TRƯỜNG ĐẠI HỌC XÂY DỰNG MIỀN TÂY
KHOA KỸ THUẬT HẠ TẦNG ĐÔ THỊ
Nguyễn Hữu Thành
BÀI GIẢNG
LUẬT VÀ CHÍNH SÁCH MÔI TRƯỜNG
(TÀI LIỆU NỘI BỘ, TRÌNH ĐỘ ĐẠI HỌC, NGÀNH: KỸ THUẬT MÔI TRƯỜNG)
Vĩnh Long, 2025
i
MỤC LỤC
MỤC LỤC.....................................................................................................................................................................i
Chương 1. ĐẠI CƯƠNG VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT...........................................................................................1
1.1. Những vấn đề cơ bản về nhà nước...........................................................................1
1.1.1. Nguồn gốc và bản chất của nhà nước.......................................................................................................1
1.1.2. Các kiểu nhà nước.....................................................................................................................................2
1.1.3. Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam........................................................................................2
1.2. Những vấn đề cơ bản về pháp luật.........................................................................12
1.2.1. Nguồn gốc của pháp luật.........................................................................................................................12
1.2.2. Bản chất của pháp luật............................................................................................................................13
1.2.3. Các thuộc tính của pháp luật...................................................................................................................14
1.3. Vi phạm pháp luật.................................................................................................. 15
1.3.1. Khái niệm và dấu hiệu vi phạm pháp luật...............................................................................................15
1.3.2. Các loại vi phạm pháp luật.......................................................................................................................16
1.4. Trách nhiệm pháp lý..............................................................................................17
1.4.1. Khái niệm.................................................................................................................................................17
1.4.2. Các loại trách nhiệm pháp lý...................................................................................................................18
1.5. Quan hệ pháp luật..................................................................................................18
1.5.1. Khái niệm.................................................................................................................................................18
1.5.2. Cấu trúc của quan hệ pháp luật...............................................................................................................19
1.5.3. Sự kiện pháp lý........................................................................................................................................20
1.6. Văn bản quy phạm pháp luật và thẩm quyền ban hành.........................................21
1.6.1. Quy phạm pháp luật................................................................................................................................21
1.6.2. Văn bản quy phạm pháp luật..................................................................................................................22
Chương 2. HỆ THỐNG VĂN BẢN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT NAM...........................................27
2.1. Bảo vệ môi trường và vai trò của pháp luật..........................................................27
2.2. Khái niệm luật môi trường Việt Nam.....................................................................28
2.3. Khái quát sự phát triển của Luật bảo vệ môi trường Việt Nam.............................29
2.4. Luật Bảo vệ môi trường năm 2020........................................................................31
2.4.1. Các nguyên tắc bảo vệ môi trường.........................................................................................................31
2.4.2. Nội dung mới của Luật Bảo vệ môi trường 2020....................................................................................32
2.5. Các tội phạm về môi trường quy định trong Bộ Luật Hình sự...............................34
2.5.1. Khái niệm về tội phạm.............................................................................................................................34
2.5.2. Các tội phạm về môi trường....................................................................................................................34
ii
2.6. Nghị định của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ
môi trường.....................................................................................................................36
2.6.1. Giới thiệu.................................................................................................................................................36
2.6.2. Đối tượng áp dụng...................................................................................................................................37
2.6.3. Các nhóm hành vi vi phạm......................................................................................................................37
2.6.4. Hình thức và mức xử phạt.......................................................................................................................37
2.6.5. Biện pháp khắc phục hậu quả.................................................................................................................37
2.6.6. Thẩm quyền xử phạt................................................................................................................................38
2.7. Các văn bản pháp luật về môi trường khác...........................................................38
2.7.1. Các văn bản Luật......................................................................................................................................38
2.7.2. Các văn bản dưới luật khác.....................................................................................................................39
Chương 3. LUẬT VÀ CHÍNH SÁCH MÔI TRƯỜNG TRÊN THẾ GIỚI...........................................................................47
3.1. Luật môi trường trên thế giới.................................................................................47
3.1.1. Khái niệm luật quốc tế về môi trường.....................................................................................................47
3.1.2. Quá trình hình thành luật quốc tế môi trường.......................................................................................48
3.1.3. Thực trạng của luật quốc tế về bảo vệ môi trường.................................................................................50
3.2. Chính sách môi trường trên Thế giới.....................................................................51
3.2.1. Môi trường trong nền kinh tế thị trường................................................................................................51
3.2.2. Chính sách phát triển bền vững..............................................................................................................52
3.2.3. Áp dụng công cụ kinh tế trong chính sách môi trường...........................................................................54
3.2.4. Các hướng giải pháp đối với những vấn để môi trường toàn cầu..........................................................56
Chương 4. CHÍNH SÁCH MÔI TRƯỜNG VIỆT NAM..................................................................................................59
4.1. Khái niệm về chính sách môi trường.....................................................................59
4.2. Chính sách của Việt Nam về tài nguyên, môi trường và phát triển bền vững.......60
4.3. Chính sách của Nhà nước về bảo vệ môi trường theo Luật Bảo vệ môi trường
2020...............................................................................................................................62
PHỤ LỤC....................................................................................................................................................................1
TÀI LIỆU THAM KHẢO................................................................................................................................................2
1
Chương 1.
ĐẠI CƯƠNG VỀ NHÀ NƯỚC VÀ PHÁP LUẬT
1.1. Những vấn đề cơ bản về nhà nước
1.1.1. Nguồn gốc và bản chất của nhà nước
1.1.1.1. Nguồn gốc của nhà nước
Theo học thuyết Thần học: Học thuyết này cho rằng nhà nước là do Thượng đế
tạo ra. Vì vậy, quyền lực của nhà vua, của nhà nước là thiêng liêng và bất khả xâm phạm.
Mọi người phải tuyệt đối tuân theo các quyền lực đó, vì đó là ý chí của Thượng đế.
Theo học thuyết Khế ước xã hội: Nhà nước ra đời là kết quả của một hợp đồng
xã hội giữa con người với nhau. Ban đầu, con người sống trong trạng thái tự nhiên,
nhưng để bảo vệ quyền tự nhiên của mình (như quyền sống, quyền tự do, quyền tài sản),
họ đã thỏa thuận và ủy quyền cho một tổ chức chung, đó chính là nhà nước.
Theo quan điểm của chủ nghĩa Mác – Lênin:
- Nhà nước xuất hiện là mang tính khách quan, nhưng không phải là hiện tượng
xã hội vĩnh cửu và bất biến. Nhà nước luôn vận động, phát triển và tiêu vong khi những
điều kiện khách quan cho sự tồn tại và phát triển của chúng không còn nữa.
- Nhà nước chỉ xuất hiện khi xã hội loài người đã phát triển đến một giai đoạn
nhất định, với các tiền đề về kinh tế (tư hữu xuất hiện), tiền đề về xã hội (xã hội phân
chia thành các giai cấp, các tầng lớp xã hội khác nhau về lợi ích, mâu thuẫn về lợi ích
không thể tự điều hoà được).
- Về bản chất của nhà nước, theo Lê-nin, "Nhà nước là sản phẩm và biểu hiện của
những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hoà được. Bất cứ ở đâu, hễ lúc nào và chừng
nào mà, về mặt khách quan, những mâu thuẫn giai cấp không thể điều hoà được thì nhà
nước xuất hiện".
1.1.1.2. Bản chất của nhà nước
a. Tính giai cấp của nhà nước
Nghiên cứu nguồn gốc của nhà nước, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác- Lênin
khẳng định: nhà nước là sản phẩm và là biểu hiện của những mâu thuẫn giai cấp không
thể điều hòa được, nhà nước trước hết là một bộ máy bạo lực do giai cấp thống trị tổ
chức ra để trấn áp các giai cấp đối địch. Nhà nước chỉ xuất hiện và tồn tại trong xã hội
có những giai cấp đối kháng nhau, do đó nhà nước thể hiện bản chất giai cấp sâu sắc.
Bản chất giai cấp của nhà nước thể hiện ở chỗ, nhà nước là bộ máy cưỡng chế đặc biệt
2
nằm trong tay giai cấp thống trị, là công cụ sắc bén nhất để duy trì sự thống trị giai cấp.
Trong xã hội có giai cấp, sự thống trị giai cấp được thể hiện trên ba phương diện: thống
trị về chính trị, thống trị về kinh tế và thống trị về tư tưởng.
b. Vai trò xã hội của nhà nước
Nhà nước không chỉ phục vụ lợi ích của giai cấp thống trị mà còn giải quyết
những vấn đề trong đời sống xã hội, đảm bảo trật tự chung, sự ổn định và các giá trị
chung của xã hội, kể cả các giai cấp, tầng lớp khác trong xã hội, khi mà những lợi ích
đó không mâu thuẫn căn bản với lợi ích của giai cấp thống trị.
Vai trò xã hội của nhà nước bao gồm việc duy trì trật tự, an ninh, bảo vệ quyền
lợi của công dân, quản lý kinh tế, cung cấp dịch vụ công cộng, và thúc đẩy sự phát triển
bền vững của xã hội. Nhà nước còn có vai trò quan trọng trong việc giải quyết các vấn
đề xã hội, đảm bảo an sinh xã hội, và thực hiện các chính sách xã hội để cải thiện đời
sống nhân dân.
1.1.2. Các kiểu nhà nước
Theo chủ nghĩa Mác- Lênin, cơ sở lý luận của sự phân chia các kiểu nhà nước
trong lịch sử là học thuyết về hình thái kinh tế- xã hội. Hình thái kinh tế- xã hội là một
kiểu tổ chức xã hội phù hợp với một phương thức sản xuất nhất định, trong đó tương
ứng với mỗi phương thức với mỗi kiểu quan hệ sản xuất là tổng thể các mối quan hệ
chính trị, tư tưởng và một kiểu thiết chế chính trị- pháp lý nhất định. Có năm hình thái
kinh tế- xã hội, đó là cộng sản nguyên thủy, chiếm hữu nô lệ, phong kiến, tư bản chủ
nghĩa và xã hội chủ nghĩa, trong đó bốn hình thái sau là các hình thái kinh tế xã hội có
giai cấp và tương ứng với bốn kiểu nhà nước: kiểu nhà nước chủ nô, kiểu nhà nước
phong kiến, kiểu nhà nước tư sản và kiểu nhà nước xã hội chủ nghĩa.
Sự thay thế kiểu nhà nước này bằng một kiểu nhà nước khác tiến bộ hơn là một
quy luật phát triển tất yếu, khách quan, phù hợp với quy luật về sự phát triển và thay thế
của các hình thái kinh tế- xã hội trong tiến trình phát triển của lịch sử.
Nhà nước xã hội chủ nghĩa là kiểu nhà nước cuối cùng trong lịch sử, là nhà nước
kiểu mới có bản chất khác hẳn với các kiểu nhà nước trước đó. Nhà nước xã hội chủ
nghĩa được xem là nhà nước kiểu mới, vì nó không còn là nhà nước của giai cấp thống
trị bóc lột, mà là nhà nước của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân.
1.1.3. Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam