Bài giảng Lý thuyết Tin học 1: Phương pháp dạy học và Lý luận

Lý Luận Phương Pháp Dạy Học Tin Học 1

Nguyễn Khắc Văn vannk@hcmup.edu.vn

Quy Tắc Làm Việc

Tuân Thủ

1. Bắt đầu đúng giờ.

2. Lắng nghe và tập trung vào hoạt động học tập.

3. Tích cực trao đổi và thảo luận.

4. Không sử dụng điện thoại riêng.

Một Số Quy Ước Trên Slides

Làm việc theo nhóm



Ghi chép bằng văn bản



Lý Luận Phương Pháp Dạy Học

MỞ ĐẦU

Phần lí thuyết

Chương 02

Nguyễn Khắc Văn Email: vannk@hcmup.edu.vn Website: www.2learner.edu.vn/ACels

Lý Luận Phương Pháp Dạy Học

Các Bước Tổ Chức Dạy Học Trên Lớp

Lý Luận Phương Pháp Dạy Học

 Các phương pháp dạy học đều được gắnvới một kiểu dạy học tương

ứng trong quá trình dạy học.

 Người ta chia ra ba kiểu dạy học chính là:

 Kiểu dạy học thông báo.

 Kiểu dạy học nêu vấn đề.

 Kiểu dạy học nghiên cứu.

Bản chất và thực hiện các kiểu dạy học này như thế nào?

Kiểu Dạy Học Thông Báo

 Bản chất

 Giáo viên giảng giải - minh họa kiến thức và cách thức hành động cho học

sinh, còn học sinh chỉ tiếp thu, tái hiện theo các thao tác mẫu.

 Giáo viên nghiên cứu nộidung kiến thức, sau đó bằng phương pháp dùng lời

truyềnđạtthôngtinđếnhọcsinhvàhọcsinhsẽhọcbàighiđượctrênlớp.

Kiểu Dạy Học Nêu Vấn Đề

 Bản chất

 Giáo viên nêu ra cho học sinh một vấn đề cần giải quyết đồng thời tạo điều kiện để học sinh tự lực giải quyết vấn đề trên cơ sở liên hệ giữa kiến thức đã biết với kiến thức chưa biết.

 Tìnhhuốnggợivấnđề:thểhiệnmộtvấnđềmớicầngiảiquyết,ngườihọc mongmuốngiảiquyếtvấnđềvàcókhảnănggiảiquyếtvấnđềvớisựnỗlực nhấtđịnh.

Kiểu Dạy Học Nghiên Cứu

 Bản chất

 Giáo viên nêu đề tài nghiên cứu (liên quan đến kiến thức cần học) còn học sinh bằng tìm tòi, sáng tạo sẽ là người trực tiếp tác động vào đối tượng nghiên cứu, tìm tòi toàn bộ vấn đề. Học sinh hoàn toàn chủ động giải quyết vấn đề/bài toán yêu cầu không cần sự trợ giúp của giáo viên.

Tổng Quan Phương Pháp Dạy Học

Lý Luận Phương Pháp Dạy Học

PPDH Truyền Thống vs PPDH Tích Cực

Lý Luận Phương Pháp Dạy Học

10 phút

 Bằng các kiến thức đã có, anh chị hãy phân biệt nhóm phương pháp dạy học truyền thống và nhóm phương pháp dạy học tích cực.

 Phân biệt dựa trên các yếu tố sau: Giáo viên, học

sinh, kiến thức, trang thiết bị, đánh giá kết quả.

Phương Pháp Dạy Học Truyền Thống

- Giáo viên: Giữvịtrítrungtâm của hệ thống dạy học, có trách nhiệm truyền đạt kiến thức cho học sinh  chủ yếu trình bày sao cho sáng sủa, rõ ràng, logic, và dễ hiểu.

 Đặc điểm

- Học sinh: Học theo kiểu bắt chước và thụ động tiếp thu, cố gắng ghi nhớ

và áp dụng đúng “mẫu”mà giáo viên đã trình bày.

- Kiến thức: Vẫn được cho trựctiếpvà dưới dạng có sẵn.

 Giáo viên cần coi trọng việc luyện tập và ôn tập của người học.

 Giáo viên có vai trò gần như tuyệt đối trong đánh giá.

Nhóm các phương pháp dạy học truyền thống:

Dùng lời

Trực quan

Thực hành

Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

 Giáo viên: Tự nguyện rời bỏ vị trí trung tâm của mình trong hệ thống dạy học. Họ chỉ còn là ngườiđạodiễn, trọng tài, cố vấn, tổ chức cho học sinh tự mình khám phá ra kiến thức mới.

 ĐẶC ĐIỂM

mình khám phá và làm chủ tri thức. Học sinh có vai trò chủ động.

 Học sinh: Trở thành chủ thể, ởvịtrítrungtâm, được hướng dẫn để tự

 Kiến thức: Không còn được truyền thụ trực tiếp bởi giáo viên mà dochính họcsinhkhámpháraquaquátrìnhhoạtđộnggiảiquyếtcácvấnđề do giáo viên đề nghị. Kiến thức mới nảy sinh như là kết quả của hoạt động giải quyết vấn đề của chính học sinh.

 Kết hợp đánh giá của Giáo viên và tự đánh giá của Học sinh.

Nhóm các phương pháp dạy học tích cực:

Dạy học nêu vấn đề= dạy học phát hiện-giải quyết vấn đề

Dạy học theo dự án (PBL)

Dạy học chương trình hoá.

Dạy học phân hoá.

Lý Luận Phương Pháp Dạy Học

Nhóm Phương Pháp Dạy Học Truyền Thống

Phương Pháp Dạy Học Truyền Thống

 Nhóm phương pháp dùng lời

 Phương pháp diễn giảng (thuyết trình)

 Phươngphápdiễngiảng-nêuvấnđề(*)

 Phươngphápdiễngiảngthôngbáo(thuyếttrình–thôngbáo)

 Phương pháp trần thuật

 Phương pháp đàm thoại (hỏi đáp)

 Phươngpháphỏi–đápthôngbáo

 Phươngpháphỏiđáp–nêuvấnđề(*)

 PhươngpháplàmviệcvớiSGKvàtàiliệuthamkhảo

 Phương pháp báo cáo của học sinh

Phương Pháp Diễn Giải Thông Báo

 Bản chất

 Tính chất thông báo trong lời giảng của giáo viên là điểm nổi bật của phương pháp này, còn học sinh chỉ nghe, nhìn, hiểu, ghi chép và ghi nhớ.

 Học sinh thụ động nắm tri thức đã được giáo viên chuẩn bị và trình

bày một cách chặt chẽ trong thời gian tương đối dài.

 Yêu cầu

 Học sinh nắm nội dung theo một trình tự logic chặt chẽ.

 Lối giảng phải gây cảm xúc mạnh, ấn tượng sâu sắc.

thông số, trình bày các quan hệ và cho những khái quát.

 Mô tả dưới dạng ngắn gọn về các sự kiện riêng rẽ, truyền thụ các

Phương Pháp Trần Thuật

 Bản chất

 Trần thuật là tường trình, kể lại tài liệu một cách có hệ thống.

 Phương pháp trần thuật được sử dụng khi nói về các hiện tượng, đời sống trong tự nhiên, tiểu sử, lịch sử các nhà khoa học, lược sử môn học hoặc trần thuật dể mở bài.

 Yêu cầu

 Lời kể được chuẩn bị chu đáo, hình tượng gợi cảm xúc tích, bố cục rõ

 Không nên lạm dụng trần thuật để biến tiết giảng thành buổi kể chuyện.

ràng có mở có kết.

 Chẳnghạnnhư, trần thuật sự ra đời của máy tính và các thế hệ máy tính (Tin 10) để mở đầu cho bài học "Giới thiệu về máy tính" (SGK 10, 2006). Hoặc, trần thuật về lƣợc sử của Internet trong quá trình dạy học bài " Mạng thông tin toàn cầu Internet" (SGK 10, 2006).

Phương Pháp Hỏi Đáp

 Bản chất

kiến thức đã có, kinh nghiệm thực tiễn hay vốn sống của học sinh.

 Sử dụng hệ thống câu hỏi để truyền thụ kiến thức mới dựa trên các

 Hệ thống câu hỏi và trả lời chính là nguồn kiến thức sẽ cung cấp cho học

sinh.

 Phải xây dựng hệ thống câu hỏi trước.

 Yêu cầu

 Cần tránh tình trạng thụ động, tăng tính tích cực của học sinh.

 Mức độ câu hỏi và số lượng câu hỏi đặt ra tránh không để học sinh bị

căng thẳng, "quá tải".

Phương Pháp Dạy Học Truyền Thống

 Nhóm các phương pháp trực quan

 Phương pháp biểu diễn vật tượng trưng, tượng hình

 Phươngphápbiểudiễntranh–thôngbáo

 Phương pháp biểu diễn vật thật:

 Phươngphápbiểudiễntranh–tìmtòibộphận

 Phươngphápbiểudiễnvậtthật–thôngbáo

 Phươngphápbiểudiễnvậtthật–tìmtòibộphận

 Nhóm phương pháp dạy học thực hành

 Thựchànhquansát–nhậnbiết

 Thực hành quan sát

 Thựchànhquansátsosánh

 Thựchànhquansátquytrình

 Thực hành bắt chước và thực hành chính xác

Lý Luận Phương Pháp Dạy Học

Nhóm Phương Pháp Dạy Học Tích Cực

Quan Điểm về PPDH Tích Cực

Nghe giảng 5%

Đọc 10%

Thụ động

Nghe, nhìn 20%

Làm TN trước SV 30%

Thảo luận nhóm 50%

Thực hành vấn đề đã học 75% Chủ động

Dạy người khác 90%

Nguồn tham khảo: Đại học Maine, Hoa Kỳ

Lý Luận Phương Pháp Dạy Học 02

Phương Pháp Thảo Luận

 Mục tiêu sử dụng:

 Khi người dạy muốn người học phát triển kỹ năng hình thành, tiếp thu và đánh giá ý kiến của người học.

 Khi người dạy muốn biết suy nghĩ (quan điểm, kiến thức) của người học.

 Khi các chủ đề bao gồm các vấn đề liên quan đến nhận thức, thái độ và cảm nghĩ của người học.

Phương Pháp Thảo Luận

 Lưu ý:

 Người dạy phải chuẩn bị thật kĩ về các chủ đề cần thảo luận.

dạng câu hỏi đúng hay sai)

 Chọn lựa câu hỏi thích hợp (những câu hỏi mang tính chất mở thay vì

 Trong suốt quá trình thảo luận người giáo viên cần:

 Hướng sự quan sát đến người học (cụ thể là theo dõi các nhóm

 Theo dõi quá trình hoạt động của tất cả các thành viên trong

hoạt động).

lớp.

 Hướng sự chú ý đến các đối tượng người học ít tham gia vào quá

 Chủ động tạo ra sự sôi động trong hoạt động thảo luận.

trình thảo luận (tạo áp lực cần thiết nên người học).

Lý Luận Phương Pháp Dạy Học 02

Phương Pháp Làm Việc Nhóm

 Giúp người học có cơ hội để

sử dụng các phương pháp, quy tắc và vốn kiến thức đã được dạy.

 Tạo một môi trường cộng tác, giúp các đối tượng người học tham gia vào quá trình học.

 Giúp người học phát triển các kỹ năng về sáng tạo, đánh giá, tổng hợp và phân tích vấn đề.

 Giúp các người học có cơ hội hiểu và giúp đỡ nhau trong quá trình học tập.

 Giúp người giáo viên hiểu hơn về người học (quan điểm, kiến thức, kỹ năng,…)

Phương Pháp Làm Việc Nhóm

 Những giới hạn

 Phải tạo được không khí thi đua trong quá trình học tập giữa các nhóm.

 Lưu ý:

 Sẽ có tình trạng chỉ một số người học tham gia vào quá trình làm việc của nhóm nếu người giáo viên không đảm bảo nhiệm vụ đối với từng đối tượng người học.

 Tạo ra được các thử thách thật sự trong quá trình tìm hiểu và lĩnh hội tri thức của người học.

 Giải pháp: Phân chia công việc sao cho phù hợp và đảm bảo sự công bằng trong quá trình trình bày của từng nhóm.

Lý Luận Phương Pháp Dạy Học 02

Vừa Học – Vừa Chơi (Game)

Vừa Học – Vừa Chơi

 Ưu điểm

 Tạo được bầu không khí sôi nổi,

tích cực trong giờ học.

 Giúp người học phát triển cả về kiến thức, kỹ năng và thái độ.

 Người giáo viên cầu nói rõ yêu

cầu, hình thức thực hiện và quy tắc kiểm tra đánh giá.

Lý Luận Phương Pháp Dạy Học 02

Nhập Vai – Diễn Kịch

 Ưu điểm

 Tạo điều kiện cho người học phát triển các kỹ năng xã hội (kỹ năng giao tiếp, ứng xử), bộc lộ được những vấn đề liên quan đến cảm xúc.

 Giúp người học phát triển khả năng giao tiếp và

tương tác.

Tổng Quan Phương Pháp Dạy Học

 Không thể lựa chọn phương pháp dạy học một cách ngẫu nhiên mà phải

trên quan điểm sư phạm, căn cứ vào:

 Nộidung+mụctiêubàihọc.

 Tâmlílứatuổi(cáchthứctiếpcậnvấnđề).

 Cơsởvàđiềukiệnvậtchấtcủaquátrìnhdạyhọc.

 Kiểudạyhọcnàolàtốtnhất?

 Khôngcókiểudạyhọcnàođóngvaitròđộctôn.

 Kiểudạyhọcthôngbáo+ Kiểu dạy học nêu vấn đề +kếthợp

vớicôngnghệthôngtin.

PPDH01

Xây Dựng Hồ Sơ - Kịch Bản – Giáo Án Dạy Học

Hồ Sơ Bài Dạy

- Document: Tài liệu hỗ trợ giáo viên, tài liệu hỗ trợ học sinh...

- Guide: Các tài liệu hướng dẫn của giáo viên...

- Media: Những đoạn video clip hỗ trợ bài giảng, tổng hợp

những tài liệu được sử dụng trong quá trình dạy học...

- Slide: Bao gồm Kịch bản dạy học và Bài giảng....

- Print: Những tài liệu in hỗ trợ giảng dạy hoặc cung cấp cho

học sinh...

- Software: Những phần mềm hỗ trợ bài giảng...

- Syllabus: Giáo án, phiếu học tập, phiếu bài tập...

Tham Khảo Kịch Bản Mẫu

Kịch bản dạy học của một bài học

30 phút

Kịch Bản Dạy Học

Giới thiệu tổng quan về chương trình và bài học

 Bài học thuộc khối chương trình lớp mấy, chương nào, mục tiêu chung của khối

lớp và chương.

 Những bài học liên quan đến bài học đang xây dựng.

Xác định bài học

 Xác định mục tiêu của bài dạy.  Xác định nội dung trọng tâm và nội dung khó

của bài.

Kịch bản dạy học

 Môi trường, cơ sở vật chất, học sinh, giáo viên.  Kế hoạch giảng dạy, những dự kiến, tài liệu học

tập cho học sinh.

Giả định và chuẩn bị của giáo viên – Hệ thống kiến thức của học sinh

 Phương pháp dạy học áp dụng trong bài dạy

 Thời gian, mục tiêu và tiến trình/cách thức thực

hiện của từng hoạt động cụ thể.

Xây dựng các hoạt động của bài học

 Xác định những hoạt động trọng tâm .

Các công nghệ sử dụng tích hợp trong bài dạy

Tham Khảo Giáo Án Mẫu

Giáo án giảng dạy của một bài học

20 phút

Xây Dựng Giáo Án

 Mục tiêu về: Kiến thức, kĩ năng và thái độ

(xem sách giáo viên)

Xác định mục tiêu của bài học

Xác định phương pháp và phương tiện sử dụng

 Từ việc phân tích nội dung và mục tiêu của bài dạy, giáo viên sẽ sử dụng những phương pháp thích hợp nhất để quá trình dạy học đạt hiệu quả tối ưu.

Tiến trình lên lớp

Giáo án dạy học

Nội dung của bài học - Xây dựng các hoạt động của bài học

 Ổn định lớp học, kiểm tra bài cũ (nếu có)  Giới thiệu tổng quan về bài học  Gợi động cơ dẫn dắt vào bài  Xây dựng các hoạt động của bài học, mỗi hoạt động phải xác định được: Hoạt động của giáo viên, hoạt động của học sinh, nội dung của hoạt động và thời gian cho từng hoạt động.

Củng cố bài học

 Tóm lược lại nội dung chính của bài học  Những câu hỏi trắc nghiệm củng cố bài

 Giao bài tập về nhà (lý thuyết hoặc thực hành)  Dặn dò, chuẩn bị cho bài học kế tiếp

Bài tập về nhà và dặn dò cho bài học kế tiếp