1
TRƢỜNG CAO ĐẲNG HÀNG HẢI II
KHOA KHAI THÁC MÁY
GIÁO TRÌNH
ĐIỆN KỸ THUẬT
MÃ SỐ: MĐ 08
NGHỀ: CHẾ TẠO VỎ TÀU THỦY
HỆ: TRUNG CẤP
(Lưu hành nội bộ)
GIÁO VIÊN: BÙI KIM HẢI
TP HỒ CHÍ MINH - 2021
2
LỜI NÓI ĐẦU
Kỹ thuật điện là ngành kỹ thuật ứng dụng các hiện tượng điện từ để biến
đổi năng lượng, đo lường, điều khiển, xử lý tín hiệu. Năng lượng điện sử dụng
trở nên rất phổ biến và cần thiết, đóng vai trò vô cùng quan trọng trong đời sống
và sản xuất.
Giáo trình môn học Kỹ thuật điện được biên soạn dành cho sinh viên các
ngành kỹ thuật không chuyên về Điện thuộc trường Cao đẳng Hàng hải II.
Nội dung Giáo trình gồm 4 phần chính:
Phần 1: CAÙC KHAÙI NIEÄM CÔ BAÛN TRONG MAÏCH ÑIEÄN
Cung cấp các kiến thức cơ bản về mạch điện (thông số, mô hình, các định
luật cơ bản), các phép biến đổi tương đương của mạch điện.
Phần 2: MẠCH ĐIỆN MỘT CHIỀU
Trình bày các định luật cơ bản, phương pháp giải các mạch điện một
chiều thường gặp.
Phần 3: DOØNG ÑIEÄN XOAY CHIEÀU HÌNH SIN
Trình bày nguyên lý của dòng điện xoay chiều hình sin, phương pháp giải
mạch điện xoay chiều phân nhánh và không phân nhánh.
Phần 4: MAÏCH ÑIEÄN BA PHA
Trình bày nguyên lý, cách đấu nối mạch điện xoay chiều 3 pha, tính toán
công suất mạch điện xoay chiều 3 pha.
Tác giả xin chân thành cảm ơn Khoa Khai thác máy tàu thủy – Trường
Cao đẳng Hàng hải II đã quan tâm và tạo mọi điều kiện cho tác giả hoàn thành
giáo trình này.
ThS. Bùi Kim Hải
3
MUÏC LUÏC
LỜI NÓI ĐẦU 2
CHÖÔNG 1: CAÙC KHAÙI NIEÄM CÔ BAÛN TRONG MAÏCH ÑIEÄN
1.1 Moâ hình Mạch điện. 3
1.2 Caùc khaùi nieäm cô baûn trong maïch ñieän. 11
1.3 Caùc pheùp bieán ñoåi töông ñöông. 12
CHÖÔNG 2: MẠCH ĐIỆN MỘT CHIỀU
2.1 Các định luật và biểu thức cơ bản 18
2.2 Caùc phöông phaùp giaûi maïch ñieän moät chieàu 24
OÂn tập Chöông 1 – 2 42
CHÖÔNG 3: DOØNG ÑIEÄN XOAY CHIEÀU HÌNH SIN
3.1 Khaùi nieäm 43
3.2 Giaûi maïch ñieän xoay chieàu khoâng phaân nhaùnh 48
3.3 Giaûi maïch ñieän xoay chieàu phaân nhaùnh 57
OÂn taäp Chöông 3 80
CHÖÔNG 4: MAÏCH ÑIEÄN BA PHA
4.1 Khaùi nieän chung 81
4.2 Sô ñoà ñaáu daây trong maïch ñieän ba pha caân baèng 82
4.3 Coâng suaát maïch ba pha 88
4.4 Phöông phaùp giaûi maïch ñieän ba pha caân baèng 91
Taøi lieäu tham khaûo 100
4
Chƣơng 1: CAÙC KHAÙI NIEÄM CÔ BAÛN TRONG MAÏCH ÑIEÄN
Bài 1.1: MOÂ HÌNH MAÏCH ÑIEÄN
1.1.1: Mạch điện.
Maïch ñieän laø taäp hôïp caùc thieát bò ñieän noái vôùi nhau bôûi daây daãn taïo
thaønh nhöõng voøng kín ñeå doøng ñieän chaïy qua. Maïch ñieän goàm ba phaàn cô baûn:
Nguoàn ñieän, phuï taûi vaø daây daãn.
Ví duï: Sô ñoà maïch ñieän ñôn giaûn.
Hình 1-1
* Nguoàn ñieän: Laø thieát bò bieán ñoåi caùc daïng naêng löôïng nhö cô naêng, hoùa
naêng, … thaønh ñieän naêng.
Ví duï: Maùy phaùt ñieän, pin, aéc qui v.v…
- Kyù hieäu:
Hình 1-2
Trong ñoù:
- E laø söùc ñieän ñoäng cuûa nguoàn ñieän, coù chieàu ñi töø (-) nguoàn veà (+)
nguoàn.
- ro laø ñieän trôû trong cuûa nguoàn (noäi trôû).
- Doøng ñieän do nguoàn ñieän taïo ra coù chieàu truøng vôùi chieàu söùc ñieän
ñoäng E.
* Daây daãn: Ñeå daãn doøng ñieän töø nguoàn tôùi nôi tieâu thuï, thöôøng laø daây
ñoàng hoaëc nhoâm.
E
E
r0
r0
+
_
+
_
E
Rt
Rd
I
_
ro
5
* Phuï taûi: Laø caùc thieát bò tieâu thuï ñieän naêng, bieán ñoåi ñieän naêng thaønh
caùc daïng naêng löôïng khaùc nhö cô naêng, nhieät naêng, quang naêng,…
Ví duï: Ñoäng cô ñieän, ñeøn ñieän, baøn laø ñieän,…
Khi tính toaùn, caùc phuï taûi nhö ñeøn ñieän, baøn laø ñieän,… ñöôïc bieåu dieãn
baèng ñieän trôû thuaàn R (Hình 1-3.a), coøn caùc phuï taûi nhö ñoäng cô ñieän ñöôïc
bieåu dieãn bôûi ñieän trôû trong ro noái tieáp vôùi söùc ñieän ñoäng E coù chieàu ngöôïc
vôùi chieàu doøng ñieän I chaïy trong maïch (Hình 1-3.b).
* Ngoaøi ra maïch ñieän coøn coù phaàn töû phuï trôï laø caùc thieát bò ñoùng caét
(Caàu dao, rô le…), thieát bò baûo veä( Caàu chì, aùp toâ maùt…), thieát bò ño löôøng
(Voân keá, Ampe keá…)
a b
Hình 1-3
1.1.2: Caùc hieän töôïng caûm öùng ñieän töø.
Caùc hieän töôïng caûm öùng ñieän töø raát nhieàu veû, nhö hieän töôïng chænh
löu, bieán aùp, khueách ñaïi…
Tuy nhieân xeùt theo quan ñieåm naêng löôïng thì quaù trình ñieän töø trong
maïch ñieän coù theå quy veà hai hieän töôïng naêng löông cô baûn :
-Hieän töôïng bieán ñoåi naêng löôïng.
-Hieän töôïng tích phoùng naêng löôïng ñieän töø…………………………………
1.1.3: Hieän töôïng bieán ñoåi naêng löôïng.
Hieän töôïng bieán ñoåi naêng löôïng coù theå chia laøm hai loaïi 2 loaïi:
-Hieän töôïng nguoàn : laø hieän töôïng bieán ñoåi töø caùc daïng naêng löôïng khaùc nhö
cô naêng, hoùa naêng, nhieät naêng … thaønh naêng löôïng ñieän töø .
E
r0
R
+
_
I