Tương Tư Trong Ca Dao
Tương tư là một trạng thái tâm hồn… cực kỳ kỳ cục. Như mọi trạng thái… tâm thần
khác, nó là hậu quả hay kết quả của một tình cảm bất thường, hào hứng và nguy hiểm
nhất: Tình yêu!
Có yêu người ta mới tương tư!
Không yêu, người ta chẳng thèm dòm mặt, chẳng thèm để ý cho mệt.
Thêm một chi tiết nữa là người ta chỉ tương tư khi tình yêu chưa được thoả mãn, bị thiếu
thốn rất nhiều hay hơn nữa: Bị từ chốị
Tương tư trở thành căn bê.nh. Đã là bệnh thì không kể già, trẻ, lớn bé, nam nữ hay đen
trắng. Trái tim còn đập thình thịch trong ngực là người ta còn có thể mắc bệnh tương tự
Nắng mưa là bệnh của trời
Tương tư là bệnh của tôi yêu nàng.
*
Gặp mặt nhau, chưa biết nàng bằng lòng mình chưa, chàng cứ thấy trái tim mình thôi
thúc, kêu réo ầm ỹ:
- Đúng tần số rồi, đúng đối tượng rồi, yêu đi
thôi! Yêu đi thôi!
Chàng làm sao được bây giờ ngoài việc làm cho sự thôi thúc trong lòng được đáp ứng.
Chàng tìm cách gần gũi người mơ, nói cho người ta biết rằng chàng đang yêu và tìm cách
cho nàng yêu chàng.
Dịp may, gặp nàng bên đường trong một đêm trăng, chàng thủ thỉ hỏi han:
Hỡi cô tát nước bên đàng,
Sao cô múc ánh trăng vàng đổ đỉ
Từ ánh trăng vàng rực rỡ trên dòng sông, long lanh chiếu trong chiếc gầu sồng của nàng
rồi hắt ra thành một giải luạ bạc trải dài trên đồng lúa cuả một đêm rằm, chàng về nhà,
nhớ trăng, nhớ nước, nhớ người mà ngẩn ngơ tự hỏi:
Nước non một gánh chung tình.
Nhớ ai, ai có nhớ mình hay chăng?
Riêng chàng, chàng nhớ lắm. Nhớ từ ánh trăng vàng mông mênh tới nụ cười e thẹn có
đồng tiền trên má bởi vì đâu phải dễ tìm người trong mô.ng. Chàng đã đi hết lục tỉnh
Nam Kỳ mới bắt gặp được người mơ:
Thò tay anh ngắt cọng ngò
Thương em đứt ruột, giả đò ngó lơ!
Trên rừng có cây bông kiểng.
Dưới biển có cá hóa long.
Con cá lòng tong ẩn bóng ăn rong.
Anh đi lục tỉnh giáp vòng.
Tới đây trời khiến đem lòng thương em!
Chàng nhớ nhung lắm, chàng “thương” lắm và chàng cũng yêu lắm nhưng chàng chưa
dám ngỏ lời:
Thò tay anh ngắt cọng ngò
Thương em đứt ruột, giả đò ngó lơ!
Chàng chỉ dám hỏi bâng quơ để coi người ta có chịu trả lời mình không:
Lá này là lá soan đào
Tương tư gọi nó thế nào hỡi em?
Lỡ nhung nhớ, lỡ tương tư, bây giờ lại phải xa nhau, nỗi đau kể sao cho xiết:
Đứt tay mấy chút chẳng đaụ
Xa em một chút như dao cắt lòng.
Yêu nhau rồi, không thể nào chịu được chia xa, nó như dao cắt lòng chàng.
Chàng nhất định phải được cùng nàng gá nghiã. Dù cha mẹ rầy la, đánh mắng hay cùng
lắm chàng đành xin chịu chết để được gần nàng:
Anh thương em trầu hết lá lươn.
Cau hết nửa vườn cha mẹ nào haỵ
Dầu mà cha mẹ có haỵ
Nhất đánh nhì đầy hai lẽ mà thôị
Gươm vàng để đó em ơị
Chết thì chịu chết.
Lìa đôi anh không lìa!
*
Nhớ nhung, thương nhớ làm chàng thức suốt đêm dàị Chàng tơ tưởng được thở than cùng
nàng, được thề thốt một đời chung thủỵ Chập chờn hết đêm, chàng giật mình tỉnh dậy,
thấy mình vẫn một mình:
Bước sang canh một, anh thắp ngọn đèn vàng.
Chờ con bạn ngọc thở than đôi lờị
Canh hai vật đổi sao dờị
Tính sao nàng tính trọn đời thủy chung.
Canh ba cờ phất trống rung.
Mặc ai, ai thẳng ai dùn mặc aị
Canh tư hạc đậu cành maị
Sương sa lác đác khói bay mịt mờ
Canh chầy tơ tưởng, tưởng tợ
Chiêm bao thấy bậu, dậy rờ chiếu không.
Đêm ngủ không yên, ngày tơ tưởng mặt mà lòng càng nặng chĩu mối sầu tương tư:
Chàng nhớ nàng lắm. Nơi nào đó, nàng đang ngồi bên song cửa, chàng muốn hỏi ai kia
rằng lòng nàng có như tấm lòng chàng? Có thấy cô đơn, có cần người chia xẻ, có thắt
thẻo đợi chờ ai:
Ngồi tựa song đàọ
Hỏi người tri kỷ ra vào vấn vương?
Gió lạnh đêm trường.
Nửa chăn, nửa chiếu, nửa giường chờ aỉ
*
Chàng nặng lòng đến thế. Còn nàng, từ ngày ăn miếng trầu cay cũng đâm ra thờ thẫn,
nhớ nhớ, quên quên.
Từ ngày ăn phải miếng trầụ
Miệng ăn, môi đỏ, dạ sầu đăm chiêụ
Biết là thuốc dấu, bùa yêụ
Làm cho khúc mắc nhiều điều xót xa,
Làm cho quên mẹ quên chạ
Làm cho quên cả đường ra lối vàọ
Làm cho quên cá dưới aọ
Quên sông tắm mát, quên sao trên trời
Chàng tương tư ai đó thì cũng có người đang nhớ nhớ,thương thương aị Để che dấu
những tình cảm của mình, người ta đã phải dối mẹ, dối cha:
Thương nhau cởi áo cho nhaụ
Về nhà mẹ hỏi qua cầu gió baỵ
Tại mẹ may áo rộng taỵ
Con quen gió mát, áo bay mất rồị
Cảnh vật quen thuộc, yêu dấu chung quanh, đâu đâu cũng là bóng hình ai:
Qua đình ngả nón trông đình.
Đình bao nhiêu ngói, thương mình bấy nhiêụ
Qua cầu ngả nón trông cầu
Cầu bao nhiêu nhịp, dạ sầu bấy nhiêụ
Khi trang điểm, lúc đứng ngồi, lòng càng xót xa thương nhớ:
Cầm lược thì nhớ đến gương.
Ôm chăn nhớ chiếu, nằm giường nhớ …aỉ
Nhớ thương làm người ta ngủ không yên, ăn không được,
quay quắt nhớ miếng trầu ngày nào:
Một thương hai nhớ ba sầụ
Cơm ăn chẳng được ăn trầu cầm hơị
Chiếc khăn, ánh đèn, đôi mắt cũng hùa nhau mà… nhớ
thương mãi người nào đó:
Khăn thương nhớ ai, khăn rơi xuống đất?
Khăn thương nhớ ai, khăn vắt lên vaỉ
Khăn thương nhớ ai, khăn chùi nước mắt?
Khăn thương nhớ ai, khăn giặt để vaỉ
Đèn thương nhớ ai mà đèn không tắt?
Mắt thương nhớ ai mắt ngủ chẳng yên?
Lễ giáo bắt người con gái phải kín đáo, phải thụ động nên tình yêu càng lắng đọng, nỗi
tương tư càng
chua xót vì không dám cùng ai chia xẻ, tỏ bày:
Anh buồn có chốn thở than.
Em buồn như ngọn nhang tàn thắp khuya!
Nàng ngắm gió, nhìn mây, thấy mình không được như con chim, con cá. Nàng trông
ngóng mãi một bóng hình:
Con chim buồn, con chim bay về cội
Con cá buồn, con cá lội trong sông
Em buồn, em đứng em trông
Ngõ thì thấy ngõ, người không thấy người!
Trông gần rồi lại ngó xa mà bóng hình ai vẫn biền biệt: