BÁO CÁO K T QUẾ Ả
NGHIÊN C U, NG D NG SÁNG KI NỨ Ứ Ụ Ế
1. L I GI I THI U Ờ Ớ Ệ
1.1. Lí do ch n đ tài ọ ề
B i d ng h c sinh gi i nói chung, b i d ng h c sinh gi i môn v t lí nóiồ ưỡ ọ ỏ ồ ưỡ ọ ỏ ậ
riêng cho các k thi tuy n h c sinh gi i là v n đ luôn đc các c p qu n lý, cácỳ ể ọ ỏ ấ ề ượ ấ ả
giáo viên tr c ti p gi ng d y quan tâm, trăn tr . Đây là công vi c hàng năm, khóự ế ả ạ ở ệ
khăn th ng nhi u h n thu n l i nh ng r t có ý nghĩa đi v i các tr ng THPT.ườ ề ơ ậ ợ ư ấ ố ớ ườ
K t qu thi h c sinh gi i s l ng và ch t l ng là m t trong các tiêu chí quanế ả ọ ỏ ố ượ ấ ượ ộ
tr ng, ph n ánh năng l c, ch t l ng d y và h c c a các tr ng, c a giáo viênọ ả ự ấ ượ ạ ọ ủ ườ ủ
và h c sinh. ọ
Th c tr ng trình đ nh n th c c a h c sinh THPT ch a cao, đc bi t là điự ạ ộ ậ ứ ủ ọ ư ặ ệ ố
v i h c sinh vùng nông thôn, trung du phân ph i th i gian cho h c t p còn ít soớ ọ ố ờ ọ ậ
v i l ng ki n th c c a SGK và thi u th n sách tham kh o nên vi c nh n d ngớ ượ ế ứ ủ ế ố ả ệ ậ ạ
và phân lo i, t ng h p các d ng bài toán đ xác đnh đc cách gi i c a bài toánạ ổ ợ ạ ể ị ượ ả ủ
là h t s c khó khăn đi v i ph n l n h c sinh. ế ứ ố ớ ầ ớ ọ
Trong quá trình d y h c và b i d ng HSG v t lý 11ạ ọ ồ ưỡ ậ , 12 khi d y ạch ngươ
ch ng V: C m ng đi n t ,ươ ả ứ ệ ừ tôi nh n th y các em đu g p khó khăn trong khiậ ấ ề ặ
làm bài t p ph n này. Đa s các em ch có th làm đc các bài toán ậ ầ ố ỉ ể ượ c b n,ơ ả
mang tính ch t v n d ng công th c ch ít khi hi u rõ b n ch t và làm đcấ ậ ụ ứ ứ ể ả ấ ượ
nh ng bài toán mang tích ch t ph c t p.ữ ấ ứ ạ Trong quá trình d y h c nh ng h c sinhạ ọ ữ ọ
khá gi i, đ gi i đc các bài toán v ph n này đòi h i các em ph i có tính v nỏ ể ả ượ ề ầ ỏ ả ậ
d ng cao. ụV y làậm th nào đ h c sinh có th gi i đc các bài toán v ế ể ọ ể ả ượ ề hi nệ
t ng c m ng đi n t ?ượ ả ứ ệ ừ Đ gi i quy t v n đ trên tôi b c vào nghiên c u để ả ế ấ ề ướ ứ ề
tài “V n d ng hi n t ng c m ng đi n t trong m t s bài toán ph cậ ụ ệ ượ ả ứ ệ ừ ộ ố ứ
1
t pạ”. Đ t đó giúp các em h c sinh có cái nhìn t ng quát h n v ể ừ ọ ổ ơ ề hi n t ngệ ượ
c m ng đi n tả ứ ệ ừ và không còn c m th y khó khăn khi g p d ng toán này.ả ấ ặ ạ
1.2. M c đích nghiên c uụ ứ
- B i d ng cho h c sinh v ph ng pháp, k năng gi i bài t p. Qua đó h c sinhồ ưỡ ọ ề ươ ỹ ả ậ ọ
nâng cao kh năng t duy, sáng t o và ả ư ạ hình thành nhi u cách gi i khác nhau.ề ả
- Cùng chia s v i đng nghi p và các em h c sinh kinh nghi m ,cũng nh cácẻ ớ ồ ệ ọ ệ ư
d ng bài t p v ạ ậ ề hi n t ng c m ng đi n t .ệ ượ ả ứ ệ ừ
- B n thân rèn luy n chuyên môn nh m nâng cao nghi p v s ph m.ả ệ ằ ệ ụ ư ạ
1.3. Đi t ng và ph m vi nghiên c uố ượ ạ ứ
*Đi t ng nghiên c u ố ượ ứ
- Các d ng bài toán v ạ ề hi n t ng c m ng đi n tệ ượ ả ứ ệ ừ có trong đ thi h c sinhề ọ
gi i ỏ*Ph m vi nghiên c uạ ứ
- Bám sát n i dung, ch ng trình giáo d c ph thông, có s m r ng phù h p v iộ ươ ụ ổ ự ở ộ ợ ớ
n i dung thi h c sinh gi i t nh.ộ ọ ỏ ỉ
1.4. Nhi m v nghiên c uệ ụ ứ
- Đ xu t, tuy n ch n các bài toán trong đ thi h c sinh gi iề ấ ể ọ ề ọ ỏ
- Đa ra m t s nh n xét, h ng nghĩ ch quan có h th ng v cách ti p c n l iư ộ ố ậ ướ ủ ệ ố ề ế ậ ờ
gi i trong các bài toán đi n hình.ả ể
1.5. Ph ng pháp nghiên c uươ ứ
- Ph ng pháp nghiên c u lý lu n.ươ ứ ậ
- Thu th p, nghiên c u h th ng l i các tài li u.ậ ứ ệ ố ạ ệ
- Phân tích, đ xu t ph ng án gi i quy t bài toán.ề ấ ươ ả ế
- Th c nghi m s ph m qua công tác ôn luy n thi h c sinh gi i l p 12 ự ệ ư ạ ệ ọ ỏ ớ năm h cọ
2019 – 2020.
1.6. Th i gian nghiên c u:ờ ứ
- Năm h c: T tháng 9 năm 2018 đn tháng 9 năm 2019ọ ừ ế
2
- S ti t gi ng d y : 8 ti t (đc d y trong các ti t h c ôn thi HSG)ố ế ả ạ ế ượ ạ ế ọ
1.7. Đi m m i trong k t qu nghiên c uể ớ ế ả ứ
- SKKN này đã h th ng tóm t t nh ng n i dung chính khi nghiên c u các bàiệ ố ắ ữ ộ ứ
toán v hi n t ng c m ng đi n tề ệ ượ ả ứ ệ ừ
- SKKN này còn đa ra nhi u bài toán m u và các bài t p t ng t nh m m c ư ề ẫ ậ ươ ự ằ ụ
tiêu giúp h c sinh rèn luy n k năng tính toán và phát tri n t duy tr c m i bài ọ ệ ỹ ể ư ướ ỗ
toán.
- Qua SKKN này, h c sinh s tích lũy hình thành kinh nghi m cho b n thân đ cóọ ẽ ệ ả ể
th sáng t o ,có h ng t duy t t h n khi gi i bài toán t ng h p, nâng cao h n.ể ạ ướ ư ố ơ ả ổ ợ ơ
*****************
V i m c đích, nhi m v và ph m vi nghiên c u đã nêu trên, đ tàiớ ụ ệ ụ ạ ứ ở ề “V n ậ
d ng hi n t ng c m ng đi n t trong m t s bài toán ph c t p” ụ ệ ượ ả ứ ệ ừ ộ ố ứ ạ ch đ ỉ ề
c p đn các d ng toán ph c t p nh đ tài đã nêu ra. M c dù r t nhi t huy t ậ ế ạ ứ ạ ư ề ặ ấ ệ ế
v i đ tài đc rút ra t kinh nghi m gi ng d y c a b n thân nh ng v n còn r tớ ề ượ ừ ệ ả ạ ủ ả ư ẫ ấ
nhi u h n ch , v y mong quý th y cô góp ý ki n đ tôi có th hoàn thi n ề ạ ế ậ ầ ế ể ể ệ
chuyên đ, cũng nh ph ng pháp gi ng d y c a mình đc t t h n. ề ư ươ ả ạ ủ ượ ố ơ
2. TÊN SÁNG KI NẾ
“V n d ng hi n t ng c m ng đi n t trong m t s bài toán ph c t p”.ậ ụ ệ ượ ả ứ ệ ừ ộ ố ứ ạ
3. TÁC GI I SÁNG KI NẢ Ế
- H và tên: ọPh m Văn Nam.ạ
- Đa ch tác gi sáng ki n: ị ỉ ả ế Tr ng THPT Đng Đu – Yên L c – Vĩnh Phúc.ườ ồ ậ ạ
- S đi n tho i: 0989742720.ố ệ ạ E_mail: Namdd1987@gmail.com.
4. CH ĐU T T O RA SÁNG KI NỦ Ầ Ư Ạ Ế
- H và tên: ọPh m Văn Nam.ạ
- Đa ch tác gi sáng ki n: ị ỉ ả ế Tr ng THPT Đng Đu – Yên L c – Vĩnh Phúc.ườ ồ ậ ạ
- S đi n tho i: 0989742720.ố ệ ạ E_mail: Namdd1987@gmail.com.
5. LĨNH V C ÁP D NG SÁNG KI NỰ Ụ Ế
3
- Lĩnh v c sáng ki n: Ôn t p cho h c sinh gi i l p 11 và 12.ự ế ậ ọ ỏ ớ
- V n đ mà sáng ki n gi i quy t: h c sinh v n d ng đc hi n t ng c mấ ề ế ả ế ọ ậ ụ ượ ệ ượ ả
ng đi n t trong m t s bài toán ph c t p. ứ ệ ừ ộ ố ứ ạ
6. NGÀY SÁNG KI N ĐC ÁP D NG L N ĐU HO C ÁP D NGẾ ƯỢ Ụ Ầ Ầ Ặ Ụ
TH Ử
Ngày 15 tháng 09 năm 2018
7. MÔ T B N CH T SÁNG KI NẢ Ả Ấ Ế
7.1. Ki n th c liên quanế ứ
a. T thôngừ
- T thông ừ
Φ
qua m t di n tích S, gi i h n b i m t vòng dây kín ph ng C, đtộ ệ ớ ạ ở ộ ẳ ặ
trong t tr ng đu có c m ng t ừ ườ ề ả ứ ừ
B
ur
là m t đi l ng có bi u th c: ộ ạ ượ ể ứ
BScosΦ = α
(Đn v là Wb (Vêbe)).ơ ị
V i ớ
α
là góc h p b i gi a vect c m ng t ợ ở ữ ơ ả ứ ừ
B
ur
và pháp tuy n ế
n
r
c a m t S.ủ ặ
b. Hi n t ng c m ng đi n tệ ượ ả ứ ệ ừ
- Hi n t ng c m ng đi n t là s xu t hi n dòng đi n c m ng trong m chệ ượ ả ứ ệ ừ ự ấ ệ ệ ả ứ ạ
kín khi t thông qua m ch đó bi n đi. Su t đi n đng sinh ra dòng đi n c mừ ạ ế ổ ấ ệ ộ ệ ả
ng trong m ch đi n kín là su t đi n đng c m ng.ứ ạ ệ ấ ệ ộ ả ứ
- Khi có s bi n đi t thông qua m t gi i h n b i m t m ch đi n kín thì trongự ế ổ ừ ặ ớ ạ ở ộ ạ ệ
m ch xu t đi n su t đi n đng c m ng.ạ ấ ệ ấ ệ ộ ả ứ
- Dòng đi n c m ng ch t n t i trong th i gian t thông bi n thiên, n u tệ ả ứ ỉ ồ ạ ờ ừ ế ế ừ
thông ng ng bi n thiên thì dòng đi n c m ng cũng t t.ừ ế ệ ả ứ ắ
- Đnh lu t Lenx : Dòng điên c m ng có chi u sao cho t tr ng do nó sinh raị ậ ơ ả ứ ề ừ ườ
có tác d ng ch ng l i nguyên nhân đã sinh ra nó.ụ ố ạ
4
c. Su t đi n đng c m ngấ ệ ộ ả ứ
- Su t đi n đng c m ng là su t đi n đng sinh ra dòng đi n c m ng trongấ ệ ộ ả ứ ấ ệ ộ ệ ả ứ
m ch kín, nó t l v i đ bi n thiên t thông qua m ch và t l ngh ch v iạ ỉ ệ ớ ộ ế ừ ạ ỉ ệ ị ớ
kho ng th i gian c a s bi n thiên y:ả ờ ủ ự ế ấ
C
Et
∆Φ
= − ∆
(d u tr th hi n đnh lu t Lenx )ấ ừ ể ệ ị ậ ơ
+ N u m ch kín có N vòng dây thì ế ạ
C
E N t
∆Φ
= − ∆
+ Su t đi n đng c m ng xu t hi n trong đo n dây d n chi u dài ℓấ ệ ộ ả ứ ấ ệ ạ ẫ ề
chuy n đng v i v n t c ể ộ ớ ậ ố
v
r
trong t tr ng có c m ng t ừ ườ ả ứ ừ
B
ur
b ng:ằ
EC =
Bvlsin α
V i ớ
B
ur
và
v
r
cùng vuông góc v i đo n dây và ớ ạ
α
là góc h p b i ợ ở
B
ur
và
v
r
.
- S xu t đi n c a su t đi n đng c m ng trong đo n dây đó t ng đng v iự ấ ệ ủ ấ ệ ộ ả ứ ạ ươ ươ ớ
s t n t i c a m t ngu n đi n trên đo n dây đó. Ngu n đi n này có su t đi nự ồ ạ ủ ộ ồ ệ ạ ồ ệ ấ ệ
đng b ng Eộ ằ C và có hai c d ng và âm đc xác đnh b ng quy t c bàn tayự ươ ượ ị ằ ắ
ph i.ả
d. Hi n t ng t c mệ ượ ự ả
- Hi n t ng t c m là hi n t ng c m ng đi n t trong m t m ch đi n doệ ượ ự ả ệ ượ ả ứ ệ ừ ộ ạ ệ
chính s bi n đi c a dòng đi n trong m ch đó gây ra.ự ế ổ ủ ệ ạ
- Su t đi n đng đc sinh ra do hi n t ng t c m g i là su t đi n đng tấ ệ ộ ượ ệ ượ ự ả ọ ấ ệ ộ ự
c m. Su t đi n đng t c m xu t hi n trong m ch, khi đó x y ra hi n t ng tả ấ ệ ộ ự ả ấ ệ ạ ả ệ ượ ự
c m, có bi u th c: Eả ể ứ C =
I
Lt
∆
−∆
.
Trong đó
là đ bi n thiên c ng đ dòng đi n trong m ch trong th iộ ế ườ ộ ệ ạ ờ
gian
. L là h s t c m ( hay đ t c m) c a m ch có giá tr tùy thu c vàoệ ố ự ả ộ ự ả ủ ạ ị ộ
hình d ng và kích th c c a m ch, có đn v là henri (H).ạ ướ ủ ạ ơ ị
5