TRƯỜNG ĐẠI HỌC LAO ĐỘNG - XÃ HỘI
BÀI GIẢNG
THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
Bạn biên tập: TS. Phạm Thị Thúy Vân
TS. Mai Thị Anh Đào
TS. Nguyễn Đức Huy
HÀ NỘI, 2025
2
MỤC LỤC
CHƯƠNG I. TỔNG QUAN VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ ......................................... 7
1.1. Khái niệm thương mại điện tử .............................................................................. 7
1.2. Các giai đoạn phát triển thương mại điện tử ......................................................... 9
1.3. Phân loại thương mại điện tử .............................................................................. 11
1.3.1. Phân loại theo mức độ số hóa ....................................................................... 11
1.3.2. Phân loại theo đối tượng tham gia ................................................................ 12
1.4. Mô hình khung của điện tử thương mại .............................................................. 13
1.5. Đặc điểm của thương mại điện tử ....................................................................... 14
1.6. Mô hình kinh doanh của thương mại điện tử ...................................................... 15
1.6.1 Khái niệm về mô hình kinh doanh của thương mại điện tử .......................... 15
1.6.2 Đặc điểm của mô hình kinh doanh của thương mại điện tử .......................... 16
1.6.3 Các mô hình kinh doanh thương mại điện tử phổ biến hiện nay ................... 19
1.7. Lợi ích của thương mại điện tử ........................................................................... 22
1.7.1 Lợi ích cho xã hội .......................................................................................... 23
1.7.2 Lợi ích cho khách hàng .................................................................................. 23
1.7.3 Lợi ích cho tổ chức ........................................................................................ 24
1.8. Thách thức trong ứng dụng thương mại điện tử ................................................. 24
1.9. Tình hình phát triển thương mại điện tử trên thế giới và một số quốc gia ......... 26
CÂU HỎI ÔN TẬP .................................................................................................... 27
CÂU HỎI THẢO LUẬN ........................................................................................... 27
CHƯƠNG 2. CƠ SỞ HẠ TẦNG KINH TẾ - XÃ HỘI - PHÁP LÝ CỦA THƯƠNG
MẠI ĐIỆN TỬ .............................................................................................................. 29
2.1 Cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội của thương mại điện tử ........................................ 29
2.1.1 Khái niệm và vai trò của cơ sở hạ tầng kinh tế - xã hội ................................ 29
2.1.2 Những yếu tố kinh tế - xã hội ảnh hưởng tới thương mại điện tử ................. 30
2.1.3 Những yêu cầu hạ tầng cơ sở kinh tế - xã hội cho thương mại điện tử ......... 31
2.1.4 Tạo lập môi trường kinh tế - xã hội cho thực hiện thương mại điện tử ......... 34
2.1.5 Hạ tầng kinh tế - xã hội cho phát triển thương mại điện tử ở Việt Nam ....... 35
2.1.6. Các doanh nghiệp dịch vụ cho TMĐT ......................................................... 35
2.2 Cơ sở hạ tầng pháp lý thương mại điện tử ........................................................... 36
2.2.1 Một số vấn đề pháp lý liên quan tới thương mại điện tử ............................... 36
2.2.2 Luật mẫu của UNCITRAl và luật giao dịch điện tử của một số quốc gia trên
thế giới .................................................................................................................... 38
2.2.3 Các văn bản pháp quy về giao dịch điện tử ở Việt Nam ............................... 43
3
CÂU HỎI ÔN TẬP .................................................................................................... 46
CÂU HỎI THẢO LUẬN ........................................................................................... 46
CHƯƠNG 3. CƠ SỞ HẠ TẦNG CÔNG NGHỆ TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
....................................................................................................................................... 47
3.1 Mạng máy tính ..................................................................................................... 47
3.1.1 Khái niệm ....................................................................................................... 47
3.1.2 Các loại mạng máy tính ................................................................................. 48
3.1.3 Ứng dụng của mạng máy tính ........................................................................ 51
3.2 Mạng Internet ....................................................................................................... 52
3.2.1 Sơ lược sự ra đời của internet ........................................................................ 52
3.2.2. Khái niệm về internet .................................................................................... 53
3.2.3 Cấu hình mạng Internet trong kinh doanh ..................................................... 54
3.2.4 Ứng dụng Internet trong kinh doanh ............................................................. 56
3.3 Mạng Extranet ...................................................................................................... 58
3.3.1 Khái niệm ....................................................................................................... 58
3.3.2 Cấu hình mạng Extranet ................................................................................ 59
3.3.3 Ứng dụng của mạng Extranet trong kinh doanh ............................................ 60
3.4 Mạng Intranet ....................................................................................................... 62
3.4.1 Khái niệm ....................................................................................................... 62
3.4.2 Cấu hình mạng Intranet ................................................................................. 62
3.4.3 Ứng dụng của mạng Intranet trong kinh doanh ............................................. 64
3.5 Các thiết bị mạng ................................................................................................. 65
3.5.1 Khái niệm về thiết bị mạng ............................................................................ 65
3.5.2 Các thiết bị mạng cơ bản ............................................................................... 65
3.6 Công nghệ Website .............................................................................................. 67
3.6.1 Khái niệm và đặc điểm Website .................................................................... 67
3.6.2 Phương pháp tiếp cận xây dựng wedsite trong thương mại điện tử .............. 69
3.6.3 Giới thiệu một số công nghệ và ngôn ngữ lập trình web ............................... 74
3.6.4 Các dịch vụ phổ biến trên mạng Internet ....................................................... 75
3.7 Cơ sở dữ liệu ........................................................................................................ 80
3.7.1 Khái niệm cơ sở dữ liệu ................................................................................. 80
3.7.2 Các loại cơ sở dữ liệu .................................................................................... 81
3.7.3 Định hướng thiết kế cơ sở dữ liệu ................................................................. 82
CÂU HỎI ÔN TẬP .................................................................................................... 86
CÂU HỎI THẢO LUẬN ........................................................................................... 86
4
CHƯƠNG 4. AN NINH MẠNG VÀ RỦI RO TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ ... 88
4.1 Rủi ro trong TMĐT .............................................................................................. 88
4.2 An ninh mạng trong TMĐT ................................................................................. 90
4.2.1 Khái niệm và vai trò của an ninh mạng trong TMĐT ................................... 90
4.2.2 Các khía cạnh của an ninh mạng ................................................................... 90
4.2.3 Những nguy cơ đe dọa an ninh mạng trong thương mại điện tử ................... 93
4.2.4 Giải pháp ứng phó với các nguy cơ đe dọa an ninh mạng trong thương mại
điện tử ..................................................................................................................... 94
4.3 Bảo mật trong giao dịch điện tử ........................................................................... 95
4.3.1 Mã hóa dữ liệu ............................................................................................... 96
4.3.2 Lớp ổ cắm an toàn (SSL/TLS) ....................................................................... 96
4.3.3 Các giao dịch điện tử an toàn ........................................................................ 96
4.3.4 Chữ ký điện tử ............................................................................................... 97
4.3.5 Chứng chỉ số hóa (Digital Certificate) ........................................................... 97
4.3.6 Tường lửa (Firewall) ...................................................................................... 97
4.4 Hợp đồng điện tử .................................................................................................. 98
4.5 Các tổ chức an ninh mạng của Việt nam ........................................................... 100
CÂU HỎI ÔN TẬP .................................................................................................. 102
CÂU HỎI THẢO LUẬN ......................................................................................... 102
CHƯƠNG 5. THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ B2C VÀ B2B ........................................... 103
5.1 Thương mại điện tử B2C ................................................................................... 103
5.1.1 Khái niệm và đặc điểm ................................................................................ 103
5.1.2 Mô hình kinh doanh thương mại điện tử B2C ............................................. 104
5.1.3 Khách hàng trực tuyến B2C......................................................................... 118
5.1.5 Sản phẩm mua bán trực tuyến B2C ............................................................. 122
5.2 Thương mại điện tử B2B ................................................................................... 123
5.2.1 Khái niệm và đặc điểm của thương mại điện tử B2B .................................. 123
5.2.2 Các mô hình thương mại điện tử B2B ......................................................... 128
5.2.3 Trao đổi điện tử B2B ................................................................................... 131
5.2.4 Cổng thông tin và không gian B2B ............................................................. 136
5.2.5. Hành vi khách hàng B2B ............................................................................ 142
CÂU HỎI ÔN TẬP .................................................................................................. 145
CÂU HỎI THẢO LUẬN ......................................................................................... 146
CHƯƠNG 6. THANH TOÁN ĐIỆN TỬ.................................................................... 147
6.1. Các yếu tố dẫn tới sự phát triển của công nghệ thanh toán trực tuyến ............. 147
5
6.2. Các công cụ hỗ trợ thanh toán trực tuyến ......................................................... 149
6.2.1. Tiền mặt số hóa (Digital Cash) ................................................................... 149
6.2.2. Séc điện tử (E-check) .................................................................................. 151
6.2.3. Thẻ thanh toán ............................................................................................ 153
6.2.4. Mã QR (QR Code Payment) ....................................................................... 156
6.3. Các công nghệ hỗ trợ ........................................................................................ 158
6.3.1. Thẻ thông minh (Smart Card) ..................................................................... 158
6.3.2. Ví điện tử .................................................................................................... 160
6.3.3. POS (Point of Sale) ..................................................................................... 163
6.4. Chuyển tiền điện tử ........................................................................................... 165
6.5. Internet Banking ................................................................................................ 168
6.6. Các rủi ro trong thanh toán điện tử ................................................................... 169
6.7. Các dịch vụ thanh toán điện tử phổ biến tại Việt Nam ..................................... 170
CÂU HỎI ÔN TẬP .................................................................................................. 172
CÂU HỎI THẢO LUẬN ......................................................................................... 172
CHƯƠNG 7. MARKETING ĐIỆN TỬ ...................................................................... 173
7.1 Tổng quan về marketing điện tử ........................................................................ 173
7.1.1 Khái niệm về marketing điện tử .................................................................. 173
7.1.2 Đặc điểm marketing điện tử ........................................................................ 174
7.1.3 Điều kiện áp dụng marketing điện tử .......................................................... 175
7.2 Nghiên cứu thị trường trực tuyến ....................................................................... 177
7.2.1 Khái niệm ..................................................................................................... 177
7.2.2. Quy trình nghiên cứu thị trường ................................................................. 177
7.2.3 Phương pháp thu thập thông tin ................................................................... 178
7.2.4 Phân tích và xử lý dữ liệu số........................................................................ 180
7.3 Phân đoạn và lựa chọn thị trường mục tiêu trực tuyến ...................................... 181
7.3.1. Phân tích và lựa chọn cơ sở phân đoạn....................................................... 181
7.3.2 Xây dựng hồ sơ phân đoạn thị trường ......................................................... 184
7.3.3. Đánh giá tính hấp dẫn của đoạn thị trường ................................................. 185
7.3.4 Lựa chọn đoạn thị trường mục ..................................................................... 186
7.3.5 Xây dựng và triển khai chân dung khách hàng số ....................................... 187
7.4 Chiến lược marketing điện tử ............................................................................. 188
7.4.1 Chiến lược giá .............................................................................................. 188
7.4.2 Chiến lược sản phẩm ................................................................................... 189
7.4.3 Chiến lược xúc tiến ...................................................................................... 189
