Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc
Tác giả
Nguyễn Đình Chiểu (1822 – 1888) là ngôi sao sáng của
nền văn nghệ đất nước ta trong nửa sau thế kỷ 18. Bị mù,
vừa dạy học, làm thuốc và viết văn thơ. Sống vào thời kỳ
đen tối của đất nước: giặc Pháp xâm lăng, đất Nam Kỳ lần
lượt rơi vào tay giặc. Tinh thần nhân nghĩa, lòng yêu nước
thương dân và căm thù giặc Pháp xâm lược là những tư
tưởng, tình cảm sâu sắc, mãnh liệt trong thơ văn Nguyễn
Đình Chiểu.
Tác phẩm:
- Truyện thơ: Lục Vân Tiên, Dương Từ Hà Mậu, Ngư Tiều
y thuật vấn đáp.
- Văn tế: Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc, Văn tế Trương Định,
Văn tế Nghĩa sĩ trận vong Lục tỉnh.
- Thơ: Nhiều bài thơ Đường luật – cảm hứng yêu nước.
Xuất xứ, chủ đề
- Cần Giuộc thuộc Long An. Trận Cần Giuộc là một trận
đánh lớn của quân ta, diễn ra đêm 14/12 âm lịch (1861).
Hơn 20 nghĩa quân đã anh dũng hy sinh. Tuần phủ Gia
Định là Đỗ Quang đã yêu cầu Đồ Chiểu viết bài văn tế
này. Ngay sau đó, vua Tự Đức ra lệnh phổ biến bài văn tế
trong các địa phương khác.
- Bài văn tế ca ngợi những nghĩa sĩ – nông dân sống anh
dũng, chết vẻ vang trong sự nghiệp đánh Pháp để cứu
dân, cứu nước.
Hình ảnh người nghĩa sĩ
1. Nguồn gốc: Nông dân nghèo khổ “cui cút làm ăn”, cần
cù lao động “chỉ biết ruộng trâu ở trong làng bộ”. Chất
phác hiền lành:
“Việc cuốc, việc cày, việc bừa, việc cấy, tay vốn quen làm;
Tập khiên, tập súng, tập mác, tập cờ, mắt chưa từng ngó:
2. Tâm hồn: Yêu, ghét dứt khoát, rõ ràng: “ghét thói mọi
như nhà ông ghét cỏ” “đâu dung lũ treo dê bán chó”. Căm
thù quyết không đội trời chung với giặc Pháp:
“Bữa thấy bòng bong che trắng lốp, muốn tới ăn gan,