Áp-xe amidan: Bệnh khi thời
tiết thất thường
Hiện nay số bệnh nhân bị áp-xe quanh amidan đến viện khám tương đối
đông, tăng nhiều so với cùng thời điểm năm ngoái. Những người bệnh này đến
khám và thường có những thắc mắc về bệnh như áp-xe quanh amidan là gì? Liệu
áp-xe quanh amidan có nguy hiểm hay không? Để có thể phòng tránh được căn
bệnh này cần phải làm gì? Tại sao giai đoạn thời tiết lạnh nóng thất thường lại hay
gặp áp-xe quanh amidan?
Áp-xe quanh amidan là hiện tượng viêm tấy, hóa mủ tổ chức liên kết lỏng
lẻo nằm quanh amidan - giữa amidan và thành bên họng. Người bệnh được phát
hiện bị áp-xe quanh amidan thường là trẻ lớn và người lớn.
Nguyên nhân hay gặp của áp-xe quanh amidan là do viêm amidan cấp mủ
không được điều trị hoặc vì độc tố vi khuẩn cao hoặc tại vi khuẩn kháng lại thuốc
kháng sinh mà người bệnh sử dụng. Vi khuẩn gây áp-xe quanh amidan được xác
định khi lấy mủ của khối áp-xe đi nuôi cấy. Người ta thấy sự xuất hiện của vi
khuẩn gây bệnh trong những trường hợp này là tụ cầu, liên cầu, xoắn khuẩn, vi
khuẩn kị khí và ái khí, trong đó có liên cầu bêta tan huyết nhóm A.
Viêm amidan lại là loại bệnh hay gặp trong giai đoạn chuyển mùa, do đó
kéo theo sự gia tăng của áp-xe quanh amidan khi thời tiết thay đổi.
Viêm amidan là nhóm bệnh hay gặp, đứng hàng đầu trong những bệnh lý
về họng, tỷ lệ viêm amidan chiếm khoảng 10% dân số. Bệnh biểu hiện cấp tính
hay mạn tính tuy nhiên đây là bệnh rất hay tái phát và có thể gây các biến chứng
nguy hiểm, nhất là trong các đợt cấp, mà áp-xe quanh amidan là một trong số các
biến chứng đó.
Áp-xe quanh amidan xuất hiện khi nào?
Một áp-xe quanh amidan điển hình xuất hiện sau viêm amidan cấp khoảng
5-7 ngày. Bạn có thể nghĩ đến bản thân bị áp-xe quanh amidan nếu thấy đau họng
liên tục trong khi vẫn đang được sử dụng kháng sinh, mức độ đau tại họng giảm
trong một hai ngày đầu sau đó lại tăng lên ngày một nặng. Đặc điểm đau họng
trong áp-xe quanh amidan là đau lan lên tai khi nuốt, đau nhức vùng góc hàm. Đi
kèm theo là sốt 39-40oC, gai rét, rất mệt mỏi. Môi khô, rêu lưỡi dày có nhiều giả
mạc trắng đục trên bề mặt. Sau đó người bệnh bắt đầu cảm thấy nuốt khó, nước
bọt chảy nhiều, bẩn, hơi thở hôi, thối. Giọng nói bị thay đổi, trở nên đầy đầy, khó
nghe, giọng như ngậm thị do eo họng bị thu hẹp. Giai đoạn muộn khi khối áp-xe
lan ra vùng cơ cắn sẽ gây ra hiện tượng khít hàm. Có thể có khó thở khi khối áp -
xe lấp kín họng miệng rồi lan dần xuống họng thanh quản.
Phát hiện bệnh sớm - Điều trị chóng khỏi
Lúc này, nếu bệnh nhân được thăm khám sẽ thấy amidan một bên sưng to,
đỏ, bề mặt amidan có mủ trắng nhưng dễ lấy bỏ. Phần trước của amidan căng
phồng, niêm mạc phù nề. Amidan bị đẩy lệch vào trong và ra sau hoặc ra trước tùy
theo thể áp-xe amidan. Lưỡi gà mọng nước, di động kém. Áp-xe amidan thường bị
một bên. Hạch cùng bên cũng sưng to, ấn đau do phản ứng viêm lan tới hạch.
Cũng giống như những viêm nhiễm thông thường, xét nghiệm máu sẽ thấy bạch
cầu đa nhân trung tính tăng cao.
Dùng kim chọc dò vào chỗ phồng nhất ở mặt trước của amidan xem có mủ
hay không. Đây là biện pháp vừa để chẩn đoán và vừa để điều trị. Mủ lấy ra được
đem đi nuôi cấy tìm vi khuẩn và loại kháng sinh đồ thích hợp nhất, giúp điều trị có
hiệu quả. Nếu đã áp-xe quanh amidan thì việc trích rạch khối áp-xe dẫn lưu mủ là
bắt buộc, giữ cho vết rạch luôn mở khoảng 3 ngày. Điều trị nội khoa bằng kháng
sinh kết hợp theo kháng sinh đồ, chống cả vi khuẩn hiếu khí và kị khí đường tiêm
truyền, hạ sốt, giảm đau, chống viêm. Thời gian điều trị kéo dài ít nhất 10 ngày.
Bệnh nhân có chỉ định cắt amidan sau khi hết dấu hiệu viêm nhiễm tại chỗ và toàn
thân khoảng một tháng. Áp-xe quanh amidan nếu không được phát hiện và điều trị
kịp thời có thể gây viêm tấy lan tỏa khoang sau tạng, áp-xe lan vào trung thất,
phổi, nhiễm khuẩn huyết, thậm chí tử vong do đó rất nguy hiểm.
Giai đoạn trung gian giữa viêm amidan cấp và áp-xe quanh amidan là viêm
tấy quanh amidan. Việc phát hiện bệnh nhân trong giai đoạn này, trước khi xuất
hiện áp-xe quanh amidan có ý nghĩa rất quan trọng, tránh cho bệnh nhân phải can
thiệp thủ thuật, thời gian điều trị được rút ngắn. Giai đoạn viêm tấy quanh amidan
chỉ cần sử dụng kháng sinh, chống viêm liều cao đường uống hoặc tiêm đồng thời
hạ sốt, giảm đau tốt cho bệnh nhân trong khoảng một tuần.
Phòng bệnh
Bệnh nhân cần thực hiện điều trị viêm amidan cấp hay mạn tính theo đúng
chỉ định của thầy thuốc chuyên khoa. Không nên tự ý mua thuốc về sử dụng hoặc
sử dụng không đúng thuốc, cách dùng cũng như thời gian uống mà bác sĩ đã kê
đơn. Giữ họng thường xuyên sạch bằng cách súc họng hàng ngày bằng những
thuốc có tính kiềm nhẹ, ăn uống hợp vệ sinh...
ThS.BS. Phạm Bích Đào