Tư Duy Chèo là gì? - Tổng quan về Tư Duy Chèo

T DUY CHÈO

Chèo hay bt c hình thc sân khu nào khác cng ch là

mt trong nhng th trò chi con ngưi by ra  tiêu khin.

Ngưi ngh s chng thưng dùng t "chi" ngh thut  nói v

công vic sáng to ca mình hay sao.

iu ai cng thy là trò chi nào cng có phng tin chi riêng,

có lut l, có phép tc chi riêng ca nó. Ngh "chi"  tng chng loi

sân khu cng tng t nh vy. Kch nói òi mt t duy riêng cho nó

gi là t duy kch nói. Chèo òi mt t duy riêng cho nó gi là t duy

chèo. T duy kch nói khác bit t duy chèo. Dùng t duy kch nói làm

chèo thì nghch lý chng khác gì a mt kin tng c vua n u

vi mt kin tng c tng.

Vy t duy chèo là gì?

1. Là t duy th

Ngi làm chèo (tác gi, o din, din viên) là nhng nhà th

t s, nhà th k chuyn bng ngh thut chèo. Vi t duy th ngi

ngh s chèo miêu t cuc sng không  dng thái t nhiên nh ngoài

i. Cuc sng vào chèo c khái quát hoá lên, tinh chn nhng nét

thit yu mang ý th. Và ý th y li c th hin thông qua ngôn ng

ngh thut a dng ca chèo, thông qua nhng th on ngh thut

giàu tính biu hin nh c l, n d , tng trng…

V!n hc chèo là v!n hc th. Ngi ta thy  chèo h"u nh

tt c các th loi th phú Vit Nam. Dùng ph# bin là th ng ngôn,

tht ngôn, th l c bát, các th bin ca nó và th v!n bin ng$u. Ca

dao t c ng lai láng trong chèo to ra v hng thanh khit ngt ngào

ca h%n quê Vit Nam. Ngôn t th trong chèo gi v trí &c bit quan

trng. Vì li th  ây gn ch&t vi các li nói (nói s', nói l'ng, nói

chênh, nói lch…) vi ngâm, vnh, v(a, vi các giai iu hát. Li th

không nhng là linh h%n ca giai iu mà còn là yu t góp ph"n cho

giai iu )p thêm lên. Trái tr li, giai iu (g%m c hát, các li nói và

ngâm vnh) nâng niu, nhn nhá tng t trong li th khin cho ý ca t,

v* )p âm thanh ca t nh c tôn lên mt sc  mi. Ngôn t rác

ri c v"n vò thành th không th  ngâm lên, hát lên. Mà c gng

ép a vào thì ch( làm cho giai iu b ô nhim i mà thôi.

V!n hc kch bn là khâu "u trong quá trình sáng to mt trò

din. Nó phi là ngu%n cm h+ng, là c s  ngi o din cùng b

su nhng din viên, nhc công, nhc s… sáng to lên mt trò din

mang m à cht th ca chèo.

ng tác trong din xut chèo là ng tác th. , chèo, vic a

lên sân khu nhng cnh sinh hot nh thc ngoài i vi rm rt

nhng ng tác v n v&t mang thu"n tính sinh lý là iu cm k-. Chèo

x' lý ch yu nhng ng tác ã c chn lc, nhng ng tác có ý

ngha. Nhng ng tác này li c làm )p ho&c tô im thêm bng

ng tác trang s+c mà nhà ngh gi ó là ng tác cách iu, ng tác

múa. Và t cht liu này ngi ngh s biu din to nên nhng bài th

ng tác thc s. Lp múa "mi trà" ca Suý Vân ón mng ch%ng là

Kim Nham tr v ã chng là mt bài th v tình yêu và hy vng. Lp

múa ra trò ca Th M"u chng ã là mt bài th rc l'a v khát vng

tình yêu. Trng on múa không li trong lp trò Suý Vân gi di là

mt bài th t s tuyt vi. Qua nhng ngôn ng tác ng Suý Vân h%i

nh li thi niên thiu ca mình: Nhng cnh rc dâu ch!n tm, se t

dt l a, kim ch( vá may…

Bn cht ca âm nhc là th. Âm nhc có ph"n óng góp ln

trong ngh thut chèo. Nhiu h thng làn iu vi hn hai tr!m ca

khúc. Li còn nhng hình th+c nói li, ngâm, vnh, v(a…

Âm nhc chèo bt ngu%n t nn v!n hóa c# hàng ngàn n!m ca

ngi Vit châu th# sông H%ng ã to cho phong cách ngh thut này

mt sc thái dân tc &c thù.

o din chèo phi là ngi am hiu các lut th trên, là ngi

+ng ra ch( o, bit kt hp hài hoà cht th ca ngôn t, ca ng

tác, ca âm nhc  cui cùng to nên mt trò din th.

Nhng trò din chèo )p ., sang trng c sáng to mt cách

công phu nh th chúng ta thy nhiu  nhng n!m tháng thnh vng

ca ngh thut chèo.

Song chúng ta cng ã li thy ngh thut chèo b dung t c hóa,

b tha hóa i nh th nào trong nhng n!m b suy thoái. , nhiu trò

din, ngôn t rác ri, ng tác rác ri, âm nhc li càng rác ri.

Không còn là ngh thut chèo na. Chèo ã mt i cht th bn

nguyên ca nó.

Ngi có t duy th mun sáng to trc ht phi hiu bit lut

làm th. Song còn mt iu c bn, mt iu quan trng hn na là

phi có h%n th. H%n th là gì? Nói chung, là khát vng hng ti cái

Chân, cái Thin, cái M/. Chân- Thin- M/ tuy ba nhng ch( là mt. Nó

là tia l'a thiêng tim n trong con ngi t thi nguyên thu0. Nó là cái

mà Lão t' gi là o, Pht gi là Chân nh. H%n th to nên cm

h+ng ca ngi ngh s. Ngh thut nào cng mang trong nó mt h%n

th.

Vy h%n th trong chèo là gì?

T xa xa, ngi din chèo cùng ngi xem chèo sng thân

thit vi nhau sau lu/ tre làng. Thân thit ti m+c ngi din có th k

chuyn tiu lâm trên chiu chèo và ngi xem có th can vào trò bng

nhng ting  bình phm ho&c ôi khi còn cãi vã vi vai din làm

"xôm" hn lp trò.

H là nhng ngi nông dân làm !n vt v hai sng mt nng,

phi chng chi liên miên vi thiên tai ch ho, vi nhng th lc en

ti trong xã hi. D$u rng vy, trong tâm h%n h v$n sáng to ra mt

nim lc quan yêu i. H ci vui giu ct ngay c trong au kh#. Và

cng ngay t nhng n1i kh# au ca kip ngi y cháy rc lên  h

nhng khát vng tâm linh. H khát vng mt cuc sng yên vui. H

khát vng c sng trong lòng v tha, trong tình yêu thng n%ng nàn

ca cng %ng. T khát vng y h làm ra nhng ca dao, nhng iu

dân ca, dân v, nhng truyn tiu lâm, nhng th"n tích, nhng trò vui

tng bng trong các l hi.

Và chính do tip ni c cái h%n th mãnh lit ca ông cha ta

mà nhng ngh nhân chèo vô danh ã sáng to nên nhng tích chèo

c# mà lu truyn ti ngày hôm nay.

Nhng ngi xem chèo c# không th quên hình tng nhà s

gái gi trai Th Kính s2n sàng ch i ng bit bao s( nh c oan trái ca xã

hi, ngày ngày i xin sa  nuôi ht máu ri ca Th M"u thành ngi.

Ho&c hình tng Th Phng trong sut mi tám n!m lon lc thay

ch%ng nuôi m). Vào hang qu0 xin !n cho m), ct tht mình cho cp !n

 c+u m), hy sinh hin c ôi mt cho Sn th"n  ly thuc c+u

bnh cho m). Ho&c hình tng Dng L a v i nuôi bn và ngi

v Châu Long sng bên cnh Lu Bình mt nho sinh hào hoa phong

nhã trong ba n!m tri v$n gi c lòng chung thu0. Trong tích Tm

Cám, hình tng cô Tm cht i sng li bao l"n phi ch!ng là biu

tng cái Chân- Thin- M/, tia l'a thiêng không bao gi có th mt i

 con ngi? Ý ngha o +c trong chèo thng c lãng mn hoá,

nâng lên ti m+c tuyt i, siêu phàm mang cái cht huyn bí ca o

giáo phng ông.

2. Ni dung siêu phàm mang nhiu yu t tâm linh òi hi

mt t duy ngh thut tng ng: T duy huyn thoi

T thi c# xa, th luôn gn bó vi huyn thoi. Trong quá

trình lch s' huyn thoi có xu hng i g"n li cuc sng tr"n t c, bin

hoá thành ba dng thái khác nhau. Ba dng thái này u thy rõ trong

các tích chèo c#.

Mt là nhng tích huyn thoi ích thc có th"n tiên, b t thánh,

qu0 th"n tham gia, k v nhng s vic siêu phàm nh ly v tiên, hoá

Pht, tm nc th"n hoá )p, ôi ngc lu ly nhy vào làm lành ôi

mt… Thuc vào dng này có th k n nhng tích chèo c# nh:

Trng Viên, T Th+c, Quan Âm Th Kính…

Dng th+ hai là nhng tích nói v nhng mi quan h gia

nhng con ngi trong i thng, song nhng s vic, nhng tính

cách trong tích li mang tính siêu phàm. Nh tích c# Lu Bình Dng

L. S vic Dng L a v i nuôi bn cng nh s vic Châu Long

TƯ DUY CHÈO

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi