TRƯỜNG ĐẠI HỌC NHA TRANG
KHOA KỸ THUẬT GIAO THÔNG
Th.S NGUYỄN THÁI VŨ
BÀI GIẢNG
XẾP DỠ VÀ VẬN CHUYỂN
HÀNG HÓA TRÊN TÀU
LƯU HÀNH NỘI BỘ
LỜI NÓI ĐẦU
Xếp dỡ, vận chuyển Hàng hoá và Đồ án môn học là một trong những Học phần chuyên môn quan
trọng của ngành Khoa học Hàng hải trường Đại học Nha Trang.
Nội dung Học phần trình bày những kiến thức cơ bản về Hàng hoá trong vận tải biển, các phương
pháp chất xếp, vận chuyển và bảo quản các loại Hàng hoá thường gặp trong vận tải biển.
Học phần trang bị cho Sinh viên các phương pháp tính toán kiểm tra ổn định, mớn nước và hiệu số
mớn nước. Học phần còn cung cấp những kiến thức cơ bản để Sinh viên có thể lập Sơ đồ chất xếp Hàng
hóa cũng như cách sử dụng các loại hồ sơ tàu phục vụ cho việc kiểm tra ổn định, mớn nước, hiệu số
mớn nước khi lập Sơ đồ chất xếp Hàng hoá.
Tài liệu " Xếp dỡ và vận chuyển Hàng hoá trên tàu" được biên soạn để làm tài liệu giảng dạy chính
thức cho học phần “Xếp dỡ, vận chuyển hàng hoá và Đồ án môn học”.
Những chỉ dẫn trong tài liệu này ngoài việc cung cấp cho người đọc những kiến thức cơ bản như
trên mà còn:
- Chỉ ra các biện pháp khắc phục và các giải pháp cho các vấn đề liên quan đến Chất xếp và bảo
quản hàng hoá trên tàu.
- Phục vụ như là 1 tài liệu tham khảo cho các Nhà quản lý Cảng biển, các kỹ sư Hàng hải, nhân
viên kỹ thuật trên bờ, Giám định Hàng hải, Bảo hiểm Hàng hải, Chủ tàu và các Nhà khai thác
Tàu biển.
- Thông qua chủ đề này giúp mọi người trao đổi với nhau nhằm phát hiện và thông báo cho nhau
những vấn đề còn chưa được làm rõ khi tính toán, kiểm tra, điều chỉnh ổn định và mớn nước
cũng như phương pháp lập sơ đồ chất xếp Hàng hóa.
Lưu ý rằng không phải ai đọc tài liệu này đều sẽ có thể tính toán ổn định, mớn nước và lập được kế
hoạch, sơ đồ chất xếp hàng hóa lên tàu thủy. Việc này vẫn là nhiệm vụ của các kỹ sư ngành Khoa học
Hàng Hải, điều khiển tàu biển được đào tạo một cách chuyên nghiệp.
Cuốn tài liệu này bao gồm 7 chương:
- Chương 1: Tổng quan về Hàng hóa trong vận tải biển.
- Chương 2: Tính toán mớn nước khi xếp dỡ Hàng hóa.
- Chương 3: Tính toán ổn định khi xếp dỡ Hàng hóa.
- Chương 4: Tính toán lập Sơ đồ chất xếp Hàng hóa.
- Chương 5: Chất xếp vận chuyển hàng Bách hóa.
- Chương 6: Chất xếp vận chuyển hàng Rời.
- Chương 7: Vận chuyển Hàng hóa bằng Container
Tài liệu này sẽ giúp cho Sinh viên ngành Khoa học Hàng hải trường Đại học Nha Trang có thêm một
tài liệu để học tập. Hy vọng rằng đây cũng có thể làm tài liệu tham khảo cho những bạn đọc có quan
tâm đến lĩnh vực xếp dỡ, bảo quản Hàng hoá trên tàu biển.
Trong quá trình biên soạn Tôi đã cố gắng hệ thống hóa các Thuật ngữ, các Ký hiệu và biên soạn
theo hướng ứng dụng phù hợp với thực tế sản xuất hiện nay. Mặc dù đã có rất nhiều cố gắng trong quá
trình biên soạn nhưng chắc chắn không thể tránh khỏi những sai sót. Rất mong được sự góp ý của các
bạn đồng nghiệp, bạn đọc xa gần để cho Tài liệu này hoàn chỉnh hơn, đáp ứng được yêu cầu Giảng dạy
và Học tập.
Nha trang, Tháng 02 – 2017
Nguyễn Thái Vũ
iii
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HÀNG HÓA TRONG VẬN TẢI BIỂN …..…………..
1. KHÁI NIỆM VÀ PHÂN LOẠI HÀNG HÓA
1.1. Khái niệm ………………………………………………….......................................
1.2. Phân loại
2. TÍNH CHẤT CHUNG CỦA HÀNG HÓA – CHẤT LƯỢNG HÀNG HÓA ……........
2.1. Tính chất chung của hàng hóa.
2.2. Phương pháp xác định chất lượng hàng hóa ………………………………………….
3. THÔNG GIÓ HẦM HÀNG ……………………………………………………………
3.1. Các khái niệm cơ bản
3.1.1 Các đại lượng đặc trưng cho độ ẩm không khí
3.1.2 Nhiệt kế khô ướt …………………………………………………………………
3.1.3 Mồ hôi thân tàu và mồ hôi hàng hóa …………………………………………….
3.2. Xác định nhiệt độ điểm sương D …………………………………………………….
3.3. Mục đích của việc thông gió …………………………………………………………
3.4. Các nguyên tắc thông gió hầm hàng …………………………………………………
3.5. Các phương pháp thông gió hầm hàng ………………………………………………
3.5.1 Kết cấu thông thoáng thường gặp ở hầm hàng
3.5.2 Thông gió tự nhiên
3.5.3 Thông gió nhân tạo ………………………………………………………………
3.5.4 Hệ thống điều chỉnh độ ẩm
3.5.5 Hệ thống điều chỉnh nhiệt độ không khí
CHƯƠNG 2: TÍNH TOÁN MỚN NƯỚC KHI XẾP DỠ HÀNG HOÁ …………………
1. CÁC KHÁI NIỆM VÀ QUY ƯỚC CHUNG …………………………………………
1.1. Các kích thước và số đo cơ bản của tàu
1.1.1. Chiều dài tàu
1.1.2. Chiều rộng tàu ………………………………………………………………….
1.1.3. Chiều sâu và chiều cao tàu ……………………………………………………..
1.1.4. Ảnh hưởng của các tỷ lệ kích thước tàu ………………………………………..
1.1.5. Các hệ đơn vị thường dùng trong đo đạt tàu
1.2. Mớn nước của tàu ……………………………………………………………………
1.2.1. Khái niệm
1.2.2. Thước đo mớn nước của tàu …………………………………………………….
1.2.3. Cách đọc mớn nước của tàu
1.3. Tính toán mớn nước từ các mớn nước biểu kiến của tàu …………………………….
1.3.1. Tính toán mớn nước thực (d
F
, d
A
, d
M
)
1.3.2. Tính toán mớn nước trung bình chính xác d ……………………………………
1.4. Dấu chuyên chở - Công ước quốc tế về dấu chuyên chở ………...............................
1.4.1. Dấu chuyên chở
1.4.2. Công ước quốc tế về dấu chuyên chở ………………………………………….
1.5. Tải trọng của tàu - Dấu tấn tải trọng …………………………………………………
1.5.1. Tải trọng của tàu
1.5.2. Dấu tấn tải trọng ………………………………………………………………..
2. KHAI THÁC HỒ SƠ TÀU ………………………….………………………………..
2.1. Hệ tọa độ tàu
2.2. Các ký hiệu và quy ước ………………………….…………………………………..
2.3. Thước trọng tải
2.4. Đường cong thủy tĩnh ………………………….…………………………………….
3. TÍNH TOÁN MỚN NƯỚC VÀ ĐỘ LỆCH MỚN TRONG TRƯỜNG HỢP CHUNG
3.1. Các đại lượng làm thay đổi mớn nước
3.1.1. Khối lượng riêng nước biển, quan hệ giữa khối lượng riêng và mớn nước
3.1.2. Lượng hiệu chỉnh nước ngọt
3.1.3. Lượng hiệu chỉnh nước lợ ………………………………………………………
3.1.4. Số tấn cần để thay đổi một centimet mớn nước
Trang
1
1
1
1
2
2
3
3
3
3
4
5
5
7
8
9
9
9
10
10
10
11
11
11
11
12
12
13
13
13
14
15
15
15
18
20
20
21
22
22
24
25
25
26
26
27
30
30
30
30
31
31
iv
3.1.5. Mômen biến đổi độ lệch mớn một centimet …………………………………….
3.2. Xác định mớn nước mũi lái
3.2.1. Xác định mớn nước mũi lái bằng tính toán
3.2.2. Xác định mớn nước mũi lái bằng đồ thị ………………………………………..
3.3. Tính toán để xếp hàng đến mớn nước hay dấu chuyên chở cho phép ……………….
3.4. Tính độ lệch mớn nước theo kế hoạch xếp hàng …………………………………….
3.4.1 Ảnh hưởng của độ lệch mớn đến tính năng của tàu
3.4.2 Nguyên nhân của sự phát sinh độ lệch mớn
3.4.3 Tính toán độ lệch mớn nước …………………………………………………….
4. TÍNH MỚN NƯỚC VÀ ĐỘ LỆCH MỚN TRONG NHỮNG TRƯỜNG HỢP KHÁC
4.1. Khi dịch chuyển hàng – Khi xếp hoặc dỡ hàng ngay trên tâm mặt nổi
4.1.1. Khi dịch chuyển hàng hoá, chất lỏng ...
4.1.2. Khi xếp hoặc dỡ hàng ngay trên tâm mặt nổi ………………………………….
4.2. Tính mớn nước khi xếp, dỡ một hoặc nhiều lô hàng có trọng lượng vừa phải ………
4.3. Tính mớn nước khi xếp, dỡ một hoặc nhiều lô hàng có trọng lượng khá lớn ……….
4.4. Xếp dỡ hàng hoá đảm bảo mớn nước lái đúng như dự định ………………………….
4.5. Xếp hàng hoá đảm bảo độ lệch mớn đúng như dự định ……………………………...
4.6. Xếp lượng hàng lớn nhất đảm bảo mớn nước đúng như yêu cầu ………………….....
5. XÁC ĐỊNH MỚN VÀ ĐỘ LỆCH MỚN BẰNG CÁCH KHAI THÁC HỒ SƠ TÀU
5.1. Xác định mớn nước bằng giản đồ biến đổi mớn nước
5.2. Xác định mớn nước bằng bảng biến đổi mớn nước khi xếp (dỡ) 100 tấn hàng ……..
6. GIÁM ĐỊNH MỚN NƯỚC XÁC ĐỊNH TRỌNG LƯỢNG HÀNG HÓA …………..
6.1. Nguyên lý của phương pháp xác định trọng lượng hàng bằng cách giám định mớn nước
6.2. Giám định lần đầu ……………………………………………………………………
6.3. Giám định lần cuối …………………………………………………………………..
6.4. Xác định tổng khối lượng hàng xếp, dỡ
CHƯƠNG 3: TÍNH TOÁN ỔN ĐỊNH KHI XẾP DỠ HÀNG HOÁ …………………….
1. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ ỔN TÍNH CỦA TÀU.
1.1. Khái niệm và quy ước chung
1.2. Các trạng thái cân bằng của tàu ………………………………………………………
2. TÍNH TOÁN ỔN ĐỊNH TÀU Ở CÁC GÓC NGHIÊNG NHỎ ……………………….
2.1. Xác định độ ổn định ban đầu của tàu
2.2. Xác định chiều cao trọng tâm tàu
2.3. Chiều cao ổn định GM - Các yếu tố ảnh hưởng đến chiều cao ổn định của tàu ..........
2.3.1. Tính toán chiều cao ổn định GM
2.3.2. Ảnh hưởng của mặt thoáng chất lỏng đến chiều cao ổn định của tàu .................
2.3.3. Ảnh hưởng của trọng lượng treo trên cẩu đến chiều cao ổn định của tàu
2.4. Điều chỉnh chiều cao ổn định GM của tàu …………………………………………...
2.4.1. Dịch chuyển hoặc hoán đổi hàng hóa theo chiều thẳng đứng
2.4.2. Thêm, bớt hàng hóa hoặc bơm, xả nước Ballast ..............................................
2.5. Kiểm tra ổn định tàu bằng thực nghiệm ……………………………………………...
2.6. Điều chỉnh khi tàu bị nghiêng
2.6.1. Tàu bị nghiêng do trọng tâm nằm ngoài đường trung tâm dọc
2.6.2. Tàu bị nghiêng do chiều cao ổn định GM âm …………………………………..
3. TÍNH TOÁN ỔN ĐỊNH TÀU Ở CÁC GÓC NGHIÊNG LỚN ……………………….
3.1. Mô men ổn định ở các góc nghiêng lớn
3.2. Phương pháp dựng đường cong cánh tay đòn ổn định tĩnh G
o
Z
o
…………………….
3.2.1. Trường hợp sử dụng bảng đường cong hoành giao
3.2.2. Trường hợp sử dụng đường cong GZ vẽ sẵn ……………………………………
3.3. Đánh giá ổn định thông qua đồ thị cánh tay đòn ổn định tĩnh G
o
Z
o
………………….
4. ỔN ĐỊNH ĐỘNG ………………………………………………………………………
4.1. Khái niệm
4.2. Tính toán ổn định động
Trang
32
32
32
33
34
37
37
37
38
40
40
40
41
42
45
47
49
50
51
51
54
55
55
56
58
58
65
65
65
66
67
67
67
69
69
69
70
71
71
72
74
75
76
77
78
79
80
80
81
82
83
83
83
v
CHƯƠNG 4: TÍNH TOÁN LẬP SƠ ĐỒ CHẤT XẾP HÀNG HOÁ ……………………
1. KHÁI NIỆM VÀ YÊU CẦU CHUNG.
1.1. Khái niệm chung
1.2. Các yêu cầu khi tính toán lập sơ đồ chất xếp hàng hóa………………………………
2. TÍNH TOÁN LẬP SƠ ĐỒ CHẤT XẾP HÀNG HOÁ …………………………………
2.1. Tính toán tận dụng hết dung tải và trọng tải của tàu
2.1.1. Các khái niệm có liên quan
2.1.2. Tính toán tận dụng hết dung tải và trọng tải của tàu ……………………………
2.1.3. Tính toán tận dụng hết dung tải và trọng tải của tàu bằng phương pháp đồ thị
2.2. Tính toán kiểm tra ổn định và độ lệch mớn nước thõa đáng …………………………
2.2.1. Tính toán kiểm tra ổn định
2.2.2. Tính toán kiểm tra độ lệch mớn
2.3. Tính toán đảm bảo sức bền dọc thân tàu và sức bền cục bộ .....................................
2.3.1. Tính toán đảm bảo sức bền dọc tàu
2.3.2. Tính toán đảm bảo sức bền cục bộ ..................................................................
3. NHỮNG LƯU Ý CHUNG KHI LẬP SƠ ĐỒ CHẤT XẾP HÀNG HOÁ
4. CÁC BƯỚC LẬP SƠ ĐỒ CHẤT XẾP HÀNG HOÁ…………………………………..
Bước 1. Tập hợp các dữ liệu về tàu
Bước 2. Tìm hiểu về tình hình chuyến đi
Bước 3. Tính thời gian chuyến đi, lượng dự trữ và lượng hàng tối đa nhận lên tàu………
Bước 4. Tính toán phân phối hàng xuống từng hầm
Bước 5. Kiểm tra ổn định, mớn nước, hiệu số mớn nước và sức bền thân tàu tại cảng xếp
Bước 6. Kiểm tra ổn định, mớn nước, hiệu số mớn nước và sức bền thân tàu tại cảng dỡ
Bước 7. Tóm tắt kết quả tính toán, vẽ sơ đồ xếp hàng hóa kèm trình tự phân phối hàng
CHƯƠNG 5: CHẤT XẾP VẬN CHUYỂN HÀNG BÁCH HOÁ…………..……………
1. TỔNG QUAN.
2. CHUẨN BỊ HẦM HÀNG ……………………………………………………………...
2.1. Vệ sinh hầm hàng
2.2. Chèn lót
3. KỸ THUẬT CHẤT XẾP MỘT SỐ LOẠI BAO KIỆN THƯỜNG GẶP ……………..
3.1. Hàng bao
3.2. Hàng hòm (hộp), hàng đóng kiện …………………………………………………….
3.3. Hàng bó kiện
3.4. Hàng thùng
3.5. Hàng là các sản phẩm kim loại
4. VẬN CHUYỂN VÀ BẢO QUẢN MỘT SỐ LOẠI HÀNG THƯỜNG GẶP………….
4.1 Vận chuyển hàng ngũ cốc
4.2 Vận chuyển phân bón
4.3 Vận chuyển cao su……………………………………………………………………..
4.4 Vận chuyển xi măng
4.5 Vận chuyển thuỷ tinh
4.6 Vận chuyển bông sợi ………………………………………………………………….
4.7 Vận chuyển đường
4.8 Vận chuyển muối
4.9 Vận chuyển dầu ăn, mỡ bò
4.10 Vận chuyển bột cá
5. CHẤT XẾP VÀ CHUYÊN CHỞ HÀNG TRÊN BOONG ……………………………
5.1 Những yêu cầu và lưu ý khi chất xếp, chuyên chở hàng trên boong
5.2 Chất xếp và vận chuyển gỗ ……………………………………………………………
5.2.1 Khái quát
5.2.2 Yêu cầu chất xếp hàng gỗ trên boong
5.2.3 Yêu cầu chằng buộc gỗ trên boong
5.2.4 Những lưu ý về ổn định tàu khi chở gỗ trên boong ……………………………..
5.2.5 Những lưu ý khi chạy biển đối với những tàu chở gỗ
Trang
85
85
85
86
86
86
86
87
89
90
90
91
92
92
93
94
95
95
97
98
99
100
100
100
104
104
104
104
105
105
105
106
107
107
108
110
110
110
111
111
111
112
112
112
112
112
113
113
114
114
115
115
116
117