Vaên hoïc nöôùc ngoaøi - 12
VAÊN HOÏC NÖÔÙC NGOAØI
MACXIM GORKI
I.Taùc giaû:
1. Cuoäc ñôøi:
- M.GORKI (1868-1936) laø nhaø vaên Nga, sinh taïi Nigiôni Noápgoâroát, trong m tộ gia ñình
ngheøo.
- OÂng sôùm moà coâi cha meï, phaûi soáng vôùi oâng baø ngoaïi (oâng ngoaïi keo kieät, khaéc
nghieät; baø ngoaïi nhaân töø, hieàn haäu vaø aûnh höôøng raát nhieàu ñeán söï nghieäp vaên
chöông cuûa M.Gorki).
- Gorki phaûi boû hoïc töï kieám soáng töø tuoåi aáu thô (10 tuoåi) baèng ñuû moïi ngheà: röûa
cheùn, phuï beáp, khuaân vaùc. Do ñoù oâng tích luõy ñöôïc voán soáng phong phuù, ñoù laø
tieàn ñeà cho saùng taùc ngheä thuaät sau naøy.
- Lôùn leân, oâng vöøa kieám soáng vöøa töï hoïc vaø raát say meâ saùch baùo. Macxim Gorki
laø moät taám göông töï hoïc. Baèng nghò löïc phi thöôøng, Macxim Gorki ñaõ vöôït qua moïi
thöû thaùch ñeå vöôn tôùi aùnh saùng vaên hoùa, trôû thaønh moät nhaø vaên lôùn, coù kieán
thöùc saâu roäng.
- Naêm 1892, oâng coù taùc phaåm in treân baùo vôùi buùt danh Macxim Gorki.
- OÂng sôùm tham gia hoïat ñoäng Caùch maïng. Naêm 1905, oâng gia nhaäp Ñaûng
Boânseâvích, laø baïn chieán ñaáu cuûa Leânin.
- Naêm 1934, oâng ñöôïc baàu laøm Chuû tòch ñaàu tieân cuûa Hoäi nhaø vaên Xoâ Vieát.
2. Söï nghieäp saùng taùc: raát phong phuù – ñoà soä vôùi nhieàu theå loaïi.
- “Thôøi thô aáu”, “Kieám soáng”, “Caùc tröôøng ñaïi hoïc cuûa toâi” (boä ba töï thuaät).
- Tieåu thuyeát: “Ngöôøi meï” – Kòch: “Döôùi ñaùy”.
3. Noäi dung saùng taùc:
- Theå hieän loøng tin yeâu con ngöôøi, caûm phuïc con ngöôøi.
- Boäc loä söï say meâ tröôùc caûnh ñeïp, thieân nhieân, nhaát laø veû ñeïp do con ngöôøi taïo
ra.
- OÂâng ca ngôïi lao ñoäng, quyù troïng khoa hoïc vaø say meâ vaên hoïc ngheä thuaät.
- OÂâng chuû tröông moät loái soáng ñeïp ñeõ cao thöôïng, ñoàng thôøi ao öôùc coù söï
hoøa hôïp giöõa caùi toát vaø caùi ñeïp.
4. Vò trí:
- OÂng laø nhaø vaên hieän thöïc pheâ phaùn nhöng cuõng laø moät trong
nhöõng ngöôøi ñaët neàn moùng ñeà xöôùng phöông phaùp saùng taùc
hieän thöïc XHCN - laø phöông phaùp saùng taùc cuûa vaên hoïc voâ saûn.
1
Vaên hoïc nöôùc ngoaøi - 12
- Coù theå noùi, M.Gorki laø nhaø vieát truyeän ngaén xuaát saéc cuûa vaên hoïc Xoâ Vieát, laø
nhaø vaên lôùn cuûa theá kyû XX. Nhieàu taùc phaåm cuûa oâng ñöôïc baïn ñoïc Vieät Nam
yeâu thích.
II. AÛnh höôûng cuûa cuoäc ñôøi ñeán söï nghieäp saùng taùc:
- M.Gocki chòu aûnh höởng saâu saéc töø baø ngoïai. Baø ñaõ khôi daäy trong oâng loøng yeâu
thích VHDG. Loøng nhaân haäu, taâm hoàn trong saùng cuûa baø aûnh höôûng nhieàu ñeán
taâm hoàn vaø noäi dung taùc phaåm cuûa M.Gorki.
- OÂng sôùm moà coâi, thôøi thô aáu ñaày cay ñaéng, tuûi nhuïc, phaûi laøm nhieàu ngheà vaát
vaû: röûa cheùn, phuï beáp, khuaân vaùc neân ñaõ tích luõy ñöôïc moät voán soáng phong phuù
laøm tieàn ñeà cho nhöõng taùc phaåm ngheä thuaät (“Thôøi thô aáu”, “Kieám soáng”, “Caùc
tröôøng ñaïi hoïc cuûa toâi”).
- Lôùn leân, oâng vöøa kieám soáng vöøa töï hoïc vaø ñaëc bieät raát say meâ saùch baùo. Baèng
nghò löïc phi thöôøng, oâng vöïôt qua baát haïnh, thöû thaùch cuûa cuoäc ñôøi ñeå trôû thaønh
nhaø vaên coù kieán thöùc saâu roäng, ñöôïc baàu laøm Chuû tòch Hoäi nhaø vaên Lieân Xoâ
(cuõ).
-M.Gorki sôùm tham gia Caùch maïng (1905) vaø luoân kieân ñònh vôùi con ñöôøng
mình ñaõ choïn löïa. Do ñoù, töø moät nhaø vaên pheâ phaùn, oâng trôû thaønh
nhaø vaên hieän thöïc XHCN xuaát saéc (“Ngöôøi meï”).
III. Taùc pha åm “Moät con ng ö ô ø i ra ñôøi ” cuûa Macxim Gorki:
1) Xuaát xöù:
Truyeän ngaén “Moät con ngöôøi ra ñôøi” ñöôïc nhaø vaên saùng taùc naêm
1912, sau ñöôïc tuyeån in vaøo “Tuyeån taäp truyeän ngaén Gorki”. Truyeän
laáy boái caûnh naêm 1892, naêm xaûy ra naïn ñoùi keùm ôû moät soá
2) Toùm ta ét:
Vaøo naêm 1892, ôû mieàn Nam nöôùc Nga, moät ñoaøn ngöôøi thaát
nghieäp, ñoùi khoå keùo nhau ñi Osemtsiry kieám vieäc laøm. Ñeán vuøng
ven bieån, trong ñoaøn naøy coù moät ngöôøi phuï nöõ treû, khoeû maïnh,
mang thai ñeán ngaøy sinh nôû. Chò chuyeån daï vaø leân côn ñau döõ doäi.
Nhôø söï giuùp ñôõ taän tình cuûa moät chaøng trai vöøa nhanh nheïn,
kheùo tay vöøa vui tính, ngöôøi phuï nöõ ñaõ vöôït qua ñau ñôùn, sinh ñöôïc
moät chaøng trai ñaàu loøng khoeû maïnh vaø khaùu khænh. Nhö coù söùc
maïnh dieäu kì, chaùu beù ñaõ khieán ngöôøi meï vaø chaøng thanh nieân
queân ñi nhöõng gian khoå tröôùc maét. Hoï heát söùc sung söôùng töï
3) Chuû ñeà:
Truyeän theå hieän loøng traân troïng vaø nieàm tin yeâu voâ bôø beán
cuûa Gorki ñoái vôùi con ngöôøi vaø söï toàn taïi cuûa con ngöôøi.
4) No äi dun g chính:
- Taùc giaû ñaõ mieâu taû tæ mæ vaø chính xaùc noãi ñau ñôùn voâ cuøng
cuûa ngöôøi meï khi trôû daï sinh con cuøng nieàm vui söôùng voâ cuøng,
nieàm haïnh phuùc voâ bôø cuûa ngöôøi meï khi ñöùa con ra ñôøi.
2
Vaên hoïc nöôùc ngoaøi - 12
- Ñaèng sau caâu chuyeän veà moät caûnh ñôõ ñeû treân ñöôøng, Gorki theå hieän nhöõng suy
nghó veà con ngöôøi. Caâu chuyeän laø moät böùc tranh hoaønh traùng ca ngôïi con ngöôøi
ngay töø thuôû loït loøng ñaõ khoâng ñôn coâi tröôùc ñaát cuøng bieån caû meânh moâng.
OÂng khaúng ñònh nhaân caùch töøng con ngöôøi, mong muoán moãi con ngöôøi laø moät
nhaân caùch, moät caù nhaân saùng taïo trong coäng ñoàng, moät tieåu vuõ truï ñoøi hoûi ñöôïc
traân troïng.
- (Duøng ñeå giaûi thích yù nghóa nhan ñeà) Baèng vieäc keát hôïp haøi hoøa caùc
yeáu toá hieän thöïc vaø laõng maïn, baèng caùch töï söï raát linh hoaït, taùc
phaåm “Moät ngöôøi con ra ñôøi” ñaõ ca ngôïi con ngöôøi vôùi nhöõng
phaåm chaát cao ñeïp. Ñaây cuõng laø moät noäi dung bao truøm trong moät
soá saùng taùc cuûa nhaø vaên Macxim Gorki. Trong vôû kòch “Döôùi ñaùy”,
nhaø vaên cuõng khaúng ñònh: “Taát caû ôû trong con ngöôøi, taát caû vì con
ngöôøi! Con ngöôøi! Tieáng aáy thaät tuyeät dieäu! Tieáng aáy vang leân
kieâu haõnh vaø huøng traùng xieát bao!”. Do ñoù, noùi ñeán Gorki laø noùi
ñeán loøng tin yeâu, söï caûm phuïc con ngöôøi.
5. Ngheä thuaät:
Laø moät caâu chuyeän töï thuaät, nhöng baèng taøi naêng ngheä thuaät saéc saûo, Gorki ñaõ
chaép theâm ñoâi caùnh öôùc mô cho moät hieän thöïc ñaùng traân troïng. Ngheä thuaät keå
chuyeän cuûa Gorki raát linh hoaït vaø saéc saûo. Lôøi vaên giaøu tính hình töôïng vaø coù söùc
bieåu caûm cao.
3
Vaên hoïc nöôùc ngoaøi - 12
LOÃ TAÁN
I. Taùc giaû:
- Loã Taán laø nhaø vaên Caùch maïng noåi tieáng cuûa Trung Quoác (1881-1936). Teân thaät
cuûa oâng laø Chu Thuï Nhaân. Buùt danh Loã Taán laø teân gheùp töø hoï meï vaø chöõ “Taán
haønh” (Ñi nhanh leân).
- Loã Taán ñaõ hoïc nhieàu ngheà: ngheà haøng haûi, ngheà khai moû, ngheà y.
- Hoïc gioûi, Loã Taán ñöôïc hoïc boång sang Nhaät. Moät laàn xem phim, oâng thaáy ngöôøi
Trung Quoác haêm hôû ñi xem ngöôøi Nhaät cheùm moät ngöôøi Trung Quoác. OÂng nghó:
Chöõa beänh theå xaùc khoâng quan troïng baèng chöõa beänh tinh thaàn, maø vaên chöông coù
theå laøm ñöôïc ñieàu ñoù neân oâng chuyeån sang laøm ngheä thuaät.
- OÂng vieát vaên vôùi muïc ñích: phôi baøy caên beänh tinh thaàn cuûa quoác daân vaø löu yù
moïi ngöôøi tìm caùch chaïy chöõa. Coù nhö theá, nhaân daân Trung Quoác môùi coù theå laøm
Caùch maïng vaø ñaát nöôùc Trung Hoa môùi vöôn mình phaùt trieån huøng maïnh.
-Ngoøi buùt Loã Taán raát laïnh luøng, tænh taùo nhöng chöùa chan nhieät tình
yeâu nöôùc vaø Caùch maïng. Coù nhaø vaên möôïn hình aûnh chieác phích nöôùc,
trong noùng ngoaøi laïnh ñeå hình dung phong caùch cuûa Loã Taán.
-Taùc phaåm chính: “Thuoác”, “Gaøo theùt”, “Baøng hoaøng”, “Naám moà”, “Coû daïi”.
- Naêm 1981, theá giôùi ñaõ kæ nieäm 100 naêm ngaøy sinh Loã Taán. Ngöôøi Vieät Nam ñaàu
tieân ñoïc vaø haâm moä Loã Taán laø Baùc Hoà.
II. Nhöõng yeáu toá aûnh höôûng ñeán söï nghieäp saùng taùc cuûa Loã Taán:
- Naêm 13 tuoåi, boá oâng cheát vì khoâng coù tieàn mua thuoác. Töø ñoù, oâng oâm aáp
nguyeän voïng hoïc ngheà thuoác vaø quyeát ñònh ñi hoïc ngaønh y. Moät laàn ñi xem phim,
oâng thaáy ngöôøi Trung Quoác haêm hôû ñi xem ngöôøi Nhaät cheùm moät ngöôøi Trung
Quoác. OÂng nghó: Chöõa beänh theå xaùc khoâng quan troïng baèng chöõa beänh tinh thaàn,
maø vaên chöông coù theå laøm ñieàu ñoù neân oâng chuyeån sang laøm vaên ngheä vôùi chuû
tröông duøng ngoøi buùt ñeå phanh phui caùc caên beänh tinh thaàn cuûa quoác daân (Thuoác,
AQ chính truyeän, Gaøo theùt, Baøng hoaøng).
-Tinh thaàn yeâu nöôùc, tinh thaàn daân toäc luoân chaùy boûng trong traùi tim
nhaø vaên. Cho neân oâng muoán vieát vaên ñeå thöùc tænh tinh thaàn daân toäc,
laøm soáng daäy yù thöùc töï cöôøng cuûa ngöôøi Trung Quoác.
- OÂng soáng raát gaàn guõi vôùi nhöõng ngöôøi Caùch maïng. OÂng töøng
laø laõnh tuï cuûa thanh nieân yeâu nöôùc thôøi baáy giôø. Cho neân caùc
taùc phaåm cuûa oâng chaùy boûng nhieät tình Caùch maïng.
4
Vaên hoïc nöôùc ngoaøi - 12
-Cheá ñoä phong kieán ôû Trung Quoác laø cheá ñoä “aên thòt ngöôøi” vôùi nhieàu
taäp quaùn xaáu. Ñaây laø nhöõng söï thaät ñeå chuû ñeà “pheâ phaùn quoác
daân tính” trong saùng taùc cuûa oâng trôû neân saâu saéc, thaám thía.
III. Taùc pha åm “Thuo ác ” cuûa Loã Taán:
1) Hoaø n caûn h saùn g taùc:
Cuoái theá kæ XIX ñaàu theá kæ XX, Trung Quoác bò caùc nöôùc Ñeá
quoác xaâu xeù. Xaõ hoäi Trung Quoác bieán thaønh nöûa phong kieán nöûa
thuoäc ñòa. Theá nhöng nhaân daân laïi an phaän chòu nhuïc. Ñoù laø caên
beänh ñôùn heøn, töï thoûa maõn, caûn trôû nghieâm troïng con ñöôøng
giaûi phoùng daân toäc. “Thuoác” ra ñôøi ñuùng vaøo hoaøn caûnh aáy nhö
moät lôøi caûnh tænh nhöõng ai coøn ñang ngô ngaùc tröôùc thôøi cuoäc,
chæ ra cho hoï thaáy raèng Trung Quoác ñang nhö moät con beänh traàm
Loã Taán vieát “Thuoác” ngaøy 25 – 04 – 1919, roài ñaêng treân taïp
chí “Taân thanh nieân” ñuùng vaøo dòp Phong traøo Nguõ töù (phong traøo
cuûa sinh vieân, hoïc sinh ôû Baéc Kinh) noå ra.
2) Toùm ta ét:
Vôï choàng Hoa Thuyeân – chuû quaùn traø, coù con trai bò ho lao
(moät trong nhöõng beänh nan y thôøi ñoù). Nhôø ngöôøi giuùp, laõo Hoa
Thuyeân tìm tôùi cai nguïc mua baùnh bao chaám maùu cuûa töû tuø mang
veà cho con aên, vì cho raèng nhö theá noù seõ khoûi beänh. Ñuùng luùc
cho ngöôøi con aên baùnh thì ngöôøi khaùch xuaát hieän ôû quaùn traø. Sau
ñoù, moät soá ngöôøi tieáp tuïc baøn taùn veà vieäc coù ngöôøi töû tuø
vöøa bò cheùm saùng nay. Thì ra anh ta laø Haï Du, moät nhaø Caùch maïng
kieân cöôøng, naèm trong tuø maø vaãn coøn ruû laõo ñeà lao laøm caùch
Naêm sau, vaøo tieát thanh minh, meï Haï Du vaø baø Hoa Thuyeân
ñeán baõi tha ma cuøng vieáng moä con. Dó nhieân aên baùnh bao chaám
maùu töû tuø khoâng theå chöõa khoûi beänh lao neân thaèng con Hoa
Thuyeân ñaõ cheát. Moää cuûa noù raát gaàn moä Haï Du. Hai ngöôøi meï
ñau khoå baét ñaàu coù söï ñoàng caûm vôùi nhau. Hoï raát ngaïc nhieân
khi thaáy treân moä Haï Du coù moät voøng hoa, “hoa traéng, hoa hoàng
(Duøng ñeå giaûi thích yù nghóa nhan ñeà) Qua truyeän treân, nhaø vaên
vaïch traàn söï u meâ laïc haäu cuûa nhöõng ngöôøi tin raèng aên baùnh bao
chaám maùu ngöôøi seõ chöõa khoûi beänh lao. Keá ñeán, Loã Taán ñaõ ñeà
caäp tôùi moät vaán ñeà coù yù nghóa xaõ hoäi saâu xa: phaûi tìm moät thöù
thuoác khaùc, chöù khoâng theå duøng thuoác cuõ ñeå chöõa beänh. Ngoaøi
ra, vôùi tö caùch laø nhaø Caùch maïng, Loã Taán muoán khaúng ñònh: Ñeå
cöùu Trung Quoác, phaûi coù phöông thuoác chöõa khoûi beänh meâ muoäi
cuûa quaàn chuùng vaø beänh xa rôøi quaàn chuùng cuûa nhöõng ngöôøi
caùch maïng nhö Haï Du thôøi ñoù.
3) Chuû ñeà:
Taùc phaåm pheâ phaùn söï laïc haäu taêm toái trong ñôøi soáng cuûa nhaân daân Trung
Quoác vaø caùi nhìn leäch laïc cuûa hoï veà ngöôøi chieán só caùch maïng. Qua ñoù, taùc giaû
ñaõ khaúng ñònh moät phöông thuoác hieäu nghieäm ñeå “trò beänh” cho daân toäc mình:
Cuoäc ñaáu tranh giaûi phoùng daân toäc muoán thaønh coâng thì phaûi gaén boù saâu saéc
vôùi nhaân daân.
5