Xin lỗi, đây không phải thời trang
(Như đã hứa với các bạn, Soi xin đưa bài bình luận về bộ ảnh của
Munem Wasif. Bài này trong bản gốc có tên “Nước mắt vùng nước
mặn”. Soi xin đổi lại vì một lý do rất ngớ ngẩn là để các bạn dễ phân
biệt với bài trước!!! Đoạn cuối bài này cực kỳ hay!)
Một chiếc thuyền nằm trơ trọi trên mảnh đất trước nhà cằn cỗi và nứt
nẻ vì nhiễm mặn. (Vùng Gabura, Satkhira)
Mọi hệ sinh thái đều có điểm cân bằng mong manh của nó. Điều đó thì
ai cũng biết. Các nhà khoa học vẫn đều đặn tìm cách ghi nhận những sự
quá đà có thể dẫn đến mất cân bằng, ngay cả khi họ chẳng làm được gì
để ngăn cản việc đó. Và thi thoảng, chi thi thoảng thôi, việc ấy kéo theo
(sự thay đổi về) luật lệ, cơ chế và cuối cùng là sự bảo hộ.
Ở một vùng tây nam xa xôi của Bangladesh, Munem Wasif cho chúng
ta thấy những mô hình nghe có vẻ trừu tượng này có ý nghĩa gì trong
thực tế. Không ai biết đích xác tại sao mực nước ở vịnh Bengal lại đang
thay đổi, nhưng chúng vẫn đang thay đổi. Trong một đất nước nổi tiếng
là thấp dưới mực nước biển, ngày càng nhiều người phải sống trong
nguy cơ lụt lội đến thảm họa. Sự xói mòn của bờ biển cũng đang gia
tăng, một mối quan ngại sâu sắc trong một đất nước mà (dưới áp lực
dân số) mỗi centimet vuông đất sử dụng được đều quý giá.
Độ mặn nước biến tăng khiến vùng đất màu mỡ thành cằn cỗi. Thân
cây già tàn lụi này là một chứng tích của quá khứ lừng lẫy. (Vùng
Ashasuni, Satkhira)
Munem Wasif đã tìm thấy một vùng mà những thay đổi trong một đơn
vị đong đếm duy nhất – độ mặn của nước – có thể tác động lên toàn bộ
ma trận cân bằng. Độ mặn đã tăng. Nền nông nghiệp cũ không còn hoạt
động được nữa vì mấy loại cây cũ đơn giản là không mọc được. Nghề
nuôi tôm – một nghề mới – đã lớn mạnh lên, chủ yếu để xuất khẩu, sử
dụng ít lao động hơn và đe dọa nguồn sống của rất nhiều người khác.
Đến lượt mình, nghề nuôi tôm làm đất đai bị phơi muối và thành nước
lợ. Người làm nông giờ chỉ còn là lao động thời vụ. Những cơ cấu lao
động và phân cấp xã hội dựa trên phân bổ lao động đã tồn tại lâu đời
cũng đổi thay và tan rã.
Rất nhiều người phải liều dấn thân vào những vùng đầm lầy trồng dừa
nước ở Sundarbans (một công viên quốc gia nằm về phía biên giới Ấn
Độ) để đánh bắt cá và thu thập vật liệu lợp nhà vốn trước đây có sẵn
ngay gần chỗ họ ở. Ở vùng Sundarbans họ phải đương đầu với một loạt
hiểm họa đáng sợ: cá mập ăn thịt, cá sấu, hổ mang chúa và hổ Bengal
tấn công.
Một người kéo lá dừa nước được chặt từ sâu trong rừng Mangrove, trở
về thuyền. (Vùng Sunderban, Satkhira)
Phụ nữ (lúc nào cũng là phụ nữ) còn phải đi xa hơn nữa để tìm nước
sạch. Các loại bệnh mới ngày càng gặp nhiều hơn, rõ ràng là có liên hệ
với tất cả những thay đổi trên, nhưng không dễ gì chứng minh được
mối liên hệ đó. Cứ thế, một mạng lưới chằng chịt những thay đổi có
tính liên kết, chưa ai hiểu rõ, và đến một nửa là không thể tiên đoán
chính xác được, đã hình thành.
Một phụ nữ múc nước ngọt từ ao. Mỗi ngày bà mất 4 giờ đồng hồ cho
hai lần lấy nước. (Vùng Bolabaria, Satkhira)
Munem Wasif không đến vùng đất hoang này để cho chúng ta thấy sự
trừu tượng của các chuyên gia thay đổi khí hậu hay những lí thuyết của
các nhà kinh tế học vĩ mô. Nghề nhiếp ảnh là xử lí những gì cụ thể, và
dự án này xử lí một vấn đề hết sức cụ thể. Bản thân Wasif là người
Bangladesh. Không áo chống đạn, không hồi hộp, không phải mất năm
tiếng đồng hồ chầu chực ở Vùng Cấm. Họ là người cùng một nước, dù
không cùng vùng sinh sống với anh. Thổ âm có thể khác nhau nhưng
ngôn ngữ thì chung. Trên thực tế Wasif đã thuê một cái xe máy để hoàn
thành dự án này, và khi anh kể cho bạn nghe tên của những người trong
ảnh thì đó là vì anh đã gặp họ và nghe họ nói, và biết về họ thực.
Những bức ảnh, do đó, gần như mang tính chủ quan. Người ta đã tốn
quá nhiều giấy mực để cố xác định xem liệu khi nào thì các nhiếp ảnh
gia nói sự thật và liệu họ có bao giờ nói sự thật không. Những bức ảnh
này với Wasif hoàn toàn mang tính cá nhân, hoàn toàn là cách diễn giải
những cảm xúc của riêng anh. Nhưng điều đó không ngăn chúng trở
thành một thứ tư liệu quan trọng – và chân thật – về những gì đang xảy
ra trong sự tương tác của phức hợp các biến số nơi xó xỉnh này của
Bangladesh.
Một ngày của phụ nữ vùng này chủ yếu chỉ xoay quanh nhiệm vụ lấy
nước. (Vùng Bolabaria, Satkhira)