BÀI GIẢNG
HÓA HỌC PHÂN TÍCH
1
TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHƯƠNG ĐÔNG QUẢNG NAM
www.cpd.edu.vn
MỤC LỤC
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ PHÂN TÍCH ĐỊNH LƯỢNG……………..3
BÀI 2: PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH KHỐI LƯỢNG……….……..6
BÀI 3: PHƯƠNG PHÁP PHÂN TÍCH THỂ TÍCH…………….…...15
BÀI 4: CÁC DUNG DỊCH CHUẨN ĐỘ……………………………20
BÀI 5: ĐỊNH LƯỢNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP ACID-BASE……27
BÀI 6: ĐỊNH LƯỢNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP KẾT TỦA……….34
ĐỊNH LƯỢNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP TẠO PHỨC…………….34
BÀI 7: ĐỊNH LƯỢNG BẰNG PHƯƠNG PHÁP OXY HÓA KHỬ.53
2
TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHƯƠNG ĐÔNG QUẢNG NAM
www.cpd.edu.vn
LỜI GIỚI THIU
Hiện nay, nước ta nghành Dược phát triển không ngừng.
Do đó, trong công tác đào tạo Dược sỹ, môn hóa học phân tích vừa là
môn học cơ sở vừa là môn học chuyên môn. Các học viên sau khi tốt
nghiệp ra trường sẽ áp dụng phân ch hóa học vào trong nhiều lĩnh
vực: kiểm nghiệm thuốc-mỹ phẩm-thực phẩm, xác định các hoạt chất
trong dược liệu, nguyên liệu, các dạng bào chế, phân tích các mẫu
chất độc, mẫu nước, m xét nghiệm, hỗ trợ trong việc nghiên cứu
bào chế-sản xuất dược phẩm…tất cả đều đòi hỏi những kiến thức
nhất định về hóa học phân tích.
Đồng thời để góp phần nâng cao chất lượng dạy học.
Bài giảng a học pn tích được biên soạn dựa trên chương
trình khung của trường Cao đẳng Phương Đông Quảng Nam, đã
được tham khảo cập nht những thông tin, kiến thức mới trên
sphương pháp giảng dy, học tập theo hướng tích cc th
giúp học viên tự hc lượng giá. Bài giảng Hóa học phân tích này
gồm các ni dung chính:
1. Phân tích đnh tính: nghiên cu v các phương pháp, các k thut,
các thuc th, các phn ng.... đ xác đnh thành phn ca các chất.
2. Phân tích định lượng: cho phép xác định về lượng các hợp
phần đã cho hoặc hỗn hợp của các chất.
Tuy nhiên trong quá trình biên soạn, không th tránh khỏi
những thiếu t, rất mong các bn đồng nghip đóng góp ý kiến
đế ni dung bài giảng đưc phong phú hoàn chnh hơn.
Xin trân trọng cảm ơn !
3
TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHƯƠNG ĐÔNG QUẢNG NAM
www.cpd.edu.vn
BÀI 1: ĐẠI CƯƠNG VỀ PHÂN TÍCH ĐỊNH LƯỢNG
I. ĐẠI CƯƠNG
Phân tích định lượng: cho phép xác định về lượng các hợp
phần đã cho hoặc hỗn hợp của các chất.
Phân tích định lượng cho phép xác định về lượng các hợp phần
đã cho hoặc hỗn hợp của các chất. Hóa học phân tích chủ yếu
phân tích định lượng, nhiệm vụ xác định hàm lượng (thành phần
%, số mol, khối lượng…) của một nguyên tố, nhóm nguyên tố, ion,
một chất thể rắn hoặc hòa tan trong dung dịch trong mẫu cần
phân tích.
II. PHÂN LOẠI CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐỊNH LƯỢNG
Dựa vào bản chất các phương pháp sử dụng trong phân tích
định lượng có thể chia thành hai nhóm phương pháp
1. Các phương pháp hóa học:
1.1 Phương pháp phân tích khối lượng
- Dựa vào việc xác định khối lượng chất cần phân tích đã được
tách ra từ các chất khác có trong mẫu ở dạng tinh khiết.
- Cthể dựa vào phản ứng kết tủa các chất cần định lượng
với thuốc thử. Kết tủa được tách ra khỏi dung dịch, rửa sạch rồi làm
khô sau đó đem cân. Từ khối lượng của kết tủa ta xác định được khối
lượng của chất cần định lượng.
1.2 Phương pháp phân tích thể tích
- Phương pháp chuẩn độ: phương pháp này dựa trên sự đo thể
tích dung dịch thuốc thử đã biết chính xác nồng độ cần dùng cho
phản ứng với chất cần định lượng. Phương pháp y rất phổ biến,
dựa trên các phản ứng trung hòa, tạo phức, tạo kết tủa, oxy hóa khử.
- Phương pháp thể tích khí: Dựa vào việc đo thể tích của chất
khí được sinh ra từ chất khử (như CO2 giải phóng từ muối Cacbonat)
hoặc do sự giảm thể tích của hỗn hợp khí do một phần đã bị hấp thụ
(như CO2 bị hấp thụ vào dung dịch KOH).
4
TRƯỜNG CAO ĐẲNG PHƯƠNG ĐÔNG QUẢNG NAM
www.cpd.edu.vn
2. Phương pháp phân tích vật lý và hóa lý
- Phương pháp phân tích vật lý: các phương pháp phân ch
định lượng cho phép xác định thành phần của chất cần phân tích
không dùng đến các phản ứng hóa học. Để xác định thành phần chất
cần phân ch thể đo các chỉ số về các tích chất vật lý như: hệ số
khúc xạ, độ dẫn điện, nhiệt…
- Phương pháp hóa lý: Các phương pháp phân tích dựa trên s
thay đổi tính chất vật lý của một hệ cần phân tích, sự thay đổi đó xảy
ra do các phản ứng hóa học xác định. Các phương pháp vật lý, hóa lý
thường dùng: các phương pháp sắc ký, c phương pháp đo quang,
phương pháp điện hóa, cực phổ, điện di,…
- Các phương pháp y ưu điểm: máy móc hiện đại hoàn
chỉnh vậy đạt độ chính xác cao, cho kết quả nhanh, độ nhạy
cao, Nhiều khi thể xác định trực tiếp chất cần phân tích trong
mẫu hân tích mà không cần chiết tách… Tuy nhiên phương pháp này
đòi hỏi người phân tích phải được trang bị nền tảng kiến thức vững
vàng, và phải có thiết bị máy móc đắt tiền.
III. NGUYÊN TẮC CHUNG
dựa trên sở các phản ứng hóa học (phản ứng trung hòa,
phản ứng kết tủa, phản ứng oxi hóa khử, phản ứng tạo phức…)
các định luật hóa học (định luật thành phần không đổi, các định luật
bảo toàn…) và các hiện tượng hóa học (kết tủa, tạo màu, đổi màu…)
để xác định hàm lượng của chất cần xác định trong mẫu thử.
1. Nguyên tắc
Ta gọi chất cần định lượng là X, đem tác dụng với một thuốc
thử R và tạo thành sản phẩm P:
X + R + … → P + Q + …
Ta có thể xác định X bằng cách định lượng P, Q hoặc R.
1.1. Nếu P là chất kết tủa:
Tách kết tủa, đem cân ri căn co tnh phần ca P để nh ra X.
Ví dụ: Định ng muối Al3+: Al3+ + NH3 + H2O
Nung
Al2O3