GIÁO TRÌNH
Môn hc
Điện k thut
NGH: CÔNG NGH Ô TÔ
TRÌNH ĐỘ: TRUNG CP
2
MC LC
ĐỀ MC
TRANG
Li gii thiu 1
Mc lc 2
Chương 1: Đại cương v dòng đin 4
Chương 2: Máy phát đin 27
Chương 3: Động cơ đin 33
Chương 4: Máy biến áp 41
Chương 5: Khí c điu khin và bo v mch đin. 48
Tài liu tham kho 62
3
CHƯƠNG TNH MÔN HC ĐIN K THUT
Mã s ca môn hc: MH 07
Thi gian môn hc: 45 gi ( thuyết: 45 gi; Thc hành: 0 gi)
V trí, tính cht, ý nghĩa vai t ca môn hc:
- V trí:
Môn hc đưc b trí ging dy song song vic môn hc/ mô đun sau: MH 08,
MH 09, MH 10, MH 11, MH 12, MH13, MH 14, MH 15, MH 16, MH 18, MH 19.
- Tính cht:
Là môn hc k thut cơ s bt buc.
- Ý nghĩa: gp cho sinh viên có kiến thc cơ bn v k thut đin, p phn vào
hc các môn chuyên môn đin ô đưc tt hơn, nâng cao hiu qu hc tp.
- Vai trò: môn hc trang b cho sinh viên nhng ki nim, nguyên lý cơ bn ca môn
k thut đin đ ng dng vào các môn hc chuyên môn, ng dng vào thc tế.
Mc tiêu ca môn hc:
+ H thng được kiến thc cơ bn v mch đin,
+ Tnh bày được yêu cu, nhim v, cu to ngun hot đng ca các
loi máy đin ng trong phm vi ngh Công ngh Ô tô,
+ Tnh bày đưc ng dng phân loi các loi khí c đin,
+ V đưc sơ đồ du dây, sơ đồ lp đt các mch đin cơ bn,
+ Tuân th đúng quy định v an toàn khi s dng thiết b đin,
+ Rèn luyn c phong m vic cn thn.
4
CHƯƠNG 1: ĐI CƯƠNG V DÒNG ĐIN
s ca chương 1: MH 07 - 01
- Trong bài này tnh bày ni dung ca dòng đin mt chiu dòng đin đin
đng xoay chiu.
Mc tiêu:
- Trình y đưc khái nim, nguyên sn sinh ra dòng đin mt chiu, các đi
lưng cơ bn các đnh lut cơ bn ca mch đin mt chiu
- Tnh bày đưc nguyên lý sn sinh ra sc đin đng xoay chiu và c đi lượng
cơ bn đăc trưng cho ng đin xoay chiu
- Trình bày đưc ý nghĩa ca h s ng sut c bin pp nâng cao h s
công sut
- Tnh bày đưc sơ đồ đu ni h thng đin xoay chiu ba pha kiunh sao (Y)
và nh tam gc (
) và các mi quan h gia c đi lượng pha y
- Tuân th c quy đnh, quy phm v k thut đin.
Ni dung:
1. MCH ĐIN MT CHIU
Mc tiêu:
- Trình y đưc khái nim, nguyên sn sinh ra dòng đin mt chiu, các đi
lưng cơ bn các đnh lut cơ bn ca mch đin mt chiu.
1.1 Khái nim và nguyên lý sn sinh ra dòng đin mt chiu
1.1.1 Khái nim mch đin mt chiu
Dòng đin cnh là dòng
chuyn đng ca c ht mang đin
như đin t, ion. Chiu ca ng đin
đưc quy ưc t dương sang âm
(ngưc vi chiu chuyn đng ca các
đin t t âm sang dương (hình1.1)
Dòng mt chiu dòng có tr
s và chiu không đi theo thi gian.
1.1.2 Nguyên lý sn sinh ra dòng đin mt chiu
Sơ đ nguyên lý làm vic ca máy pt đin mt chiu như nh 1.2a. Máy gm
có mt khung dây a b c d đầu ni vi hai phiến p. Khung dây và phiến góp
quay quanh trc ca nó vi tc đ không đi trong t trưng ca hai cc nam
cm N-S. Các chi than A, B đt c định luôn t vào phiến p.
Khi phn ng quay (khung dây abcd quay) trong t trường đều ca phn
cm (nam châm S-N), các thanh dn ca dây qun phn ng ct t trường phn
A
B
D
Hình 1.1 Dòng đin mt chiu
5
Hình 1.2 Sơ đồ nguyên lý làm vic ca máy phát đin mt chiu
a. Mô t nguyên lý máy phát; b. SĐĐ máy phát có mt phn t;
c. SĐĐ máy phát có nhiu phn t
cm, theo đnh lut cm ng đin t, trong khung dây s cm ng sut đin đng
xoay chiu mà tr s tc thi ca nó đưc xác đnh theo công thc:
e = Blv trong đó (1-1)
B: T cm nơi thanh dn qt qua (đơn v: T)
l: Chiu i dây dn nm trong t trưng (m)
v: Tc đ i ca thanh dn (m/s)
Chiu ca sut đin đng đưc c đnh theo quy tc n tay phi. Vy
theo hình 1.2a sut đin đng ca thanh dn ab nm dưi cc t N chiu đi t b
đến a, còn ca thanh dn cd nm dưi cc S có chiu t d đến c. Nếu ni hai chi
than A B vi ti tsut đin đng trong khung dây s sinh ra trong mch ngoài
mt ng đin chy t chi than A đến chi than B.
Khi phn ng quay được na ng, v t ca phn t thay đổi, thanh dn ab
cc S, thanh dn cd cc N, sut đin đng trong thanh dn đi chiu. Nh chi
than đng n, chi A vn tiếp xúc vi phiến góp trên, chi B tiếp xúc vi phiến
góp dưi, nên dòng đin mch ngi kng đi. Nh c góp và chi than, đin
áp trên chi ng đin qua ti đin áp ng đin mt chiu.
Nếu y ch có mt phn t, đin áp đin cc máy pt như hình 1.2b. Đ
đin áp ln và ít đp mch (nh1.2c). Dây qun có nhiu phn t nhiu phiến
đi chiu.
1.2 Các định lut và đại lượng đặc trưng ca dòng đin mt chiu
1.2.1 Các định lut
a. Đnh lut Ôm cho đon mch
- Nhánh thun đin tr:
Xét mch thun đin tr (hình1.3), biu thc
tính dòng đin qua đin tr:
I = U/ R (1-2) trong đó
U: tính bng Volt (V)
I: nh bng Ampe (A)
R
U
Hình 1.3
Nh
ánh
t
hu
n
tr