81
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (86). 2011
MOÂI TRÖÔØNG - SINH THAÙI
ÑAÙNH GIAÙ TAØI NGUYEÂN SINH KHÍ HAÄU
PHUÏC VUÏ PHAÙT TRIEÅN DU LÒCH TÆNH THÖØA THIEÂN HUEÁ
Nguyễn Thám, Nguyễn Hoàng Sơn*
1. Ñaët vaán ñeà
Thöøa Thieân Hueá laø moät tænh naèm ôû vò trí trung ñieåm cuûa ñaát nöôùc, coù
caûnh saéc thieân nhieân thô moäng keát hôïp vôùi moät quaàn theå di tích ñöôïc taïo
thaønh bôûi baøn tay kheùo leùo vaø söùc saùng taïo cuûa con ngöôøi, xöùng ñaùng laø moät
boä phaän hôïp thaønh di saûn vaên hoùa cuûa nhaân loaïi. Tuy nhieân, naèm trong
vuøng khí haäu Ñoâng Tröôøng Sôn - nôi chuyeån tieáp giöõa mieàn khí haäu phía
baéc (coù muøa ñoâng laïnh) vaø mieàn khí haäu phía nam (noùng aåm quanh naêm),
laïi coù ñòa hình nuùi cao che chaén neân laõnh thoå Thöøa Thieân Hueá coù neàn khí
haäu raát ña daïng vaø phöùc taïp, gaây aûnh höôûng ñeán ñôøi soáng vaø caùc hoaït ñoäng
cuûa con ngöôøi cuõng nhö caùc hoaït ñoäng tham quan du lòch raát khaùc nhau ôû
töøng thôøi kyø trong naêm.
Vieäc ñaùnh giaù taøi nguyeân sinh khí haäu phuïc vuï phaùt trieån du lòch tænh
Thöøa Thieân Hueá chính laø nhaèm xaùc ñònh möùc ñoä thuaän lôïi cuûa ñieàu kieän
khí haäu ñoái vôùi toaøn boä hoaït ñoäng du lòch. Töø ñoù ñeà ra caùc phöông höôùng vaø
bieän phaùp ñeå khai thaùc söû duïng hôïp lyù, phaùt huy hôn nöõa tieàm naêng vaø theá
maïnh du lòch cuûa tænh. Treân cô sôû cuûa nhöõng ñaùnh giaù ñoù, caùc cô quan, coâng
ty du lòch coù theå naém baét ñöôïc thôøi kyø naøo trong naêm laø thuaän lôïi hôn caû
cho caùc hoaït ñoäng kinh doanh cuûa mình vaø ngöôïc laïi neáu muoán toå chöùc moät
loaïi hình tham quan du lòch vaøo moät thôøi ñieåm aán ñònh saün thì phaûi ñaàu
tö theâm nhöõng trang thieát bò gì nhaèm haïn cheá ôû möùc thaáp nhaát nhöõng baát
lôïi maø thôøi tieát khí haäu ôû ñoù coù theå gaây ra cho du khaùch, taïo cho hoï moät kyø
nghæ ngôi, tham quan boå ích vaø deã chòu nhaát.
2. Cô sôû döõ lieäu vaø phöông phaùp ñaùnh giaù
Khí haäu taùc ñoäng leân con ngöôøi cuõng nhö caùc hoaït ñoäng daân sinh, kinh
teá moät caùch toång hôïp vaø ñoàng boä. Khí haäu coù lieân quan tröïc tieáp vaø coù aûnh
höôûng nhieàu nhaát ñeán toaøn boä hoaït ñoäng du lòch. Caùc ñieàu kieän khí haäu ña
daïng vaø ñaëc saéc ñaõ ñöôïc khai thaùc ñeå phuïc vuï cho caùc muïc ñích du lòch khaùc
nhau. Ñaùnh giaù taøi nguyeân sinh khí haäu phuïc vuï muïc ñích phaùt trieån du lòch
cuõng chính laø söï ñaùnh giaù toång hôïp caùc yeáu toá khí töôïng (nhieät ñoä, ñoä aåm,
gioù, aùnh naéng…) thích hôïp hay khoâng thích hôïp ñoái vôùi söùc khoûe con ngöôøi.
Trong khuoân khoå baøi baùo naøy chuùng toâi söû duïng chuoãi soá lieäu khí haäu cuûa
* Tröôøng Ñaïi hoïc Sö phaïm Hueá.
82
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (86). 2011
caùc traïm khí töôïng Hueá, Nam Ñoâng, A Löôùi vaø soá lieäu cuûa caùc traïm ño möa
Kim Long, Phuù OÁc, Phuù Loäc, Thöôïng Nhaät, Bình Ñieàn, Coå Bi, Truoài.
Baûng 1. Danh saùch caùc traïm khí töôïng
STT Traïm Vó ñoä Kinh ñoä Ñoä cao (m)
1 Hueá 16o26’ 107o35’ 10,4
2 Nam Ñoâng 16o09’ 107o43’ 59,7
3 A Löôùi 16o13’ 107o15’ 572,3
Chuoãi soá lieäu ñöôïc söû duïng tröôùc heát laø caùc soá lieäu ñöôïc Toång cuïc Khí
töôïng Thuûy vaên coâng boá trong ñeà taøi nhaø nöôùc 42A [2], caùc taøi lieäu cuûa
Trung taâm Döï baùo Khí töôïng Thuûy vaên Thöøa Thieân Hueá vôùi nhieàu ñaëc tröng
khí haäu ñöôïc thoáng keâ môùi ñeán naêm 2008, 2009.
Caùc phöông phaùp ñaùnh giaù taøi nguyeân khí haäu Thöøa Thieân Hueá phuïc
vuï cho hoaït ñoäng du lòch laø:
- Thoáng keâ khí haäu.
- Phaân loaïi vaø ñaùnh giaù möùc ñoä thích hôïp cuûa moät soá ñaëc tröng khí
haäu rieâng.
- Ñaùnh giaù möùc ñoä thích hôïp cuûa moät soá chæ tieâu sinh khí haäu toång hôïp.
3. Ñaùnh giaù taøi nguyeân khí haäu phuïc vuï phaùt trieån du lòch tænh
Thöøa Thieân Hueá
Khí haäu Thöøa Thieân Hueá ñöôïc hình thaønh döôùi söï taùc ñoäng cuûa caùc
nhaân toá nhö böùc xaï maët trôøi, hoaøn löu khí quyeån vaø ñaëc ñieåm beà maët ñeäm.
Neùt chung cuûa khí haäu Thöøa Thieân Hueá laø naèm trong khu vöïc nhieät ñôùi
gioù muøa vôùi löôïng nhieät doài daøo, soá giôø naéng trong naêm raát thuaän lôïi cho
hoaït ñoäng du lòch. Khí haäu coøn coù söï phaân hoùa saâu saéc do taùc duïng cuûa
hoaøn caûnh ñòa phöông, cuøng vôùi söï tham gia cuûa maïng löôùi thuûy vaên vaø
thaûm thöïc vaät.
3.1. Phaân loaïi ñaùnh giaù moät soá ñaëc tröng khí haäu
* Cheá ñoä böùc xaï, maây vaø naéng
Naèm trong vaønh ñai nhieät ñôùi baéc baùn caàu, Thöøa Thieân Hueá ñöôïc thöøa
höôûng moät cheá ñoä böùc xaï doài daøo do ñoä cao maët trôøi vaø ñoä daøi ngaøy quyeát
ñònh. Böùc xaï toång coäng cuûa Thöøa Thieân Hueá ñaït töø 124-126 kcal/cm2/naêm.
Naèm trong giôùi haïn töø 160B ñeán 16044’B, Thöøa Thieân Hueá haøng naêm coù
hai laàn maët trôøi ñi qua thieân ñænh, laàn thöù nhaát vaøo khoaûng töø ngaøy 5 ñeán
ngaøy 7 thaùng 5 vaø laàn thöù hai töø ngaøy 7 ñeán ngaøy 8 thaùng 8 vaø ñaây cuõng laø
thôøi gian maø khaùch du lòch ñeán Hueá tham quan nhieàu trong naêm.
Baûng 2. Soá giôø naéng trung bình thaùng vaø naêm (giôø) [2], [5], [6], [9]
Thaùng
Traïm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Naêm
Hueá 120 107 149 154 224 228 246 217 171 134 97 76 1.923
Nam Ñoâng 127 123 173 174 212 210 223 201 159 128 94 69 1.893
A Löôùi 127 128 171 172 186 180 193 172 132 116 78 77 1.732
83
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (86). 2011
Toång soá giôø naéng trung bình naêm ôû Thöøa Thieân Hueá dao ñoäng töø 1.700-
2.000 giôø. Soá giôø naéng giaûm daàn töø vuøng ñoàng baèng leân vuøng nuùi. Thôøi kyø
naéng nhaát cuõng chính laø thôøi kyø khoâ haïn nhaát: töø thaùng 5 ñeán thaùng 7, moãi
thaùng coù treân 200 giôø naéng ôû vuøng ñoàng baèng vaø thung luõng thaáp, töø 175
ñeán 200 giôø ôû vuøng nuùi cao (baûng 2). Töø thaùng 8 trôû ñi soá giôø naéng giaûm daàn
vaø ñaït cöïc tieåu vaøo thaùng 12 vôùi trò soá 69-77 giôø, sau ñoù laïi taêng daàn. Soá giôø
naéng taêng nhanh töø thaùng 2 sang thaùng 3 vaø giaûm nhanh nhaát töø thaùng 8
sang thaùng 9. Trong thôøi kyø ít naéng nhaát trung bình moãi ngaøy cuõng ñaït töø
3-5 giôø naéng, taïo ñieàu kieän thuaän lôïi cho caùc chuyeán tham quan, daõ ngoaïi.
Tuy nhieân ôû Thöøa Thieân Hueá cuõng coù nhöõng thôøi kyø möa keùo daøi nhieàu ngaøy
gaây khoù khaên khoâng nhoû cho hoaït ñoäng du lòch.
Baûng 3. Löôïng maây trung bình thaùng vaø naêm (Phaàn möôøi baàu trôøi)
Thaùng
Traïm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Naêm
Hueá 7,4 7,7 6,8 7,0 6,5 7,2 6,5 7,6 7,2 7,3 7,9 7,8 7,2
Nam Ñoâng 7,8 7,1 5,9 6,4 6,5 7,1 6,3 7,6 7,2 7,5 8,3 8,2 7,2
A Löôùi 8,0 7,7 7,0 7,0 7,4 7,5 6,8 8,0 8,1 8,2 8,7 8,6 7,8
Löôïng maây toång quan trung bình coù trò soá lôùn nhaát vaøo muøa möa vaø
nhoû nhaát vaøo muøa möa ít. Trong caùc thaùng möa nhieàu, löôïng maây toång quan
trung bình coù giaù trò töø 7,1 ñeán 8,7 phaàn möôøi baàu trôøi (baûng 3). ÔÛ vuøng nuùi
cao nhieàu maây hôn ôû vuøng ñoàng baèng vaø thung luõng thaáp, do vaäy soá giôø naéng
vaø löôïng böùc xaï ôû A Löôùi thaáp hôn ôû Hueá vaø Nam Ñoâng.
Baûng 4. Phaân loaïi khí haäu toát - xaáu ñoái vôùi söùc khoûe [1]
Möùc ñoä
ñaùnh giaù Soá thaùng coù
nhieät ñoä ≥270CSoá thaùng coù
ñoä aåm ≥90% Soá giôø naéng
toaøn naêm Soá ngaøy trôøi
ñaày maây Toác ñoä gioù
trung bình m/s
Raát xaáu 5 4 1.000 100 1
Bình thöôøng 4-5 3 1.200 80 1-1,5
Toát 2-3 2 1.200 80 1,5
Raát toát 0 0 1.500 50 2-3
Ñoái chieáu vôùi baûng 4 cho thaáy löôïng maây vaø soá giôø naéng cuûa Thöøa
Thieân Hueá thuoäc loaïi toát ñeán raát toát cho söùc khoûe cuûa con ngöôøi.
* Cheá ñoä gioù
Naèm trong khu vöïc gioù muøa Ñoâng Nam AÙ, Thöøa Thieân Hueá chòu söï
khoáng cheá cuûa hai muøa gioù chính laø gioù muøa muøa ñoâng vaø gioù muøa muøa haï.
Do vaäy, höôùng gioù thònh haønh ôû Thöøa Thieân Hueá thay ñoåi roõ reät theo muøa.
Maët khaùc do ñieàu kieän laõnh thoå bò nuùi bao boïc ôû phía taây vaø phía nam, ñaëc
bieät coù daõy Tröôøng Sôn ôû phía taây vuoâng goùc vôùi höôùng gioù ñoâng baéc veà muøa
ñoâng vaø höôùng gioù taây nam veà muøa haï neân höôùng gioù thònh haønh ôû Thöøa
Thieân Hueá bò leäch so vôùi höôùng ban ñaàu. Ngoaøi ra nhöõng daõy nuùi ñaâm ngang
ra bieån chia caét laõnh thoå thaønh nhieàu maûng neân cheá ñoä gioù ôû Thöøa Thieân
Hueá khoâng ñoàng nhaát veà caû höôùng thònh haønh laãn toác ñoä giöõa vuøng ñoàng
baèng vaø vuøng nuùi cao thoaùng gioù. Ñaëc ñieåm noåi baät nhaát trong cheá ñoä gioù ôû
Thöøa Thieân Hueá laø höôùng gioù thònh haønh khaù phaân taùn, taàn suaát laëng gioù
lôùn vaø toác ñoä gioù trung bình nhoû.
84
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (86). 2011
Baûng 5. Toác ñoä gioù trung bình thaùng vaø naêm ôû Thöøa Thieân Hueá (m/s)
[5], [6], [9]
Thaùng
Traïm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Naêm
Hueá 1,8 1,9 1,9 1,7 1,7 1,8 1,7 1,6 1,6 1,8 1,9 1,7 1,8
Nam Ñoâng 1,2 1,4 1,8 1,7 1,5 1,5 1,5 1,4 1,2 1,2 1,1 1,0 1,4
A Löôùi 2,0 1,9 2,2 1,9 2,1 3,0 3,4 3,6 1,6 1,6 2,0 1,7 2,3
Vaän toác gioù ôû möùc ñoä trung bình töø 1,4-2,3m/s, khoâng khí ñöôïc löu
thoâng toát. Toác ñoä gioù ôû Thöøa Thieân Hueá ñöôïc ñaùnh giaù ôû möùc toát ñeán raát toát,
thuaän lôïi cho caùc hoaït ñoäng du lòch.
* Cheá ñoä nhieät
Bieán trình naêm cuûa nhieät ñoä khoâng khí ôû Thöøa Thieân Hueá thuoäc daïng
bieán trình nhieät ñoä cuûa vuøng nhieät ñôùi gioù muøa. Ñoù laø bieán trình ñôn goàm
moät cöïc ñaïi vaøo muøa heø vaø moät cöïc tieåu vaøo muøa ñoâng. Ñaëc bieät nhieät ñoä coù
söï phaân hoùa raát lôùn theo ñoä cao ñòa hình, caøng leân cao toång nhieät vaø nhieät
ñoä trung bình naêm caøng thaáp.
Baûng 6. Nhieät ñoä khoâng khí trung bình thaùng vaø naêm (0C) [2], [5], [6], [9]
Thaùng
Traïm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Naêm
Hueá 19,9 20,9 23,1 26,3 28,2 29,3 29,3 28,9 27,1 25,2 23,1 20,5 25,2
Nam Ñoâng 19,9 21,0 23,5 26,1 27,3 27,8 27,8 27,4 26,0 24,3 22,2 19,9 24,4
A Löôùi 17,3 18,7 20,7 22,8 24,2 25,1 24,9 24,6 23,1 21,4 19,4 17,3 21,6
Nhieät ñoä trung bình naêm ôû vuøng ñoàng baèng vaø ñoài nuùi thaáp döôùi 100m
dao ñoäng trong khoaûng 24-250C, leân cao 500-800m chæ coøn 20-220C vaø töø ñoä
cao 1.000m trôû leân giaûm xuoáng döôùi 180C. Baïch Maõ coù nhieät ñoä trung bình
haøng naêm 200C laø moät trong nhöõng nôi nghæ ngôi vaø döôõng beänh ôû mieàn nuùi
toát nhaát hieän nay.
Baûng 7. Bieân ñoä nhieät ñoä ngaøy trung bình thaùng vaø naêm (0C) [2], [5],
[6], [9]
Thaùng
Traïm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Naêm
Hueá 4,9 5,3 6,6 8,0 7,9 7,6 7,7 7,6 6,7 4,5 4,0 4,2 6,2
Nam Ñoâng 7,9 8,5 10,0 10,6 10,8 11,6 10,6 9,8 7,2 6,0 6,2 6,2 9,2
A Löôùi 6,9 8,6 9,7 12,1 10,0 8,8 8,3 8,3 7,9 5,6 5,2 4,7 8,0
Theo soá lieäu thoáng keâ nhieàu naêm taïi caùc traïm khí töôïng, ôû Thöøa Thieân
Hueá, nhieät ñoä cao nhaát tuyeät ñoái coù theå leân ñeán 40-410C, nhieät ñoä khoâng khí
thaáp nhaát tuyeät ñoái vaøo khoaûng 50C ôû vuøng nuùi vaø 100C ôû vuøng ñoàng baèng.
Baûng 8. Chæ tieâu khí haäu sinh hoïc ñoái vôùi con ngöôøi [7]
Haïng YÙ nghóa Nhieät ñoä trung
bình naêm (0C) Nhieät ñoä trung bình
thaùng noùng nhaát (°C) Bieân ñoä nhieät
ñoä naêm (°C) Löôïng möa
naêm (mm)
1 Thích nghi 18 - 24 24 - 27 < 6 1.250 - 1.900
2 Khaù thích nghi 24 - 27 27 - 29 6 - 8 1.900 - 2.550
3 Noùng 27 - 29 29 - 32 8 - 14 > 2.550
4 Raát noùng 29 - 32 32 - 35 14 - 19 < 1.250
5 Khoâng thích nghi > 32 > 35 > 19 < 650
85
Tạp chí Nghiên cứu và Phát triển, số 3 (86). 2011
Söû duïng chæ tieâu khí haäu sinh hoïc ñoái vôùi con ngöôøi ñeå ñaùnh giaù taøi
nguyeân khí haäu do hoïc giaû ngöôøi AÁn Ñoä ñöa ra (baûng 8) coù theå xeáp cheá ñoä
nhieät taïi Thöøa Thieân Hueá vaøo haïng khaù thích nghi ñeán thích nghi.
* Ñoä aåm khoâng khí
Ñoä aåm töông ñoái trung bình naêm ôû caùc vuøng trong tænh coù giaù trò töø
83-87% (baûng 9), phaân boá khoâng gian cuûa ñoä aåm theå hieän quy luaät chung laø
taêng theo ñoä cao ñòa hình. Thaùng coù ñoä aåm thaáp nhaát ñaït 73-79%, thaùng coù
ñoä aåm cao nhaát ñaït trò soá töø 89-92%. Ñoä aåm khoâng khí ôû Thöøa Thieân Hueá
thuoäc loaïi toát ñeán raát toát cho söùc khoûe.
Baûng 9. Ñoä aåm töông ñoái khoâng khí trung bình thaùng vaø naêm (%) [2],
[5], [6], [9]
Thaùng
Traïm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Naêm
Hueá 88 89 87 83 79 75 73 75 84 88 89 89 83
Nam Ñoâng 89 88 85 82 81 80 79 82 87 90 92 92 86
A Löôùi 90 90 88 87 85 80 79 81 89 92 92 92 87
* Cheá ñoä möa
ÔÛ Thöøa Thieân Hueá khoâng coù söï khaùc bieät roõ raøng giöõa muøa möa vaø muøa
khoâ maø chæ coù muøa möa vaø muøa ít möa, xu theá taêng daàn töø baéc vaøo nam vaø
töø ñoâng sang taây. Giöõa nhöõng trung taâm möa lôùn vaø nhöõng vuøng möa ít laø
nhöõng vuøng chuyeån tieáp bao goàm vuøng goø ñoài phía taây vaø vuøng ñoàng baèng
töø Phuù Baøi ñeán Truoài coù löôïng möa töø 2.800-3.200 mm.
Baûng 10. Löôïng möa trung bình thaùng vaø naêm taïi moät soá ñòa ñieåm ôû
Thöøa Thieân Hueá (mm) [6], [8], [9]
Thaùng
Traïm 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Naêm
Coå Bi 110 50 43 66 163 156 118 116 442 868 624 203 2.959
Phuù OÁc 109 73 49 81 136 90 85 139 339 791 640 333 2.865
Hueá 114 56 38 56 112 110 73 124 375 754 665 321 2.796
Phuù Baøi 170 76 54 59 77 97 110 121 413 778 515 303 2.773
Loäc Trì 187 53 20 63 189 225 75 95 531 924 779 295 3.436
Bình Ñieàn 95 22 19 49 133 204 79 146 410 767 617 224 2.765
Taø Löông 65 50 11 148 146 250 72 105 305 1.127 879 174 3.332
A Löôùi 67 44 63 159 233 207 165 191 414 935 743 290 3.511
Nam Ñoâng 100 55 47 101 212 242 171 204 422 1.041 760 291 3.646
Thöôïng Nhaät 82 43 49 102 227 255 147 208 355 924 605 269 3.265
Cheá ñoä möa ôû Thöøa Thieân Hueá coù söï töông phaûn roõ reät giöõa muøa möa
vaø muøa ít möa. Muøa möa taäp trung töø 66-75% löôïng möa haøng naêm, neân
naêm naøo Thöøa Thieân Hueá cuõng coù luõ luït. Do cöôøng ñoä möa lôùn, thaûm thöïc
vaät bò taøn phaù, neân nöôùc töø treân cao ñoå xuoáng gaây ra xoùi moøn traàm troïng,
saït lôû ñöôøng saù... Ngöôïc laïi, muøa ít möa laïi truøng vôùi thôøi kyø khoâ noùng, neân
löôïng möa ñaõ ít laïi bò boác hôi nhanh choùng, gaây ra thieáu nöôùc ngoït traàm
troïng cho sinh hoaït cuûa ngöôøi daân vaø du khaùch.