Khái ni m, bi u hi n c a Ch nghĩa yêu n c anh hùng Cách M ng, Khuynh ướ
h ng s thi và c m h ng lãng m n, Tính dân t c.ướ
CH NGHĨA YÊU N C ANH HÙNG CÁCH M NG ƯỚ
1. Khái ni m:
- Yêu n c là tình c m g n bó c a con ng i v i quê h ng đt n c, là m t tình c m nhân ướ ườ ươ ướ
b n, cao đp c a con ng i. Tình c m này đc th hi n r t nhi u cung b c, s c thái c m ườ ượ
xúc khác nhau.
- Yêu n c anh hùng cách m ng là yêu n c nh ng đc soi sáng d i ánh sáng c a lí t ng ướ ướ ư ượ ướ ưở
cách m ng, đc th thách trong nh ng hoàn c nh kh c li t và đc ch ng minh qua 2 cu c ượ ượ
kháng chi n c a dân t c: kháng chi n ch ng th c dân Pháp và đ qu c M .ế ế ế
2. Bi u hi n:
-Căm thù gi c, kiên c ng chi n đu b o v đt n c. ườ ế ướ
- Ni m t hào đi v i nh ng truy n th ng t t đp c a dân t c.
- Thái đ ng i ca v đp thiên nhiên, đt n c. ướ
- Khát v ng hòa bình, đc l p và ý th c trách nhi m xây d ng đt n c. ư
- Thê hi n b ng các hình th c ngh thu t phù h p.
KHUYNH H NG S THI VÀ C M H NG LÃNG M NƯỚ
Khuynh h ng s thi k t h p v i c m h ng lãng m n làm cho văn h c giai đo n này th m nhu n ướ ế
tinh th n l c quan, đng th i đáp ng đc yêu c u ph n ánh hi n th c đi s ng trong quá trình v n ượ
đng và phát tri n cách m ng. T t c nh ng y u t trên hoà h p v i nhau, t o nên đc đi m c b n ế ơ
c a văn h c VN t 1945- 1975 v khuynh h ng th m mĩ ướ .
1. Khuynh h ng s thi: ướ
a. Khái ni m:
-S thi: m t th lo i văn h c dân gian còn đc g i là Anh hùng ca, tr ng ca...là m t th lo i ượ ườ
văn h c thu c lo i hình t s dân gian, v i m t s đc tr ng c b n là: đ c p đn nh ng ư ơ ế
v n đ l n lao c a c ng đng, xây d ng hình t ng nhân v t anh hùng là k t tinh s c m nh ượ ế
v t ch t và tinh th n c a c ng đng trong c m h ng ng i ca...
- Khuynh h ng s thiướ đc dùng đ ch ph m ch t c a m t tác ph m văn h c, trào l u văn ượ ư
h c, giai đo n văn h c Vi t Nam 1945 – 1975.
b. Bi u hi n:
N i dung:
-Đ c p đn nh ng v n đ l n lao có liên quan đn v n m nh dân t c, đi s ng dân t c. ế ế
- Xây d ng đc nhân v t trung tâm là nh ng ng i anh hùng, nh ng con ng i mang s c ượ ườ ườ
m nh ph m ch t và v đp c ng đng.
- C m h ng ch đo: ng i ca, t hào.
-Ý nghĩa tri t lí: h ng v ch đ yêu n c.ế ướ ướ
Ngh thu t:
- Xây d ng đc m t không gian r ng l n. ượ
- Bút pháp lãng m n, lí t ng hóa. ưở
- Ngôn ng trang tr ng, tráng l , giàu hình nh, giàu giá tr bi u t ng. ượ
- Gi ng đi u ch đo: t hào, ng i ca.
2. C m h ng lãng m n:
a. Khái ni m:
-C m h ng là ngu n g c tr c ti p c a s sáng t o ngh thu t. C m h ng lãng m n kh ng ế
đnh cái tôi đy tình c m, c m xúc và h ng v lí t ng, v t ng lai. ướ ư ươ
1
-C m h ng lãng m n trong văn h c 1945 – 1975 là c m h ng lãng m n tích c c, c m h ng
lãng m n cách m ng- m t ch nghĩa lãng th m nhu n tinh th n chi n th ng và ch nghĩa anh ế
hùng. Nó giúp con ng i ta v t lên trên cu c s ng gian kh và ác li t mà h ng v t ng laiườ ượ ướ ươ
chi n th ng, v cu c s ng h nh phúc và xây d ng ch nghĩa xã h i sau chi n tranhế ế
- Là c m h ng mà m i v n th , câu th có cái nhìn đp h n v th c t i, h ng v t ng lai, ơ ơ ơ ướ ươ
kh i d y ni m vui, lòng tin t ng vào cu c s ng cách m ng.ơ ưở
b. Bi u hi n:
- Thi v hóa hi n th c xây d ng và chi n đu. ế
- Lý t ng hóa t ng lai.ưở ươ
- Tuy t đi hóa gi a thi n và ác, gi a ta và đch.
- Cái tôi lãng m n c a tác gi , bút pháp lãng m n, gi ng đi u,…
TÍNH DÂN T C
1. Khái ni m:
Là m t ph m ch t thu c b n ch t xã h i c a văn h c. M i dân t c đu có cu c s ng, cách c m
th th gi i và h giá tr riêng do truy n th ng văn hóa, phong t c t p quán, tâm lí và ngôn ng ế
t o thành. Nh ng y u t này khi th hi n vào văn h c s t o nên tính dân t c trong văn h c. ế
2. Bi u hi n:
a. Trong n i dung:
- Th ng ca ng i truy n th ng dân t c, tính cách dân t c, đc đi m tâm h n, c t cách c a dân ườ
t c.
- B c tranh thiên nhiên dân t c, các đa danh.
-Đc tr ng trong đi s ng dân t c. ư
- Ca ng i nh ng con ng i u tú c a dân t c. ườ ư
-Đ c p đn nh ng c n đ có liên quan t i v n m nh dân t c. ế
b. Trong ngh thu t:
- Th th truy n th ng: th th l c bát thu n túy c a dân t c. ơ ơ
- Biên pháp tu t quen thu c.
- C u t quen thu c.
- Gi ng đi u.
Tính dân t c trong bài th Vi t B c ơ c a nhà th T H u. ơ
T H u là nhà th l n c a dân t c, đnh cao c a th ca cách m ng Vi t Nam. ơ ơ M t
trong nh ng y u t làm nên s c s ng lâu b n trong th T H u chính là tính ế ơ dân t c. GS
Nguy n Đăng M nh nh n đnh: “S c h p d n m nh nh t c a th T ơ H u đi v i công
chúng đông đo là tính dân t c, tính truy n th ng đm đà và nhu n nhuy n.” Ông đã k ế
t c truy n th ng th ca dân t c, đc bi t là th ca dân ơ ơ gian và th c đi n, th T H u ơ ơ
đm đà tính dân t c c trong n i dung và ngh thu t th hi n. V i vi c tìm hi u tính dân
t c trong th T H u chúng ta s th y ơ đc n i lòng c a con ng i Vi t Nam, th y ượ ườ
đc b n s c, h i th , tinh th n c aượ ơ dân t c Vi t Nam. Đ hi u rõ h n v tính dân t c ơ
trong th T H u chúng ta nên tìm hi u bài th tiêu bi u c a ông: Vi t B c. Bài th là ơ ơ ơ
khúc tình ca và cũng là khúc hùng ca
mà c i ngu n sâu xa c a nó là tình c m quê h ng đt n c, là truy n th ng ân ươ ướ nghĩa,
đo lý thu chung c a dân t c.
Gi i thích khái ni m : tính dân t c…
Tính dân t c th hi n m i y u t t n i dung đn hình th c c a sáng tác ế ế
văn h c. Tính dân t c trong th T H u tr c h t đc xem xét toàn di n t s mô ơ ướ ế ượ
2
t cu c s ng và đu tranh đc đáo c a dân t c ta, s phác h a con ng i Vi t Nam ườ v i
truy n th ng đo đc, đc đi m tâm lý và tái hi n phong c nh đt n c. B ng ướ ngôn ng
ngh thu t, th th và nh c đi u mang đm màu s c dân t c. T H u là ơ nhà th dân t c ơ
trong cái ý nghĩa đy đ và t hào c a khái ni m này. V n i dung, d dàng nh n th y
tr c h t là tính dân t c bi u hi n trong sướ ế ph n ánh màu s c dân t c c a thiên nhiên,
c a đi s ng v t ch t và tinh th n c a xã h i. N i dung căn b n c a tính dân t c là
tinh th n dân t c, tính cách dân t c và
cái nhìn dân t c đi v i cu c đi. V hình th c, tính dân t c bi u hi n ch : m i n n
văn h c dân t c có h th ng th lo i truy n th ng, có các ph ng ti n miêu t , bi u hi n ươ
riêng, nh t là có ngôn ng dân t c th hi n b n s c riêng trong t duy và tâm h n c a dân ư
t c mình.
I. TÍNH DÂN T C TRÊN PH NG DI N N I DUNG TRONG BÀI TH ƯƠ Ơ
VI T B C
1. Con ng i trong cu c kháng chi n c a dân t c:ườ ế
1.1. Hình nh lãnh t - Bác H :
Có th nói, trong các nhà th Vi t Nam hi n đi, T H u là ng i có nhi u ơ ườ
tác ph m sâu s c và c m đng v Bác H : H Chí Minh, Sáng Tháng Năm, Cánh
chim không m i, Theo Chân Bác, Ta đi t i, Vi t B c…nh ng tác ph m y không ph i
ch là c m xúc riêng c a nhà th mà còn là t m lòng c a nh ng ng i con Vi t ơ ườ
Nam h ng v v lãnh t kính yêu c a dân t c, mà qua nh ng bài th đó, T H u đã ướ ơ
th hi n t p trung nh ng suy nghĩ, c m xúc c a mình v hình t ng H Chí Minh v i ượ t t
c lí t ng, l s ng, ni m vui và nh ng ân tình cách m ng. Có l ch a bao gi ưở ư trong văn
h c Vi t Nam hình nh v lãnh t , v cha già kính yêu c a dân t c hi n lên nh m t ch ư
đ sáng tác chính trong th văn Vi t Nam rõ ràng mà sâu s c đn ơ ế v y.
Hình nh Bác H trong bài th Vi t B c là k t tinh c a nh ng tinh hoa dân ơ ế t c. Bác
hi n lên th t bình d , g n gũi và thi t tha. T H u g i Bác H là Bác, là Ng i và đc ế ườ
bi t g i là ông C . Ti ng g i nghe ế tha thi t, ch t ch a bao ân tình mà g n gũi xi t bao. ế ế
Không nh ng th Bác còn là ni m ế tin, là ánh sáng nâng b c và s i m lòng m i ng i ư ưở ườ
trong nh ng hoàn c nh đen t i nh t:
đâu u ám quân thù
Nhìn lên Vi t B c: C H sáng soi
Đây là hình nh tr thành đi m quy t m i suy nghĩ và tình c m. Nó ch ng t
nh ng tình c m thi t tha ế c a nhà th đi v i Bác, đng th i m t m c đ nh t đnh ơ
cũng nói lên quan ni m c a nhà th v vai trò c a Ng i đi v i cách m ng c a Đng ta, ơ ườ
nhân dân ta.
1.2. Hình nh áo chàm:
Áo chàm đa bu i phân liư
C m tay nhau bi t nói gì hôm nay ế
Áo chàm là hình nh hoán d ch nh ng ng i dân Vi t B c nghĩa tình ườ nh ng cũng ư
r t đi anh hùng. Vi t B c đã ca ng i m t tình c m r t đp c a ng i ườ Vi t Nam. M i ườ
lăm năm tr c h là nh ng ng i hoàn toàn xa l v i nhau. Cu cướ ườ chi n tranh đã đy h ế
v g p nhau t i chi n khu Vi t B c này. M i lăm năm m t ế ườ quãng th i gian không ph i
3
là ng n, bi t bao k ni m bi t bao nh ng cay đng ng t ế ế bùi đã tr i qua gi đây đn giây ế
phút chia tay, ai cũng b n r n, ai cũng ngh n ngào. T H u đã m t l n n a cho chúng ta
th y đc tính cách dân t c c a ng i ượ ườ Vi t Nam “tr ng nghĩa, tr ng tình”. Dân t c ta r t
giàu tình c m. Tình c m đã làm cho con ng i qua cay đng v n ng t ngào, “Lòng nóng ườ
b ng căm thù v n mát t i ươ tình b n”. T H u ca ng i tình c m thu chung, đc đi m này
có c i r sâu xa trong truy n th ng dân t c, l i đc b i b phát huy thêm trong đu tranh ượ
cách m ng. Ng i dân Vi t Nam mang n ng tình nghĩa đi v i Đng đã h i sinh ườ
đt n c, đem l i cu c đi m i cho riêng m i ng i. Chính vì “ng t bùi nh lúc ướ ườ
đng cay” mà “lòng ta n Đng đi đi”:ơ
Ng i Vi t Nam yêu quý đt n c mình, t hào v dân t c mình. Nghĩa tìnhườ ướ thu
chung là đc tính c a dân t c ta t nghìn x a đn nay. Trong đu tranh gian ư ế kh , tình c m
y l i càng ng i sáng. Nh ng con ng i h u h t đã l n lên cùng cách ườ ế m ng, luôn g n bó
v i quê h ng đt n c. ươ ướ Tác gi đã c g ng b t l y nh ng hình nh, âm thanh c a đi
s ng r t đi th ng nh ng cũng xi t bao g i c m ch n r ng núi xa xôi:ườ ư ế
Nh sao ti ng mõ r ng chi u ế
Chày đêm n n c i đu đu su i xa.
Bài th đc vi t khi trung ng Đng và Chính ph r i Vi t B c v l i thơ ượ ế ươ đô
Hà N i, t góc đ cu c kháng chi n thành công mà nhìn l i căn c đa Vi t B c, ế chi c ế
nôi c a Cách m ng đu não c a cu c kháng chi n. Bài th là cu c đi tho i ế ơ gi a mình
v i ta, ta v i mình nh ng tình đi u, h i th có khi c l i th qu n quýt ư ơ ơ ơ hòa quy n. M
đu bài th là câu h i: ơ
Mình v mình có nh ta
M i lăm năm y thi t tha m n n ng.ườ ế
Mình v mình có nh không
Nhìn cây nh núi, nhìn sông nh ngu n?
M i lăm năm y bao nhiêu s ki n l ch s tr ng đi c a đã di n ra, xu tườ
phát t cái nôi cách m ng.
Vi t B c hi n lên v i nh ng con ng i th t đp bi t bao. Tác gi đã dùng hai ườ ế
hình nh đi l p đ nói v t m lòng c a h :
Mình đi, có nh nh ng nhà
H t hiu lau xám, đm đà lòng son
“H t hiu lau xám” nh ng ngôi nhà còn nghèo, còn nhi u v t v nh ng t m ư lòng c a
h thì son s t th y chung v n l n. Đó là hình nh c a “ng i m n ng ườ cháy l ng” v n ư
đang ngày đêm góp công s c c a mình cho cu c kháng chi n. Đó ế là hình nh c a nh ng
con ng i Vi t B c trong cu c s ng đi th ng hài hòa v iườ ườ hình nh thiên nhiên:
R ng xanh hoa chu i đ t i ươ
Ðèo cao n ng ánh dao gài th t l ng. ư
Ngày xuân m n tr ng r ngơ
Nh ng i đan nón chu t t ng s i giang ườ
Ve kêu r ng phách đ vàng
Nh cô em gái hái măng m t mình
R ng thu trăng r i hòa bình
Nh ai ti ng hát ân tình th y chung. ế
4
Đo n th hi n lên “dáng đi u c n m n, c n tr ng và tài hoa” trong “công ơ vi c
th m l ng” c a ng i Vi t B c và d i ánh sáng c a r ng m mùa xuân, hình ườ ướ ơ nh cô gái
Vi t B c hi n lên th t thanh m nh, d u dàng. Cô s n n m t mình trong ơ núi r ng không
g i n t ng bu n hiu h t mà l i mang v đp kho kho n vì cô ượ hi n lên trong t th lao ư ế
đng v t v , gi n d nh ng cũng r t th m ng. ư ơ
1.3. Hình nh chi n sĩ cách m ng ế :
Nh ng ng i chi n sĩ cách m ng đn v i núi r ng Vi t B c trong gi phút ườ ế ế chia ly
cũng đy tâm tr ng:
- Ti ng ai tha thi t bên c nế ế
Bâng khuâng trong d , b n ch n b c đi ướ
Áo chàm đa bu i phân liư
C m tay nhau bi t nói gì hôm nay ế
M i lăm năm g n bó ch c ch n s có nhi u đi u mu n nói nh ng gi phútườ ư chia
tay này h ch ng bi t nói gì v i nhau. “c m tay” cái c m tay ch a chan bao ế tình c m, nh ư
mu n truy n h i m cho nhau. Không nói gì nh ng đã nói v n l i. ơ ư T m lòng c a h luôn
th y chung, son s t:
- Ta v i mình, mình v i ta
Lòng ta sau tr c m n mà đinh ninhướ
Mình đi, mình l i nh mình
Ngu n bao nhiêu n c nghĩa tình b y nhiêu ướ
R i xa Vi t B c h ôm bao nhiêu n i nh : “t ng b n khói cùng s ng”, ươ “r ng n a
b tre”, “ngày tháng c quan”, “l p h c i t ”…D u cu c chi n gian kh ơ ế nhi u v t v
“Bát c m s n a chăn sui đp cùng” nh ng tâm h n nh ng ng iơ ư ườ
chi n sĩ cách m ng v n:ế
Nh sao ngày tháng c quan ơ
Gian nan đi v n ca vang núi đèo.
L c quan, yêu đi là b n ch t tính cách c a con ng i Vi t Nam. Đó chính ườ
là ngu n s c m nh l n lao giúp con ng i Vi t Nam v t qua bao khó khăn chông ườ ượ gai
c a cu c đi. Ân tình là v y, th y chung là v y, hi n lành là v y nh ng khi vào tr n ư
chi n,ế đi m t v i k thù h m nh m vô cùng:
Nh ng đng Vi t B c c a ta ườ
Ðêm đêm r m r p nh là đt rung ư
Quân đi đi p đi p trùng trùng
Ánh sao đu súng b n cùng mũ nan
Nh ng nh p đi u đêm đêm, nh ng đi p thanh r m r p cùng v i hình th c so sánh đã
g i t th t hay, th t hào hùng âm vang cu c kháng chi n th n thánh. Khí ế th chi n đu ế ế
th n kì c a quân và dân ta làm rung chuy n đt tr i, không m t th ế l c nào có th ngăn
c n đc.C m t dân t c ào ào ra tr n. Và còn có s góp s c ượ không nh c a hàng ch c
v n anh ch dân công:
Dân công đ đu c t ng đoàn
B c chân nát đá, muôn tàn l a bay.ướ
H là nh ng ng i đã khuân, đã vác, đã th hàng trăm cây s t m y m i ườ ươ t nh
khác nhau mi n xuôi, mi n ng c, mi n B c, mi n Trung đi hàng trăm ngày ượ đng, ườ
5