BỘ CÔNG THƯƠNG
TRƯỜNG CAO ĐẲNG CÔNG NGHIỆP VÀ XÂY DỰNG
BÀI GIẢNG MÔN HỌC
KỸ THUẬT XÂY LẮP ĐIỆN
(Lưu hành nội bộ)
Người biên soạn: Lê Xuân Trường
Uông Bí, năm 2010
1
Lời tựa
Trong ngành học Hệ thống điện đã có rất nhiều tài liệu đã đề cập hoặc
chuyên sâu về các quá trình thiết kế, lắp đặt, vận hành, điều khiển, bảo vệ…
Song hầu hết đó là những vấn đề lớn, rộng, nó đòi hỏi một quá trình nghiên cứu
lâu dài, rất công phu. Vì vậy, khi tìm hiểu hay học tập theo các tài liệu đó người
học có thể rơi vào trạng thái mông lung, mơ hồ…
Xuất phát từ yêu cầu học tập cũng như giảng dạy đối với hệ THCN
chuyên ngành Hệ thống điện của trường Cao đẳng Công nghiệp và Xây
dựng và đặc biệt là môn học “kỹ thuật xây lắp điện” nằm trong hệ thống
chương trình đào tạo cần phải bố trí hợp lý, xâu chuỗi logic các vấn đề
trong các điều kiện cụ thể. Do đó bài giảng “Kỹ thuật xây lắp điện” được
biên soạn ngắn gọn, dễ hiểu, các kiến thức trong bài giảng luôn gắn với
thực tế. Tuy nhiên, đây chỉ là một phần trong nội dung chuyên ngành đào
tạo cho nên người giảng, người học cần tham khảo thêm các giáo trình, tài
liệu khác có liên quan tới ngành học để bài giảng, bài học thêm phong phú.
Khi biên soạn bài giảng này, tôi đã cố gắng cập nhật những vấn đề
mới có liên quan tới môn học và phù hợp với những yêu cầu thực tế thường
gặp trong sản xuất, đời sống.
Mặc dù đã hết sức cố gắng, nhưng bài giảng không thể tránh khỏi những
sai sót, có thể là những thiếu sót cơ bản. Vì vậy rất mong được nhận các ý kiến
đóng góp của các thầy cô tham gia giảng dạy để bài giảng được hoàn chỉnh,
phong phú hơn.
Người biên soạn
Lê Xuân Trường
2
CHƯƠNG 1
LẮP ĐẶT MẠNG ĐIỆN CHIẾU SÁNG
1.1. Kh¸i niÖm chung
M¹ng ®iÖn chiÕu s¸ng lµ m¹ng ®iÖn mét pha h¹ ¸p (220V) cung cÊp ®iÖn
cho c¸c phô t¶i chiÕu s¸ng.
Phô t¶i ®iÖn chiÕu s¸ng bao gåm c¸c lo¹i ®Ìn dïng trong chiÕu s¸ng nh
bãng ®Ìn sîi ®èt, ®Ìn huúnh quang vµ c¸c ®Ìn compact (®Ìn hiÖu n¨ng cao).
M¹ng ®iÖn chiÕu s¸ng ngµy nay thêng dïng c¸c dÉn bäc c¸ch ®iÖn vµ
c¸c d©y c¸p mét pha bäc c¸ch ®iÖn b»ng nhùa tæng hîp lo¹i XLPE vá c¸ch ®iÖn
PVC. C¸c ®êng c¸p vµ d©y dÉn cã thÓ ®Æt ngoµi trêi hoÆc ®Æt ngÇm trong ®Êt,
trong v¸ch têng vµ trªn trÇn nhµ hoÆc lång trong c¸c èng thÐp èng nhùa ®Æt hë.
Nãi tãm l¹i m¹ng ®iÖn chiÕu s¸ng dïng c¸p vµ d©y dÉn bäc c¸ch ®iÖn lµ
chÝnh nªn viÖc l¾p ®Æt chñ yÕu lµ l¾p c¸c ®êng d©y lo¹i nµy.
1.2 C¸c yªu cÇu l¾p ®Æt d©y dÉn m¹ng ®iÖn chiÕu s¸ng næi vµ ch×m
1.2.1 Sơ ®å vµ ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt ®iÖn trong nhµ
Ngµy nay thêng dïng ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt d©y kÝn trong têng hoÆc trªn
sµn nhµ ®Ó ®¶m b¶o mÜ quan.
D©y dÉn ®Æt kÝn trong têng nhµ trªn sµn vµ trªn trÇn nhµ ®Ó ®¶m b¶o
chèng Èm tr¸nh t¸c ®éng cña ho¸ chÊt cho víi v÷a g©y nªn, dÉn ®Õn lµm n¸t
môc vá bäc c¸ch ®iÖn ph¶i ®îc lång trong c¸c èng nhùa, èng thÐp hoÆc ®¬n
gi¶n lµ lång trong c¸c èng gen c¸ch ®iÖn
D©y dÉn dïng d©y bäc c¸ch ®iÖn PVC. ViÖc l¾p ®Æt d©y dÉn ngµm cho
phÐp gi¶m ®îc mét sè khã kh¨n trong c«ng viÖc, gi¶m ®îc chi phÝ nh©n c«ng
vµ chi phÝ kim lo¹i mµu.
ViÖc chon s¬ ®å vµ h×nh thøc l¾p ®Æt d©y phô thuéc vµo cÊu tróc ph©n tö
cña nhµ vµ mÆt b»ng ph©n bè thiÕt bÞ trong nhµ.
a. D©y dÉn ®Æt ngÇm trong têng, trªn trÇn theo s¬ ®å h×nh tia (h×nh1-1)
®êng d©y bäc c¸ch ®iÖn PVC hoÆc c¸ch ®iÖn cao su lång trong lâi thÐp hoÆc
èng nhùa. Tõ hép cÇu dao cÇu ch×, hoÆc ¸pt«m¸t tæng cña nhµ d©y dÉn ®îc ®Æt
thµnh tõng nhãm riªng rÏ ®Æt theo trÇn cña tÇng trªn theo ®êng ®i ng¾n nhÊt
tíi c¸c æ c¾m vµ c¸c ®iÓm treo ®Ìn (còng cã thÓ ®i däc theo têng ng¨n c¸ch
hoÆc dÇm ®Ó tiÖn x¸c ®Þnh s¬ ®å ®i d©y khi cÇn söa ch÷a). S¬ ®å nµy chØ phÐp l¾p
®Æt ®¬n gi¶n, gi¶m chi phÝ d©y dÉn vµ chi phÝ c¸c vËt liÖu kh¸c.
H×nh 1.1 s¬ ®å ®Æt d©y dÉn ®Æt ngÇm theo h×nh tia
b. §Æt d©y dÉn ngÇm cã c¸c nhãm cung cÊp cho c¸c æ c¾m riªng, vµ c¸c
®iÓm treo ®Ìn riªng.
C¸c d©y dÉn ngÇm cung cÊp cho tõng nhãm riªng c¸c æ c¾m vµ c¸c ®iÓm treo
®Ìn.
H×nh 1.2: S¬ ®å d©y dÉn ®Æt kÝn theo trÇn vµ sµn víi nguån cung cÊp riªng rÏ
cho c¸c ®Ìn vµ æ c¾m
* Quy íc:
D©y dÉn ®Æt trong èng thÐp hoÆc èng nhùa theo trÇn cÊp cho
®Ìn
D©y dÉn ®Æt trong èng thÐp hoÆc èng nhùa theo trÇn cÊp cho
3
æ c¾m
D©y dÉn cã c¸ch ®iÖn PVC ®Æt trong phßng bÕp vµ phßng vÖ
sinh
c. §Æt d©y dÉn trong èng trßn hoÆc dÑt ®i s¸t trÇn vµ men the gãc têng s¸t trÇn
nhµ.
Ph¬ng ph¸p nµy ®îc dïng réng r·i, dÔ thi c«ng l¾p ®Æt, dÔ söa ch÷a, vµ
thay thÕ khi s¶y ra ch¹m chËp song kh«ng ®Èm b¶o mÜ quan nh ph¬ng ph¸p
®Æt trong trÇn nhµ, trong têng.
H×nh 1.3: S¬ ®å ®i d©y lång trong èng hoÆc m¸ng dÑt s¸t trÇn
C«ng t¾c ®Ìn bè trÝ ë ®é cao 1,2 - 1,5 m. æ c¾m ®iÖn nªn bè trÝ c¸ch nÒn
nhµ hoÆc sµn nhµ 0,3m ®Ó tr¸nh Èm vµ ®ì víng khi c¾m ®iÖn cho c¸c thiÕt bÞ di
®éng.
H×nh 1.4: S¬ ®å ®i d©y lång trong èng hoÆc m¸ng nhùa dÑt ®Æt hë theo gãc s¸t trÇn
vµ têng, nguån cÊp cho ®Ìn vµ æ c¾m lÊy tõ c¸c d©y riªng.
* Quy íc:
D©y dÉn ®i s¸t trÇn
D©y dÉn ®i s¸t gãc têng vµ trÇn
D©y dÉn cÊp ®iÖn cho æ c¾m ®iÖn
D©y dÉn cÊp ®iÖn cho æ c¾m ®iÖn ®i s¸t trÇn hoÆc ®i ngÇm
theo sµn, nÒn nhµ hoÆc ®i ngÇm men theo têng
1.2.2 S¬ ®å m¹ng ®iÖn trong nhµ.
M¹ng ®iÖn trong nhµ phôc vô cho sinh ho¹t lµ m¹ng ®iÑn mét pha hai d©y
(d©y pha vµ d©y trung tÝnh) lÊy rÏ nh¸nh tõ ®êng trôc ba pha bèn d©y 380/220 V.
§Ó cÊp ®iÖn cho c¸c tÇng nhµ cho c¸c phßng còng nh cÊp ®iÖn cho thiÕt
bÞ , thêng dïng ®êng trôc cã c¸c m¹ch rÏ song song.
§Ó tiÖn cho viÖc l¾p ®Æt vµ s÷a ch÷a khi cã sù cè trªn ®êng trôc tæng vµ
c¸c m¹ch rÏ cÇn bè trÝ c¸c thiÕt bÞ ®ãng c¾t vµ b¶o vÖ (cÇu dao, cÇu ch× , apt«mat
……) ®Ó tr¸nh ®¸nh löa ë chç mèi nèi do tiÕp xóc kh«ng tèt nªn dïng c¸c hép
nèi d©y ë m¹ch tæng vµ c¸c ®Çu rÏ nh¸nh. ViÖc dïng c¸c hép nèi kh«ng cßn t¹o
®iÒu kiÖn cho viÖc ph©n ®o¹n vµ c« lËp c¸c ®o¹n d©y sÈy ra h háng hoÆc sù cè ®Ó
söa ch÷a vµ thay thÕ , kh«ngnh hëng trµn lan tíi sù lµm viÖc b×nh thêng cña c¸c
®o¹n d©y kh¸c.
S¬ ®å b¶o vÖ ®ãng c¾t ph©n ®o¹n bè trÝ ë c¸c ®Çu rÏ nh¸nh nªu trªn h×nh
1.5.
S¬ ®å cÊp ®iÖn cho ®Ìn, qu¹t vµ c¸c æ c¾m cÊp ®iÖn cho c¸c thiªt bÞ ®iÖn
sinh ho¹t cho trªn h×nh 1.6
H×nh 1.6: S¬ ®å cÊp ®iÖn cho qu¹t trÇn, ®Ìn
vµ c¸c æ c¾m cho c¸c thiÕt bÞ ®iÖn sinh ho¹t di ®éng
1.3 L¾p ®Æt ®Êu nèi c¸c khÝ cô vµ thiÕt bÞ b¶o vÖ.
1.3.1 Tiªu chuÈn vÒ ®iÖn trë c¸ch ®iÖn
Sù lµm viÖc an toµn liªn tôc vµ ®¶m b¶o cña thiÕt bÞ ®iÖn, m¸y ®iÖn, khÝ cô
4
®iÖn v … v … tríc tiªn phô thuéc vµo tr¹ng th¸i tèt xÊu cña ®iÖn trë c¸ch ®iÖn.
Do vËy, viÖc b¾t buéc ph¶i ®¶m b¶o ®é bÒn c¸ch ®iÖn ®èi víi khÝ cô, thiÕt bÞ lµ
hÕt søc cÇn thiÕt.
Ngêi ta quy ®Þnh tiªu chuÈn vÒ giíi h¹n cho phÐp vÒ ®iÖn trë c¸ch ®iÖn,
díi giíi h¹n ®ã kh«ng ®îc sö dông vµ ph¶i cã biÖn ph¸p xö lý.
§o ®iÖn trë c¸ch ®iÖn cña c¸c m¹ch ®iÖn (m¹ch ®éng lùc, m¹ch nhÞ thø)
theo tiªu chuÈn ®èi víi ®iÖn ¸p díi 1000V ph¶i tháa m·n ®iÒu kiÖn sau:
Rc®
0,5
M
- §èi víi c¸c khÝ cô ®iÖn dïng trong sinh ho¹t, yªu cÇu ®iÖn trë c¸ch ®iÖn
cña cuén d©y víi vá kim lo¹i kh«ng ®îc bÐ h¬n 1
M
- §iÖn trë c¸ch ®iÖn cña cuén d©y c¸c thiÕt bÞ ®ãng c¾t ®iÖn ¸p thÊp (c«ng
t¾c t¬, khëi ®éng tõ v.v…) ®îc ®o b»ng Mªg«m mÐt 1000V cÇn ph¶i cã gi¸ trÞ
lín h¬n 2
M
. Thùc tÕ, ®iÖn trë c¸ch ®iÖn ®Æt trong nhµ kh« r¸o kh«ng ®îc bÐ
h¬n 5
M
.
- §iÖn trë c¸ch ®iÖn cña thanh dÉn ®îc ®o b»ng Mªg«m mÐt 500V
1000V cÇn ph¶i cã gi¸ trÞ lín h¬n 2
M
.
- §iÖn trë c¸ch ®iÖn cña tÊt c¶ c¸c khÝ cô ®iÖn trong m¹ch nhÞ thø nãi
chung ph¶i lín h¬n 2
M
(®o b»ng Mªg«m mÐt 500V
1000V)
1.3.2 L¾p ®Æt ®Êu nèi c¸c khÝ cô vµ thiÕt bÞ b¶o vÖ:
a. L¾p ®Æt:
C¸c b¶ng ®iÖn kiÓu hë cã kÝch thíc nhá nªn träng lîng nhÑ, bèn gãc
cña b¶ng cã c¸c lç trßn ®Ó b¾t vÝt vµo têng hoÆc cét nhµ, cßn c¸c b¶ng ®iÖn
nÆng h¬n ph¶i hµn, l¾p vµo khung thÐp ®Æt ©m têng hoÆc cét.
C¸c b¶ng cña m¹ch ®iÖn th¾p s¸ng ®Æt trong nhµ ë d©n dông thêng ®Æt
trªn têng c¸ch mÆt ®Êt 1,6m
2,0m. ënh÷ng n¬i s¶n xuÊt, c¸c b¶ng ®iÖn th¾p
s¸ng ®Æt cao h¬n mÆt ®Êt tõ 1,5m
1,8m.
C¸c b¶ng ®iÖn ®éng lùc cã cÇu dao ®Æt c¸ch mÆt ®Êt tõ 1,5m
1,8m. ë
nh÷ng n¬i s¶n xuÊt, trong mäi trêng hîp, c¸c b¶ng ®iÖn ®Òu ph¶i ®Æt trong tñ
kim lo¹i hoÆc trong hép kÝn b»ng kim lo¹i. Khi ®Æt ph¶i ®Æt theo qu¶ däi hay
thíc th¨ng b»ng (niv«) ®Ó chóng cã vÞ trÝ th¼ng ®øng. Muèn ®Æt c¸c b¶ng ®iÖn
b»ng ®¸ hoÆc c¸c vËt liÖu kh¸c vµo têng ®¸, bªt«ng ph¶i ®ôc lç vµo têng råi
trén tr¸t v÷a xim¨ng m¸c cao ë c¸c ch©n gi¸ ®ì ®Æt trong lç. §Æt c¸c b¶ng ®iÖn
trªn têng gç thêng ®îc thùc hiÖn trªn c¸c gi¸ ®ì h×nh d¸ng ch÷
råi b¾t vµo
têng b»ng vÝt gç hay bul«ng vÆn vµo gç.
C¸c kho¶ng c¸ch ®Æt b¶ng ®iÖn cã thÓ tham kh¶o trong (b¶ng 1-1) sau:
KÝch thíc
b¶ng (mm)
250 x 400
400 x 500
500 x 600
600 x 800
800x1000
1000x1800
Kho¶ng c¸ch
gi÷a b¶ng vµ
têng
100
150
250
350
600
800
Khi ®Æt c¸c thiÕt bÞ ph©n phèi ®iÖn n¨ng cho nh÷ng ®iÓm tiªu thô nhiÒu
nh c¸c ph©n xëng, c¸c nhµ tËp thÓ v. v… ta dïng tñ ph©n phèi. C¸c tñ thêng
cã khung x¬ng b»ng thÐp ®Þnh h×nh hoÆc t«n uèn víi c¸c kÝch thíc tïy theo
yªu cÇu. NÕu hai tñ ®èi diÖn nhau th× kho¶ng c¸ch bÐ nhÊt gi÷a nªn ®Ó 1m ®Õn
1,6m ®Ó cho ngêi ®i l¹i, thao t¸c thuËn tiÖn. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c thanh dÉn
®iÖn nªn bÐ nhÊt lµ 100 mm, tõ mÐp trong tñ ph©n phèi ®Õn thanh dÉn bÐ nhÊt lµ