TÓM T T TÁC PH M VĂN H C VI T NAMẮ Ẩ Ọ Ệ
1. TUYÊN NGÔN ĐÔC LÂP (H Chí Minh )ồ
B n tuyên ngôn m đu b ng nh ng câu trích d n t "ả ở ầ ằ ữ ẫ ừ Tuyên ngôn đc l p" ộ ậ c aủ
M , "ỹ Tuyên ngôn nhân quy n và nhân quy n" ề ề c a Pháp đ kh ng đnh quy n đc l pủ ể ẳ ị ề ộ ậ
t do c a dân t c Vi t Nam. Ti p đó, b n tuyên ngônlên án t i ác c a th c dân Phápự ủ ộ ệ ế ả ộ ủ ự
đi v i dân t c Vi t Nam trong đó h n 80 năm chúng xâm l c chúng ta. Đó là t i ácố ớ ộ ệ ơ ượ ộ
v kinh t , chính tr , văn hóa, t i bán n c hai l n cho Nh t. B n tuyên ngôn nêu caoề ế ị ộ ươ ầ ậ ả
cu c đu tranh chính nghĩa và th ng l i c a nhân dân ta. B n tuyên ngôn k t thúc b ngộ ấ ắ ợ ủ ả ế ằ
l i tuyên b quy n đc l p t do và ý chí quy t tâm b o v đc l p t do c a toàn dânờ ố ề ộ ậ ự ế ả ệ ộ ậ ự ủ
t c.ộ
2. NGUYÊN ĐINH CHIÊU NGÔI SAO SANG TRONG
VĂN NGHÊ DÂN TÔC ( Ph m Văn Đng ) ạ ồ
Ph n 1ầ : Đt v n đ cho bài vi t. Tác gi nêu lu n đi n xu t phát: Ph i có cáiặ ấ ề ế ả ậ ể ấ ả
nhìn đúng v văn ch ng Nguyên Đình Chi u và th văn c a ông. Cách nhìn đó là: "ề ươ ể ơ ủ
Trên tr i có nh ng vì sao có ánh sáng khác th ng , nh ng con m t chúng ta ph i chămờ ữ ườ ư ắ ả
chú nhìn thì m i th y, và càng nhìn th y càng sáng.th văn Nguy n Đình Chi u cũngớ ấ ấ ơ ễ ể
v y".ậ
Ph n 2ầ : Gi i quy t v n đ : Tác gi nêu các lu n đi m b sung đ ch ng minhả ế ấ ề ả ậ ể ổ ể ứ
cho lu n đi m xu t phát: cách nhìn đúng đn đó đc c th hoá qua cách đánhậ ể ấ ắ ượ ụ ể
giá( c a tác gi ) v :ủ ả ề
+ Cu c đi và quan ni m sáng tác c a Nguy n Đình Chi u.ộ ờ ệ ủ ễ ể
+ Th văn yêu n c c a Nguy n Đình Chi u ( ch y u là ơ ướ ủ ễ ể ủ ế Văn t nghĩa sĩ C n Giu c)ế ầ ộ
+ Tác ph m ẩTruy n L c Vân Tiên –ệ ụ Tác ph m ph bi n , đc s c c a NĐC (c n iẩ ổ ế ặ ắ ủ ả ộ
dung và ngh th ât). ệ ụ
Ph n 3ầ : K t thúc v n đ : ( Lu n đi m k t lu n, cái đích c a bài vi t)ế ấ ề ậ ể ế ậ ủ ế
Đánh giá đúng v trí c a NĐC trong n n văn h c dân t c theo cách nhìn m i mị ủ ề ọ ộ ớ ẻ
đã nêu ph n đu: " ở ầ ầ NĐC là m t chí sĩ yêu n c, m t nhà th l n c a n c ta. Điộ ướ ộ ơ ớ ủ ướ ờ
s ng và s nghi p c a Nguy n Đình Chi u là m t t m g ng sáng, nêu cao đi v vàố ự ệ ủ ễ ể ộ ấ ươ ạ ị
tác d ng c a văn h c, ngh thu t, nêu cao s m ng c a ng i chi n sĩ trân m t tr nụ ủ ọ ệ ậ ứ ạ ủ ườ ế ặ ậ
văn hoá và t t ng".ư ưở
3. THÔNG ĐIÊP NHÂN NGAY THÊ GI I PHONG Ơ
CHÔNG AIDS 1-12-2003 (Cô-phi-an-nan)
a) M đuở ầ :
Nh c l i vi c cam k t c a các qu c gia trên th gi i đ đánh b i căn b nhắ ạ ệ ế ủ ố ế ớ ể ạ ệ
HIV/AIDS vào năm 2001 và Tuyên b v cam k t phòng ch ng HIV/AIDS ố ề ế ố c a qu c giaủ ố
đó.
b) Nhìn l i tình hình th c hi n phòng ch ng HIV/AIDSạ ự ệ ố :
- Đã có m t s d u hi u c a chúng ta v ngu n l c, ngân sách, chi n l c qu cộ ố ấ ệ ủ ề ồ ự ế ượ ố
gia v phòng ch ng HIV/AIDS.ề ố
- Song hành đng c a chúng ta v n quá ít so v i yêu c u th c t , d ch HIV/AIDSộ ủ ẫ ớ ầ ự ế ị
v n hoành hành gây t vong trên th gi i và có r t ít d u hi u suy gi m. Trong nămẫ ử ế ớ ấ ấ ệ ả
qua, c m i phút trôi qua có 10 ng i nhi m HIV, và đi d ch này đang lây lan v i t cứ ỗ ườ ễ ạ ị ớ ố
đ báo đng ph n , đang lan rông nhanh nh t chính khu v c mà tr c nay hìnhộ ộ ở ụ ữ ' ấ ở ự ướ
nh v n còn an toàn- đc bi t là Đông Âu và toàn b Châu Á, t dãy núi U-ran đn Tháiư ẫ ặ ệ ộ ừ ế
Bình D ng.ươ
- Không hoàn thành đc m t s m c tiêu đ ra trong Tuyên b v ượ ộ ố ụ ề ố ề Cam k tế
phòng ch ng HIV/AIDS ốvà v i ti n đ nh hi n nay, chúng ta s không đt đc b tớ ế ộ ư ệ ẽ ạ ượ ấ
c m c tiêu nào năm 2005.ứ ụ
c) Nhi m v c p bách , quan trong hàng đu là tích c c phòng ch ng AIDSệ ụ ấ ầ ự ố
- Ph i n l c th c hi n cam k t c a mình b ng nh ng ngu n l c và hành đngả ổ ự ự ệ ế ủ ằ ữ ồ ự ộ
cân thi t.ế
- Ph i đa v n đ AIDS lên v trí hàng đu trong ch ng trình ngh s v chínhả ư ấ ề ị ầ ươ ị ự ề
tr và hành đng .ị ộ
- Ph i công khai lên ti ng v AIDSả ế ề
- Không đc kì th và phân bi t đi x đi v i nh ng ng i s ng chung v iượ ị ệ ố ử ố ớ ữ ườ ố ớ
HIV/AIDS.
- Đng m t ai o t ng r ng chúng ta có th b o v đc chính mình b ng cáchừ ộ ả ưở ằ ể ả ệ ượ ằ
d ng lên b c t ng rào ngăn cách " ự ứ ườ gi a chúng ta và h ".ữ ọ
- Trong th gi i kh c li t này không có khái ni m ế ớ ố ệ ệ chúng ta và h . ọTrong th gi iế ớ
đó, im l ng đng nghĩa v i cái ch t. Có nghĩa là ph i hành đng đ ch ng l i đi d chặ ồ ớ ế ả ộ ể ố ạ ạ ị
AIDS đang đe do m i ng i trên hành tinh này, không tr m t ai.ạ ọ ườ ừ ộ
d) K t thúcế : L i kêu g i phòng ch ng HIV/AIDS :ờ ọ ố
- Tôi kêu g i các b n hãy cùng v i tôi lên ti ng th t to và hãy dõng d c vọ ạ ớ ế ậ ạ ề
HIV/AIDS .
- Hãy cùng chúng tôi gi t đ thành lu c a s im l ng, kì th và phân bi t đi xậ ổ ỹ ủ ự ặ ị ệ ố ử
đang vây quanh căn b nh này.ệ
- Hãy sát cách cùng chúng tôi, b i l cu c chi n ch ng l i HIV/AIDS b t ngu nở ẽ ộ ế ố ạ ắ ồ
t chính các b n.ừ ạ
4. NG I LAI ĐO SÔNG ĐA ( Nguy n Tuân ) ƯƠ ễ
Thiên nhiên Tây B c đc tô đi m b i con sông đà v a hung b o v a trắ ượ ể ở ừ ạ ư ữ
tình. Sông Đà có lúc d u dàng nh ng i ph n ki u di m. N c sông Đà thay điị ư ườ ụ ữ ề ễ ướ ổ
theo mùa ph n chi u tr i xuân n ng thu «ả ế ờ ắ Mùa xuân dòn xanh ng c bích, mùa thu l lọ ừ ừ
chín đ nh da m t ng i b m đi vì r u b aỏ ư ặ ườ ầ ượ ữ » .D c theo sông Đà, có l m thác nhi uọ ắ ề
gh nh, có đá d ng vách thành, có đá t ng, đá hòn bày th th ch tr n, t o nên c a sinhề ự ả ế ạ ậ ạ ử
c a t . N i b t trên b c tranh thiên nhiên hùng vĩ, đy s c s ng đó là hình nh ông láiử ử ổ ậ ứ ầ ứ ố ả
đò sông Đà. Đó là m t ng i mang v đp kh e kho n c a ng i dân lao đng vùngộ ườ ẻ ẹ ỏ ắ ủ ườ ộ
sông n c v i thân hình cao to, n c da rám n ng. Ông làm ngh lái đò đã nhi u năm,ướ ớ ướ ắ ề ề
t ng g n bó v i dòng sông Đà, hi u đc tính khí c a nó. Ông thu c n m lòng t ngừ ắ ớ ể ượ ủ ộ ằ ừ
con thác l n, thác nh , t ng vách đá, lu ng n c, t ng c a sinh, c a t do th th chớ ỏ ừ ồ ướ ừ ử ử ử ế ạ
tr n t o nên . Ông đã dùng kinh nghi m ngh nghi p c ng v i s c n cù gan d đaậ ạ ệ ề ệ ộ ớ ự ầ ạ ư
con thuy n v t thác n c sông Đà đy nguy hi m. Ông đã đa nhi u chuy n hàng về ượ ướ ầ ể ư ề ế ề
xuôi an toàn đ góp phàn vào cu c s ng.ể ộ ố
Sau khi v t sông Đà, ông lái đò tr v cu c s ng đi th ng thanh th n c aượ ở ề ộ ố ờ ườ ả ủ
mình, ông neo thuy n ch khúc sông bình l ng và n u ng c m lam, bàn tán v cá anhề ổ ặ ấ ố ơ ề
vũ cá d m xanh.ầ
5. AI ĐÃ ĐĂT TÊN CHO DONG SÔNG (Hoàng Ph Ng c T ngủ ọ ườ
)
Bài bút kí đã ca ng i v đp c a sông H ng g n li n v i x huê m m ng đã điợ ẻ ẹ ủ ươ ắ ề ớ ứ ơ ộ
vào lòng ng i và v i truy n th ng l ch s x Hu .ườ ớ ề ố ị ử ứ ế
Lúc th ng ngu n, sông H ng có v đp mãnh li t và hoang d i, có nhi uở ượ ồ ươ ẻ ẹ ệ ạ ề
gh nh thác đáy v c bí n. Có th xem sông H ng nh b n tr ng ca c a r ng già.ề ự ẩ ể ươ ư ả ườ ủ ừ
Lúc v đng b ng, sông H ng th m ng làm say đm lòng ng i. Hai bên bề ồ ằ ươ ơ ộ ắ ườ ờ
sông H ng chói l i màu đ c a hoa đ quyên. Dòng sông m m nh t m lùa u n cong,ươ ọ ỏ ủ ỗ ề ư ấ ố
c nh đp nh b c tranh có đng nét, hình kh i «ả ẹ ư ứ ườ ố trôi đi giũa hai dãy đi s ng s ngồ ừ ử
nh thành quáchư », « cao đt ng t nh V NG C NH, TAM THAI,L U B Oộ ộ ư Ọ Ả Ư Ả ». Sông
h ng có v đp da màu bi n oươ ẻ ẹ ế ả : « s m xanh, tr a vàng, chi u tímớ ư ề »
Lúc qua thành ph hu , sông H ng «ố ế ươ trôi đi th c ch mự ậ », ch y l ng l nh đi uả ặ ờ ư ệ
slow. Sông H ng «ươ đã tr thành m t ng i tài n đánh đàn lúc đêm khuyaở ộ ườ ữ ». Trên
sông v ng l i ti ng hát trong m t khoang thuy n nào đó. Sông H ng mang v đp v aọ ạ ế ộ ề ươ ẻ ẹ ừ
tr tình, v a tr m m c g n li n v i l ch s bi tráng c a dân t c mà trên th gi i khôngữ ừ ầ ặ ắ ề ớ ị ử ủ ộ ế ớ
có dòng sông nào nh th . Tr c khi v v i bi n sông h ng l u luy n tình c m v iư ế ướ ề ớ ể ươ ư ế ả ớ
thành ph Hu ví nh n i v n v n c a nàng Ki u v i Kim Tr ng.ố ế ư ỗ ấ ươ ủ ề ớ ọ
6. V CH NG A PH : Ợ Ồ Ủ ( Tô Hoài )
Ngày x a, b M l y m M , không đ ti n c i ph i đn vay nhà th ng lí, bư ố ị ấ ẹ ị ủ ề ướ ả ế ố ố
c a th ng lí Pá Tra bây gi . M M đã ch t, b M đã già mà món n m i năm ph i trủ ố ờ ẹ ị ế ố ị ợ ỗ ả ả
lãi m t n ng ngô v n còn. Năm đó, H ng Ngài t t đn, A S con trai th ng lí Pá Traộ ươ ẫ ở ồ ế ế ử ố
l a b t cóc đc M v làm v cúng trình ma. M tr thành con dâu g t n . Kh h nừ ắ ượ ị ề ợ ị ở ạ ợ ổ ơ
con trâu con ng a, lùi lũi nh con rùa trong xó c a. M toan ăn lá ngón t t . Th ngự ư ử ị ự ử ươ
cha già, M ch t không đành. lâu trong cái kh , M quen kh r i. M t cái t t n a l iị ế Ở ổ ị ổ ồ ộ ế ữ ạ
đn. M th y lòng ph i ph i. Cô u ng r u c t ng bát, r i chu n b l y váy áo điế ị ấ ơ ớ ố ượ ự ừ ồ ẩ ị ấ
ch i. A S đã trói đng M b ng m t thúng s i đay.ơ ử ứ ị ằ ộ ợ
A Ph vì t i đánh con quan nên b làng ph t v m t trăm b c tr ng. A Ph trủ ộ ị ạ ạ ộ ạ ắ ủ ở
thành ng i n cho Pá Tra. M t năm r ng đng, A Ph đ h b t m t m t con bò. Páườ ở ợ ộ ừ ộ ủ ể ổ ắ ấ ộ
Tra đã trói đng anh vào m t cái c c b ng m t cu n mây. M y ngày đêm trôi qua, Aứ ộ ọ ằ ộ ộ ấ
Ph s p ch t đau, ch t đói, ch t rét thì đc M c t dây trói c u thoát. Hai ng i tr nủ ắ ế ế ế ượ ị ắ ứ ườ ố
đn Phi ng Sa nên v nên ch ng. A Ph g p cán b A Châu k t nghĩa làm anh emế ề ợ ồ ủ ặ ộ ế
đc giác ng tr thành chi n sĩ du kích đánh Pháp.ượ ộ ở ế
7. V NH TỢ Ặ ( Kim Lân)
C Tràng xóm ng c , làm ngh kéo xe bò ch thuê. Đã nhi u tu i, thô k ch,ụ ở ụ ư ề ở ề ổ ệ
có tính v a đi v a nói l m nh m nh k d h i. Bà c T m h n nghèo kh . Hai mừ ừ ả ả ư ẻ ở ơ ụ ứ ẹ ắ ổ ẹ
con trong m t mái nhà tranh v ng teo, rúm ró. Tr n đói kinh kh ng đang di n ra,ở ộ ắ ậ ủ ễ
ng i ch t đói nh ng r . M t l n kéo xe thóc Liên đoàn lên t nh, h n hò m t câuườ ế ư ả ạ ộ ầ ỉ ắ ộ
v t d c r t tình. M t cô gái ton ton ch y l i đy xe cho Tràng, li c m t c i tít. L nượ ố ấ ộ ạ ạ ẩ ế ắ ườ ầ
th hai, Tráng g p l i th , trông khác h n, th g y s p h n đi, áo qu n t t i nh t đa.ứ ặ ạ ị ẳ ị ầ ọ ẳ ầ ả ơ ư ổ ỉ
M t vài câu trách móc, m i chào, th ăn m t ch p 4 bát bánh đúc do Tráng đãi. Mua m tộ ờ ị ộ ậ ộ
cái thúng và 2 hào d u, Tráng d n th v nhà ra m t m . Xóm ng c ng c nhiên khiầ ẫ ị ề ắ ẹ ụ ư ạ
th y m t ng i đàn bà xa l đi theo Tráng h bàn tán, có ph n lo ng i. Trong nhá nhemấ ộ ườ ạ ọ ầ ạ
t i, bà c T g p và nói chuy n v i nàng dâu m i. L n đu nhà Tráng có d u th pố ụ ứ ặ ệ ớ ớ ầ ầ ầ ắ
đèn… Ti ng ai h khóc ng i ch t đói ngoài xóm l t vào. Sáng hôm sau, bà m ch ngế ờ ườ ế ọ ẹ ồ
và nàng dâu m i quét d n trong nhà ngoài sân. B a c m – cháo cám – đón nàng dâu m i.ớ ọ ữ ơ ớ
Bà c T v a ăn v a k chuy n làm ăn, gia c nh v i con dâu, nói toàn chuy n vui, toànụ ứ ừ ừ ể ệ ả ớ ệ
chuy n sung s ng sau này. L i m t bu i sáng. Ti ng tr ng thúc thu d n d p. Quệ ướ ạ ộ ổ ế ố ế ồ ậ ạ
đen bay vù nh mây đen. Th nói v chuy n Vi t Minh phá kho thóc Nh t. Tráng như ị ề ệ ệ ậ ớ
l i lá c đ bay ph p ph i hôm nào…ạ ờ ỏ ấ ớ
8. R NG XÀ NUỪ ( Nguyên Trung Thành)
Sau 3 năm đi “l c l ng”, Tnú v thăm làng. Bé Heng g p anh con n c l nự ượ ề ặ ở ướ ớ
d n anh v . Con đng cũ, hai cái d c, r ng lách ch ng ch t h chông, h m chông, giànẫ ề ườ ố ừ ằ ị ố ầ
thò s c l nh. M t tr i ch a t t thì anh v đn làng. C M t già làng và bà con dân làngắ ạ ặ ờ ư ắ ề ế ụ ế
reo lên m ng r . C M t đa anh v nhà ăn c m. T nhà ng vang lên m t h i, baừ ỡ ụ ế ư ề ơ ừ ư ộ ồ
ti ng mõ dài, c lũ làng c m đu c kéo t i nhà c M t g p Tnú. Có ông bà già. Nhi uế ả ầ ố ớ ụ ế ặ ề
trai tráng và lũ con gái. Đông nh t là lũ tr con. Có c cô Dít, em gái Mai, nay là bí thấ ẻ ả ư
chi b kiêm chính tr viên xã h i. Ai cũng mu n ng i g n anh Tnú. Dít thay m t lũ làngộ ị ộ ố ồ ầ ặ
xem gi y có ch ký ch huy cho phép Tnú v thăm làng m t đêm. Quanh b p l a r nấ ữ ỉ ề ộ ế ử ộ
lên: “T t l m r i!”ố ắ ồ “M t đêm thôi, mai l i đi r i, ít quá, ti c quá!”. ộ ạ ồ ế R i c M t k l iồ ụ ế ể ạ
cu c đi Tnú cho lũ làng nghe. Ti ng nói r t tr m. ộ ờ ế ấ ầ “Anh Tnú đó, nó đi Gi i phóng quânả
đánh gi c… Đi nó kh , nh ng b ng nó s ch nh n c su i làng ta”.ặ ờ ổ ư ụ ạ ư ướ ố Anh Xút b gi cị ặ
treo c , bà Nhan b gi c ch t đu, nó và em Mai đi vào r ng nuôi anh Quy t cán b .ổ ị ặ ặ ầ ừ ế ộ
Anh d y nó h c ch . Nó h c ch thì hay quên nh ng đi r ng làm liên l c thì đu nóạ ọ ữ ọ ữ ư ừ ạ ầ
sáng l lùng. Nó v t thác, xé r ng mà đi, l t t t c vòng vây c a gi c. M t l n Tnúạ ượ ừ ọ ấ ả ủ ặ ộ ầ
v t thác Đc nông thì b gi c b t, b tra t n, b đy đi Kông Tum. Ba năm sau, Tnúượ ắ ị ặ ắ ị ấ ị ầ
v t ng c tr n v , l ng đy th ng tích. Tnú đc th tuy t m nh c a anh Quy t g iượ ụ ố ề ư ầ ươ ọ ư ệ ệ ủ ế ử
cho dân làng Xô Man tr c khi anh t th ng. Tnú đi b lên núi Ng c Linh đem v m tướ ử ươ ộ ọ ề ộ
gùi đá mài. Đêm đêm làng Xô Man th c mài vũ khí. Th ng D c ch huy đn Đc Hà đaứ ằ ụ ỉ ồ ắ ư
lũ ác ôn v vây ráp làng. Ti ng kêu khóc vang d y. C M t và trai tráng lánh vào r ng,ề ế ậ ụ ế ừ
bí m t bám theo gi c. B n gi c đã gi t ch t m con Mai. Tay không ra c u v con, Tnúậ ặ ọ ặ ế ế ẹ ứ ợ
b gi c b t. Chúng l y nh a xà nu đt cháy 10 ngón tay anh. c M t và lũ thanh niên tị ặ ắ ấ ự ố ụ ế ừ
r ng xông ra, dùng mác, và r a chém ch t t t c 10 tên ác ôn. Th ng D c ác ôn và xácừ ự ế ấ ả ằ ụ
lũ lính ng n ngang quanh đng l a trên nhà ng. T đó, làng Xô Man ào ào rung đng.ổ ố ử ư ừ ộ
Và l a cháy kh p r ng. Sau đó, Tnú ra đi tìm cách m ng…”ử ắ ừ ạ