214
TIỂU NÃO
1. VỊ TRÍ
Tiểu não (cerebellum) nằm trong tầng sau của sọ, phía sau cầu não và hành não.
Hành não, cầu não và tiểu não họp thành trám não (rhombencephalon) quây quanh não
thất IV.
Kích thước: tiểu não cao 5 cm, ngang 10 cm và trước sau 6 cm. Ở người trưởng
thành tiểu não nặng 140 - 150 gr, tiểu não ở nam nặng hơn ở nữ. Chức năng: điều hoà
những động tác có ý thức hay không có ý thức, giữ thăng bằng và định hướng các cử
động.
2. HÌNH THỂ NGOÀI
Tiểu não có 3 mặt.
2.1. Mặt trên
Ở giữa có một khối lồi gọi là thùy giun trên, 2 bên là 2 bán cầu tiểu não.
2.2. Mặt dưới
Có thuỳ giun dưới ở giữa, 2 bên cũng là 2 bán cầu tiểu não áp vào nền sọ.
2.3. Mặt trước
Có hai phần áp lên mặt sau não
thất IV.
2.3.1. Phần trên
Có hai cuống tiểu não ở hai bên:
2 cuống tiểu não trên dính vào trung
não, 2 cuống tiểu não giữa dính vào
cầu não, 2 cuống tiểu não dưới dính
vào hành não.
Van vieussent là một mảnh chất
trắng nối hai cuống trên và nối với lưỡi
não (đầu trước thùy đun trên) thùy dân
dưới áp vào màng mái bởi cục não
(đầu trước thùy này) và hai bên là van
toán hay màn sau tủy) căng ngay từ
cục não tới nhung não.
Trên lược đồ đứng dọc của tiểu
não, có một ngách của não thất IV ăn vào. Ngách được giới hạn ở trên là lưỡi não và
van vieussent, ở dưới là cục não và van tarin còn hai bên là hai cụm cuống tiểu não.
2.3.2. Phần dưới
215
Liên quan với màng mái, đậy nửa dưới não thất IV, lách giữa màng mái và màng
mái có tấm mạch mạc dưới (do màng nuôi tạo thành).
3. THÙY TIỂU NÃO
Trên bề mặt tiểu não có nhiều rãnh nông sâu khác nhau. Rãnh sâu chia thành các
thùy, rãnh nông chia thành các lá. Các khe tiểu não gồm: khe ngang, khe chính, khe
phụ và khe sau bên. Trong đó khe ngang (tissura horizontalis) hay rãnh chu vi là lớn
nhất. Các khe chia mặt ngoài tiểu não ra nhiều hồi hay tiểu thùy.
Thùy nhộng (thùy đun) tiểu não gồm: lưỡi não, tiểu thùy trung tâm, đỉnh, chếch,
lá thùy nhộng, tháp thùy nhộng, lưỡi gà thùy nhộng và cục não (tính từ trên xuống).
Bán cầu tiểu não được chia làm:
+ Ở mặt trên có cánh tiểu thùy trung tâm, tiểu thùy vuông, tiểu thùy đơn và tiểu
thùy bán nguyệt.
+ Ở mặt dưới có tiểu thùy bán nguyệt dưới, tiểu thùy 2 thân, hạnh nhân tiểu não
và nhung não. Nhung não và cục não của thùy nhặng nối với nhau qua cuống nhung
não (van Tarin).
Đặc biệt lưu ý nhung não và hạnh nhân não nhất là hạnh nhân não nằm sát sau
bên hành não, cạnh lỗ chẩm lớn. Khi chọc dò dịch não tủy ở phía dưới thùy này có thể
tụt vào lỗ chẩm đè ép hành não và gây đột tử.
1. Thùy dun dưới
2. Cuống tiểu não giữa
3. Hành nhân não
4. Nhung não
5. Rãnh chu vi
6. Van Tarin
7. Ngách của não thất IV
8. Van Vieussens
9. Lưỡi não
Hình 4.16. Mặt trước tiểu não
4. CẤU TRÚC
Cũng như đại não, chất xám ở ngoài, chất trắng ở trong, có những dải xen vào
chất xám như những cành cây. Cây đời hay cây sống.
4.1. Chất xám
Gồm hai phần:
- Phần vỏ tiểu não: là lớp chất xám bên ngoài.
- Các nhân xám tiểu não nằm chìm trong thể tủy gồm có: nhân răng, nhân mái,
216
nhân cầu và nhân nút.
4.2. Chất trắng
Ở bên trong gọi là thể tủy tỏa ra các lá trắng đi vào vỏ tiểu não giống như cành
cây. Chất trắng gồm có:
- Bó tiểu não thẳng và bó tiểu não chéo đi tới vỏ tiểu não rồi tới nhân răng, nhân
mái.
- Hai cuống tiểu não trên và giữa: cuống giữa tới vỏ tiểu não, rồi các thớ này lại
từ vỏ tới các nhân. Cuống trên mang các thớ từ các nhân lên trung não.
1. Cuống đại não 6. Nhân nút
2. Bó dọc trong 7. Nhân cầu
3. Cuống tiểu não trên 8. Nhân mái
4. Lưỡi não 5. Nhân răng 9. Não thất IV
Hình 4.17. Thiết đồ cắt ngang tiểu não