Vì sao hơ con dao ướt lên ngọn lửa, con dao sẽ có màu xanh?
Đem hơ con dao ướt lên ngọn lửa ta sẽ thấy xuất hiện lớp ánh màu lam.
Vì sao có hiện tượng đó?
Đó chính là màn kịch giữa sắt và nước. Ở nhiệt độ cao, sắt và nước tác
dụng với nhau tạo nên oxit sắt từ (Fe3O4) lấp lánh màu lam.
3Fe + 4H2O → Fe3O4 + 4H2
Không nên coi thường lớp áo màu lam này của sắt, chính nó là tấm
màng bảo vệ sắt làm cho sắt không bị gỉ và bị ăn mòn. Ở các nhà máy
người ta đem các chế phẩm bằng thép cho vào dung dịch natri nitrat
hoặc hỗn hợp natri nitrat và natri hydroxyt (nhiệt độ từ 40 đến 150 độ
C). Sau một thời gian nhất định trên bề mặt sẽ sinh ra một lớp mỏng
màu lam, phân bố đều đặn trên bề mặt vật phẩm, sau đó lấy ra và nhanh
chóng cho vào nước lạnh, sau đó lại đem xử lý bằng nước xà phòng,
dàu nóng mấy phút. Nhờ đó các chi tiết sẽ được khoác một tấm áo màu
lam, người ta gọi biện pháp này là “tôi muối”. Các chế phẩm qua tôi
muối sẽ có tuổi thọ dài hơn, sau khi nhúng dầu, xà phòng, còn có thể
cho vào dầu máy (dầu máy số 10) ngâm 5 phút.Các bạn nhìn kỹ các
kim chỉ trên đồng hồ đo ở các cỗ máy có màu lam đen óng ánh, giây
cót đồng hồ cũng có mày lam đen đều được khoác một tấm áo như
nhau.
Bảng tuần hoàn nguyên tố – những điều thú vị
Những điều thú vị về các nguyên tố hóa học: Nguyên tố nào tồn
tại trong quả đất, trên vũ trụ hay chỉ trong phòng thí nghiệm?
Số phận của nguyên tố mới nhất 108. Vinh quang và bi kịch của
những nhà săn tìm nguyên tố mới… Các phát kiến mới mẻ về các
nguyên tố hoá học ở các trung tâm nghiên cứu lớn trên thế giới
giúp con người mở rộng tầm nhìn, khám phá nhiều điều thú vị về
thế giới tự nhiên.
PHẦN I:
BỀN HAY KHÔNG BỀN – TỒN TẠI HAY KHÔNG TỒN TẠI
Ngôi sao bùng nổ, nơi tạo thành nguyên tố mới như Californium
Trong nhà trường (giảng dạy, học tập và thi cử về môn hoá học), bảng
tuần hoàn các nguyên tố hoá học (THNT), dĩ nhiên, là một tài liệu cẩm
nang. Trong một sõ lĩnh vực khoa học và đời sống, như hoá học, vật lý,
sinh học, công nghiệp, bảng THNT là một trong những công cụ tra cứu
cần thiết. Và, nói chung, các phát kiến mới mẻ về các nguyên tố hoá
học ở các trung tâm nghiên cứu lớn trên thế giới cũng giúp con người
mở rộng tầm nhìn, khám phá nhiều điều thú vị về thế giới tự nhiên.
Tuy vậy, trong cuộc sống bộn bề bao điều phải quan tâm, có nhiều tri
thức thông thường tưởng là ai cũng biết mà vẫn chưa biết, hoặc không
đầy đủ và đôi lúc nhầm lẫn.
Ngay cả trong một buổi truyền hình trò chơi, cả thí sinh (hẳn là một
học sinh giỏi muốn chinh phục đỉnh Olympic trí tuệ), MC hoạt bát (và
ở phía sau, hẳn là một vị cố vấn ra câu hỏi lẫn đáp án) đều dễ dàng
thống nhất nhau một câu trả lời mơ hồ về đặc tính rất tiêu biểu – bền
hay không bền – của một số nguyên tố trong bảng THNT.
Vì vậy, chúng tôi xin cung cấp đôi điều hiểu biết nhằm góp phần làm
phong phú thêm kho tàng tri thức của bạn đọc, bắt đầu từ một chi tiết
trong trò chơi truyền hình trí tuệ đã nêu.
Tất cả nguyên tố nhẹ đều bền?
Để hiểu rõ một nguyên tố như thế nào là bền, trước hết xin cùng nhắc
lại một vài khái niệm căn bản về nguyên tố hoá học.
Một nguyên tố có thể có nhiều đồng vị (cùng một nguyên tử số Z,
nhưng khác nhau về số khối lượng A). Trong đó, có thể có đồng vị bền
(hạt nhân của nó không tự biến đổi thành hạt nhân khác), và đồng vị
không bền (còn gọi là đồng vị phóng xạ: hạt nhân của nó có thể tự biến
đổi thành những hạt nhân khác). Từ đó dẫn đến các định nghĩa: Nguyên
tố bền là nguyên tố có ít nhất một đồng vị bền. Và ngược lại, nguyên tố
không bền hay nguyên tố phóng xạ là nguyên tố mà tất cả các đồng
vị của nó đều là phóng xạ.
Không ít người nhầm rằng, cứ nguyên tố nào nhẹ hơn Uranium (Z=92)
cũng bền. Thực ra, trong các nguyên tố đứng trước nguyên tố Uranium
trong bảng THNT được đưa ra trong câu đố của trò chơi truyền hình
dẫn ra ở trên, có những 11 nguyên tố không bền hay nguyên tố phóng
xạ, đó là: Technetium (ký hiệu Tc,Z=43), Promethium (Pm,61),
Bismuth (Bi,83), Polonium (Po,84), Astatine (At,85), Radon (Rn,86),
Francium (Fr,87), Radium (Ra,88), Actinium (Ac,89), Thorium (Th,90)
và Protactinium( Pa,91). Độ phổ biến và sự xuất hiện trong tự nhiên
của các hạt nhân không bền nói trên cũng rất khác nhau.
Chẳng hạn, trường hợp nguyên tố Technetium (Tc) và nguyên tố
Promethium (Pm). Cả hai nguyên tố, đầu tiên, được tạo ra bằng phương
pháp nhân tạo trong phòng thí nghiệm. Tc hình thành trong một lá kim
loại Molybden và được phát hiện tại phòng thí nghiệm của trường Đại
học Palermo (Sicile, nước Ý) sau khi cho chiếu trên chùm hạt gia tốc
của máy gia tốc Cyclotron ở phòng thí nghiệm Lawrence (Mỹ). Còn
Pm, cũng tạo được trong lò phản ứng hạt nhân ở Phòng thí nghiệm
quốc gia Oak Ridge (Hoa Kỳ). Nó là sản phẩm phân hạch của Uranium
trong thanh nhiên liệu đã “cháy”của lò phản ứng.
Trụ sở Ban Giám đốc Trung tâm khoa học quốc tế Đúp-na (Việt Nam
là quốc gia thành viên. Nhiều thế hệ khoa học gia VN làm việc ở đây)