hóa h c v i x . X không nh h ng gì đ n màu s c nh ng đôiả ứ ọ ớ ơ ả ưở ế ắ ư
khi cũng có nh hu ng đ n đ hoà tan c a thu c nhu m. Nh ng nguyênả ở ế ộ ủ ố ộ ữ
t này th ng là; - Cl, - SO2, - OSO3H, - NR3, - CH=CH2…ử ườ
T – nhóm mang nguyên t (hay nhóm) ph n ng, nó làm nhi m v liênử ả ứ ệ ụ
k t gi a thu c nhu m v i x và có nh h ng quy t đ nh đ n đ b nế ữ ố ộ ớ ơ ả ưở ế ị ế ộ ề
liên k t này, tr c h t là đ b n màu c a thu c nhu m v i gia công t.ế ướ ế ộ ề ủ ố ộ ớ ướ
Không nh ng trh , h u h t các tr ng h p, s t ng tác c a thu cữ ế ầ ế ườ ợ ự ươ ủ ố
nhu m ho t tính v i x là ph n ng nucleophin, nhóm T s đóng vai tròộ ạ ớ ơ ả ứ ẽ
quy t đ nh t c đ ph n ng nên vi c l a ch n nhón T cho phù h p r tế ị ố ộ ả ứ ệ ự ọ ợ ấ
quan tr ng.ọ
Khi chuy n t vòng triazin cân đ i sang các vòng pirimiđin và quinoxalinể ừ ố
b t đ i đ làm g c T thì kh năng ph n ng c a thu c nhu m s gi mấ ố ể ố ả ả ứ ủ ố ộ ẽ ả
đi. D a vào c s lý thuy t này ng i ta đã ch n các g c T khác nhau đự ơ ở ế ườ ọ ố ể
t ng h p nên nh ng thu c nhu m có ho t đ mong mu n.ổ ợ ữ ố ộ ạ ộ ố
Ngoài các y u t k trên thì “nhóm c u n i” gi a ph n S – R và T – Xế ố ể ầ ố ữ ầ
c a thu c nhu m cũng có ý nghĩa quan tr ng . Ng i ta th ng dùng cácủ ố ộ ọ ườ ườ
nhóm : - NH, - NH – CH2, - SO2 – N – làm c u n i. Tuy không có tínhầ ố
quy t đ nh nh ng c u n i cũng có tác đ ng đ n màu s c c a thu cế ị ư ầ ố ộ ế ắ ủ ố
nhu m, nó cũng nh h ng đ n ho t đ và đ b n c a m i liên k t gi aộ ả ưở ế ạ ộ ộ ề ủ ố ế ữ
thu c nhu m và x . ố ộ ơ
b. Thu c nhu m t nhiên:ố ộ ự
- Thu c nhu m màu chàmố ộ
+ Ngu n g c:ồ ố
Ph n l n thu c nhu m màu chàm t nhiên thu đ c t các loài trong ầ ớ ố ộ ự ượ ừ chi
Chàm (Indigofera), M t s loài th c v t, nh ộ ố ự ậ ư tùng lam (Isatis tinctoria), đã
t ng là ngu n cung c p thu c nhu m có ngu n g c t khu v c ừ ồ ấ ố ộ ồ ố ừ ự nhi t đ iệ ớ .
Trong các khu v c có khí h u ôn đ i thu c màu chàm t các loài trong chiự ậ ớ ố ừ
Indigofera thì s n l ng thu c nhu m là cao h n. Loài chàm có giá trả ượ ố ộ ơ ị
th ng m i cũng có th thu đ c t ươ ạ ể ượ ừ tùng lam (Isatis tinctoria) và nghể
chàm (Polygonum tinctorum), m c dù ch y u t i ặ ủ ế ạ châu Á là cây chàm
(Indigofera tinctoria). T i ạTrung Mỹ và Nam Mỹ thì hai loài Indigofera
suffruticosa (chàm anil) và Indigofera arrecta (chàm Natal) là quan tr ngọ
nh t.ấ
+ Thu c tính hóa h c:ộ ọ
phân t indigo (b t chàm)ử ộ
B t chàm là ch t b t k t tinh màu lam s m, nóng ch y 390°-ộ ấ ộ ế ẫ ả ở
392°C. Nó không hòa tan trong n c, ướ r uượ , ête nh ng hòa tan trongư
cloroform, nitrobenzen, axít sulfuric đ c. C u trúc hóa h c c a b t chàmặ ấ ọ ủ ộ
t ng ng v i công th c ươ ứ ớ ứ C16H10N2O2.
+ T ng h p hóa h c:ổ ợ ọ
B t chàm có th s n xu t theo ph ng pháp t ng h p b ng nhi u cách.ộ ể ả ấ ươ ổ ợ ằ ề
Ph ng pháp nguyên b n, l n đ u tiên đ c ươ ả ầ ầ ượ Heumann s d ng năm 1897ử ụ
đ t ng h p b t chàm là nung nóng axít N-(2-cacboxyphenyl)glyxin t iể ổ ợ ộ ớ
200°C trong khí tr v i NaOH. Nó sinh ra axít indoxyl-2-cacboxylic, m tơ ớ ộ
ch t d dàng b kh cacboxylat và ôxi hóa trong không khí thành b t chàm.ấ ễ ị ử ộ