Tín chỉ Sản Phụ khoa 1 Bài Team-Based Learning 4-10: Thực hành nuôi con bằng sữa mẹ
Bài giảng trực tuyến Các tư thế bế bé khi cho bú. Cách đặt trẻ vào vú. Ngậm bắt vú. Đánh giá một bữa bú.
© Bộ môn Phụ Sản, Khoa Y, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. Tác giả giữ bản quyền
1
Bài Team-Based Learning 4-10: Thực hành nuôi con bằng sữa mẹ
Các tư thế bế bé khi cho bú.
Cách đặt trẻ vào vú.
Ngậm bắt vú.
Đánh giá một bữa bú.
Âu Nhựt Luân 1, Lê Thị Mỹ Trinh 2
Mục tiêu bài giảng
Sau khi học xong bài, sinh viên có khả năng:
1. Nhận diện được 4 tư thế căn bản để bế bé khi cho bú mẹ
2. Hướng dẫn được một bà mẹ cách đặt trẻ vào vú
3. Đánh giá được tình trạng ngậm bắt vú của trẻ
4. Đánh giá đúng một bữa bú
Có nhiều tư thế bế trẻ. Cần tuân thủ 4 nguyên tắc về tư thế bế trẻ.
Tư thế bắt chéo
Cross-cradle hold
Tư thế bế ẵm
Cradle hold
Tư thế bế cặp chặt
Football. Clutch
Tư thế nằm cho bú
Reclining
Tư thế vắt chéo là tư thế tương tự như tư
thế ngồi bế ẵm, ngoại trừ việc 2 tay của
bà mẹ đổi vai trò cho nhau.
Trong tư thế vắt chéo, bé được đỡ bằng
cẳng tay và bàn tay đối bên với bên vú
đang bú.
Tư thế này giúp mẹ có thể kiểm soát đầu
bé tốt hơn, khi đầu được đặt giữa các
ngón tay cái và bàn tay.
Ưu điểm và tình huống hữu ích:
Tư thế này rất tốt khi trẻ rất nhỏ hoặc bé
ngậm bắt vú khó khăn, do bàn tay có thể
dễ dàng sửa chữa, thay đổi vị trí của đầu
bé.
Đặt lưng bé nằm trên cẳng tay, đầu bé ở
chỗ khúc lượn khuỷu tay, đồng thời dùng
bàn tay đỡ mông bé. Ngón tay cái của bà
ta còn có thể giữ được tay bé. Bằng cách
xoay trở cẳng tay, bà ta có thể dễ dàng
hướng toàn thân bé vào phía mình.
Miệng bé phải ngang tầm của núm vú.
Đặt hai cánh tay của bé ở đúng hai phía
của bên ngực cho bú. Riêng cánh tay sau
của bé có thể vòng ôm eo mẹ.
Bàn tay còn lại dùng để nâng bầu vú.
Có thể dùng gối để đỡ cơ thể bé và một
bên cánh tay bà mẹ.
Sai lầm thường mắc phải:
Bé được đặt nằm ngửa trên cẳng tay, đầu
bé xoay về phía vú mẹ. Bé không thể bú
được trong tư thế vẹo cổ này. Cần sửa
chữa sao cho thân bé áp vào thân bà mẹ,
bụng áp bụng.
Mẹ ngồi thẳng người, dựa lưng vào ghế.
Hai bên vai thẳng và thoải mái.
Bàn tay và ngón tay dỡ vai, cổ, đầu bé.
Mặt bé hướng lên gần sát ngực mẹ. Phần
lưng trên của bé nằm trên cẳng tay. Chân
bé tì vào phía sau. Phần mông bé nằm
ngang mức khuỷu tay mẹ.
Kê gối dưới tay mẹ để mẹ được thoải
mái, đồng thời nâng bé ngang tầm vú
mẹ.
Bàn tay còn lại dùng để nâng bầu vú.
Ưu điểm và tình huống hữu ích:
Là tư thế mà bà mẹ có thể quan sát trẻ bú
và kiểm soát được tư thế của đầu bé.
Tư thế này thường được dùng cho những
trường hợp mẹ sanh mổ, trẻ nhẹ cân hay
non tháng, song thai, vú to hay núm vú
phẳng, hay cho những trường hợp trẻ
gặp khó khăn khi ngậm bắt vú.
Không nhất thiết rằng mẹ luôn phải ngồi
cho con bú. Có thể cho bú ở tư thế nằm.
Bà mẹ nằm nghiêng, đầu cao. Có thể kê
gối ở lưng và đùi. Chân gập lại ở đầu gối.
Cố gắng giữ lưng và hông theo một
đường thẳng.
Đặt bé nằm nghiêng sát, mặt bé sát vào
gần ngực dưới của bà mẹ. Miệng bé
ngang tầm với núm vú. Dùng cánh tay
phía dướI để ôm và giữ bé ở tu Othế gần
ngực bà mẹ. Cánh tay còn lại dùng để
nâng vú.
Không nhất thiết phải đổi tư thế để cho
bé bú vú kia. Trong trường hợp không
muốn đổi tư thế, kê gối phía dưới bé để
nâng toàn thân bé lên cao.
Ưu điểm và tình huống hữu ích
Tư thế này phù hợp cho mẹ sanh mổ.
Cũng có thể dùng tu Othế này khi cho bú
ban đêmvà khi bà mẹ bị mệt.
!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! !!!!!!!!!!!!!!!!!!!! !
1 Giảng viên, Bộ môn Phụ Sản, Khoa Y, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. E-mail: aunhutluan@gmail.com
2 Giảng viên, Bộ môn Phụ Sản, Khoa Y, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. E-mail: trinhle1501@gmail.com
Tín chỉ Sản Phụ khoa 1 Bài Team-Based Learning 4-10: Thực hành nuôi con bằng sữa mẹ
Bài giảng trực tuyến Các tư thế bế bé khi cho bú. Cách đặt trẻ vào vú. Ngậm bắt vú. Đánh giá một bữa bú.
© Bộ môn Phụ Sản, Khoa Y, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. Tác giả giữ bản quyền
2
Cần tuân thủ 4 nguyên tắc về tư thế bế trẻ.
Dù lựa chọn tư thế nào cũng cần tuân theo 4 nguyên tắc chung sau:
• Cả mẹ và trẻ đều thoải mái
• Đầu và thân trẻ trên cùng một đường thẳng
• Thân trẻ được nâng đỡ toàn bộ và nằm sát thân mẹ
• Mặt trẻ đối diện bầu vú, miệng trẻ đối diện núm vú
Cách đặt trẻ vào vú mẹ
• Đưa môi bé vào gần núm vú mẹ, bé sẽ phản ứng lại bằng cách mở rộng miệng và đẩy lưỡi ra.
• Mẹ dùng tay nâng vú, giữ vú để núm vú thẳng ra hay hơi nâng lên một chút.
• Mẹ đưa bé lại gần mình hơn, giúp bé nhận biết vú, ngậm được núm vú và càng nhiều quầng vú càng tốt.
Hình dưới đây mô tả chi tiết tuần tự các bước đặt trẻ vào vú có hiệu quả.
1. Mũi hướng về núm vú
2. Môi dưới tiếp xúc với vú
3. Chờ đến khi miệng trẻ há to
4. Cằm trẻ chạm vào vú
2.1
Môi tiếp xúc với vú bé
sẽ há to miệng
3.1
Quầng vú sẽ từ từ lọt vào
miệng bé
3.2
Quầng vú sẽ từ từ lọt vào
miệng bé
3.3
Toàn bộ quầng vú đã lọt
vào miệng bé
4
Bé ngậm trọn quầng vú và
các xoang sữa
Sau khi đặt trẻ vào vú, cần đảm bảo trẻ ngậm bắt vú tốt.
Ngậm bắt vú sai: Bé chỉ ngậm núm vú nên không
thể ép được các xoang sữa!!
Khi ngậm bắt vú sai: Miệng bé không mở rộng, bé
chỉ ngậm đầu vú bằng môi, phần quầng vú thấy
được rất nhiều, cằm ở xa bầu vú, mũi bé không tựa
vào bầu vú.
Ngậm bắt vú đúng: Bé ngậm được toàn bộ quầng
vú, nên ép một cách hiệu quả các xoang sữa
Khi ngậm bắt vú đúng: Miệng bé mở rộng, môi dưới
cong tròn áp vào bầu vú, cằm bé chạm vào bầu vú
mẹ, quầng vú phía dưới nhìn thấy ít hơn phía trên,
mũi bé tựa vào vú mẹ nhưng vẫn tự do.
Tín chỉ Sản Phụ khoa 1 Bài Team-Based Learning 4-10: Thực hành nuôi con bằng sữa mẹ
Bài giảng trực tuyến Các tư thế bế bé khi cho bú. Cách đặt trẻ vào vú. Ngậm bắt vú. Đánh giá một bữa bú.
© Bộ môn Phụ Sản, Khoa Y, Đại học Y Dược TP. Hồ Chí Minh. Tác giả giữ bản quyền
3
Ngậm bắt vú đúng là yếu tố căn bản để trẻ có một bữa bú hiệu quả. Ngậm bắt vú đúng cho phép lưỡi bé ép hiệu quả vào các xoang sữa,
giúp thoát lưu hiệu quả sữa vào khoang miệng của bé. Nhận biết trẻ ngậm bắt vú tốt khi thoả những yếu tố sau:
• Cằm trẻ chạm vào vú mẹ
• Miệng trẻ mở rộng
• Môi dưới đưa ra ngoài
• Quầng vú còn lại phía trên nhiều hơn phía dưới.
Đánh giá một bữa bú phải dựa trên nhiều yếu tố. Mục đích cuối cùng là nhận biết bé bú có hiệu quả.
Các tiêu chuẩn của một bữa bú hiệu quả gồm:
• Tư thế của bé và mẹ: Rất quan trọng vì ảnh hưởng nhiều đến khả năng ngận bắt vú của bé.
• Đáp ứng của trẻ khi tiếp xúc vú mẹ: bé có dùng lưỡi thăm dò vú mẹ hay không, có ngậm bắt vú tốt không.
• Cảm xúc, thái độ của mẹ trong quá trình cho bé bú: mẹ có chú tâm vào bữa bú, có nhìn trẻ chăm chú hay âu yếm trẻ hay không.
• Quan sát vú: vú tròn hơn, núm vú săn lại và sữa chảy ra từ núm vú còn lại là dấu hiệu của phản xạ oxytocin tốt. Sau bữa bú, vú trở
nên mềm vì được làm trống.
• Quan sát thái độ của bé trong bữa bú: bé thoải mái, ngậm bắt vú tốt, lưỡi ép vào vú mẹ, miệng ướt, thỉnh thoảng nuốt “ừng ực” là
dấu hiệu bú tốt.
• Thời gian bữa bú: bé hài lòng, tự nhả vú, bé bú đủ thường ngủ yên 2-3 giờ và tăng cân đều đặn.
Làm sao biết bé bú đủ?
• Bé bú mẹ đủ sẽ ngủ yên được từ 2-3 giờ.
• Bé bú mẹ thường đi ngoài sau mỗi cử bú, có thể đi ngoài 3-4 lần/ngày, phân hơi sệt, có màu vàng.
• Khám định kỳ theo dõi cân nặng bé sau mỗi tháng, sẽ thấy bé tăng cân đều đặn, từ 500 đến 1000 gram mỗi tháng.
• Sau khi bé bú xong một bên vú, nhẹ nhàng đưa ngón tay của bà mẹ vào góc miệng bé và đẩy về tai bé để dừng việc không cho bé
mút bên vú đó nữa.
Tài liệu đọc thêm
1. WHO. Breastfeeding counselling. A training course. Participant’s manual. WHO/CDR/93.4.
http://www.who.int/child_adolescent_health/documents/pdfs/bc_participants_manual.pdf
2. International Breastfeeding Journal.
http://www.internationalbreastfeedingjournal.com/content/3/1/6