BỘ NỘI VỤ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
BÀI GIẢNG
PHÁP LUẬT VỀ QUYỀN CON NGƯỜI
(Dùng đào tạo trình độ đại học)
Chủ biên: TS. Nguyễn Thị Hồng Bình
LƯU HÀNH NỘI BỘ
Hà Nội, năm 2025
LỜI NÓI ĐẦU
Quyền con người là một chủ đề có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, không chỉ mang
tính lý luận sâu sắc mà còn gắn liền mật thiết với thực tiễn đời sống chính trị và xã hội.
Đó là những giá trị cao quý, kết tinh từ nền văn hóa của tất cả các dân tộc trên thế giới,
đóng vai trò là tiếng nói chung, mục tiêu chung và phương tiện chung của toàn nhân loại
nhằm bảo vệ và thúc đẩy nhân phẩm, hạnh phúc của mỗi con người.
Quyền con người đã được chính thức pháp điển hóa trong luật quốc tế, trở thành
một hệ thống các tiêu chuẩn pháp lý mang tính chất bắt buộc với mọi quốc gia. Việc tôn
trọng và bảo vệ các quyền này hiện đã trở thành thước đo căn bản về trình độ văn minh
của các nước và các dân tộc. Do đó, thúc đẩy và bảo vệ quyền con người, cả trong pháp
luật và thực tiễn, là nghĩa vụ chung đòi hỏi sự đóng góp của tất cả các quốc gia, dân tộc,
giai cấp, tầng lớp và cá nhân. Mục tiêu lớn lao mà nhân loại đang hướng tới là xây dựng
một “nền văn hóa nhân quyền”, kết hợp hài hòa những đặc thù và giá trị truyền thống
tốt đẹp của các dân tộc với các tiêu chuẩn pháp lý quốc tế về nhân phẩm. Tại Việt Nam,
quyền con người luôn giữ vị trí cốt lõi. Sự quan tâm và thúc đẩy các quyền con người
luôn là ưu tiên hàng đầu của Đảng và Nhà nước Việt Nam, được phản ánh một cách nhất
quán và xuyên suốt trong mọi chính sách, pháp luật từ trước đến nay.
Môn học Pháp luật về quyền con người có ý nghĩa quan trọng đối với sinh viên
ngành Luật vì giúp sinh viên hiểu rõ bản chất, giá trị và vai trò các quyền cơ bản của
con người trong đời sống xã hội. Thông qua môn học, sinh viên nắm được khung pháp
lý quốc tế và quốc gia về quyền con người, từ đó biết cách nhận diện, bảo vệ và thực
hiện các quyền của bản thân cũng như tôn trọng quyền của người khác.
Bài giảng này được biên soạn trước hết để phục vụ nhu cầu giảng dạy, học tập của
giảng viên và sinh viên Khoa Luật, giúp sinh viên có tài liệu nghiên cứu một cách hệ
thống, khoa học về môn học Pháp luật về quyền con người, phương pháp tiếp cận dễ
hiểu, rõ ràng, hợp lý với cơ cấu của chương trình môn học, góp phần hình thành tư duy
pháp lý, tinh thần trách nhiệm và ý thức công dân, giúp sinh viên có khả năng phân tích,
đánh giá các vấn đề xã hội liên quan đến quyền con người và vận dụng kiến thức vào
công việc và cuộc sống sau này.
Bài giảng được chia thành 8 chương:
Chương 1: Khái quát về môn học pháp luật về quyền con người
Chương 2: Khái quát về quyền con người
Chương 3: Khái quát luật quốc tế về quyền con người
Chương 4: Các quyền dân sự và chính trị, các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa
Chương 5: Luật quốc tế về quyền của những nhóm người dễ bị tổn thương
Chương 6: Cơ chế bảo vệ và thúc đẩy quyền con người
Chương 7: Lịch sử phát triển và quan điểm, chính sách cơ bản của Đảng, nhà nước
Việt Nam về quyền con người
Chương 8: Pháp luật và cơ chế thực hiện quyền con người ở Việt Nam
Ban biên soạn rất mong nhận được những ý kiến đóng góp quý báu của các nhà
khoa học, các giảng viên và sinh viên để hoàn thiện bài giảng hơn.
Chúng tôi xin chân thành cảm ơn!
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1. KHÁI QUÁT VỀ MÔN HỌC QUYỀN CON NGƯỜI ....................... 1
1.1. Bối cảnh, ý nghĩa, tầm quan trọng của việc nghiên cứu, giáo dục quyền con
người ở Việt Nam ........................................................................................................... 1
1. 1.1. Bối cảnh ............................................................................................................... 1
1.1.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu, giáo dục quyền con người ................................... 2
1.1.3. Tầm quan trọng việc nghiên cứu, giáo dục quyền con người ............................ 2
1.2. Mục tiêu của môn học “Pháp luật về quyền con người” ...................................... 3
1.3. Đối tượng, nội dung của môn học Pháp luật về quyền con người ....................... 3
1.3.1. Đối tượng của môn học pháp luật về quyền con người ...................................... 3
1.3. 2. Nội dung cơ bản của môn học ............................................................................ 4
1.4. Phương pháp luận của môn học ............................................................................ 4
1.5. Tính chất đa ngành, liên ngành trong nghiên cứu và giảng dạy về quyền con
người ............................................................................................................................... 5
CHƯƠNG 2. KHÁI QUÁT VỀ QUYỀN CON NGƯỜI ............................................ 6
2.1. Khái niệm quyền con người ................................................................................... 7
2.2. Nguồn gốc của quyền con người ............................................................................ 8
2.3. Tính chất của quyền con người ............................................................................ 10
2.4. Lịch sử phát triển của tư tưởng về quyền con người ........................................ 11
2.4.1. Những dấu mốc trong lịch sử phát triển của tư tưởng nhân loại về quyền con
người ............................................................................................................................. 11
2.4.2. “Thuyết quyền con người thế hệ thứ ba” .......................................................... 12
2.5. Phân loại quyền con người ................................................................................... 14
2.5.1. Phân loại theo lĩnh vực ...................................................................................... 14
2.5.2. Phân loại theo chủ thể của quyền ..................................................................... 16
2.5.3. Phân loại theo một số tiêu chí khác ................................................................... 17
2.6. Nghĩa vụ của nhà nước về việc bảo đảm quyền con người ............................... 20
2.6.1. Nghĩa vụ Tôn trọng (Respect) ............................................................................ 20
2.6.2. Nghĩa vụ bảo vệ (Protect) ................................................................................... 20
2.6.3. Nghĩa vụ thực hiện (Fulfil) ................................................................................ 20
2.7. Chủ thể của quyền con người ............................................................................... 21
2.8. Quyền con người và một số phạm trù có liên quan ........................................... 22
2.9. Một số khía cạnh mới của quyền con người....................................................... 24
2.10. Một số thách thức và triển vọng phát triển con người .................................... 26
CHƯƠNG 3. KHÁI QUÁT LUẬT QUỐC TẾ VỀ QUYỀN CON NGƯỜI .......... 28
3.1. Khái niệm của luật nhân quyền quốc tế ............................................................... 28
3.2. Vị trí của luật nhân quyền quốc tế ...................................................................... 29
3.3. Đối tượng và phương pháp điều chỉnh của luật nhân quyền quốc tế .............. 30
3.4. Nguồn của luật nhân quyền quốc tế .................................................................... 31
3.5. Mối quan hệ giữa luật nhân quyền quốc tế và pháp luật quốc gia .................. 32
3.6. Mối quan hệ giữa luật nhân quyền quốc tế và luật nhân đạo quốc tế ............. 33
3.6.1. Khái quát về luật nhân đạo quốc tế ................................................................... 33
3.6.2. Những điểm giống nhau cơ bản giữa luật nhân đạo quốc tế và luật nhân quyền
quốc tế ........................................................................................................................... 35
3.6.3. Những điểm khác nhau cơ bản giữa luật nhân đạo quốc tế và luật nhân quyền
quốc tế ........................................................................................................................... 36
3.6.4. Mối quan hệ giữa luật nhân quyền quốc tế và luật nhân đạo quốc tế ............ 36
3.7. Khái quát lịch sử hình thành và phát triển của luật nhân quyền quốc tế ....... 37
3.7.1. Những yếu tố tiền đề .......................................................................................... 37
3.7.2. Chiến tranh thế giới thứ hai - cú hích quyết định với sự ra đời của luật nhân
quyền quốc tế ................................................................................................................ 37
CHƯƠNG 4: CÁC QUYỀN DÂN SỰ VÀ QUYỀN CHÍNH TRỊ, CÁC QUYỀN
KINH TẾ, XÃ HỘI VÀ VĂN HÓA TRONG LUẬT QUỐC TẾ ............................ 46
4.1. Khái quát về các quyền dân sự và chính trị, các quyền kinh tế, xã hội và văn
hóa ................................................................................................................................. 46
4.1.1. Khái quát về các quyền dân sự và chính trị trong luật quốc tế ........................ 46
4.1.2. Khái quát các quyền kinh tế, xã hội và văn hóa trong luật quốc tế ................. 47
4.2. Nội dung về các quyền dân sự và chính trị, các quyền kinh tế, xã hội và văn
hóa trong luật quốc tế. ................................................................................................. 48
4.2.1. Nội dung về các quyền dân sự và chính trị chủ yếu ......................................... 48
CHƯƠNG 5: CƠ CHẾ BẢO VỆ VÀ THÚC ĐẨY QUYỀN CON NGƯỜI .......... 73
5.1. Khái quát về cơ chế bảo vệ và thúc đẩy quyền con người ................................ 73
5.2. Cơ chế bảo vệ và thúc đẩy quyền con người của liên hợp quốc ....................... 74
5.3. Các cơ chế khu vực về bảo vệ và thúc đẩy quyền con người ............................ 89
5.4. Các cơ quan quốc gia về bảo vệ và thúc đẩy quyền con người ........................ 97
CHƯƠNG 6: LUẬT QUỐC TẾ VỀ QUYỀN CON NGƯỜI CỦA MỘT SỐ NHÓM
NGƯỜI DỄ BỊ TỔN THƯƠNG ............................................................................... 101
6.1. Khái quát luật quốc tế về quyền con người của một số nhóm người dễ bị tổn
thương ......................................................................................................................... 102
6.2. Quyền của phụ nữ theo luật quốc tế ................................................................. 104