BỆNH TRISTEZA VAØBIỆN
PHAÙP QUẢN LÍ
TS. NGUYỄN VĂN HOØA
VIỆN NC CĂQ MIỀN NAM
Virus
Virus la
laø
ø
g
gì
ì?
?
Chælaønhöõng ñoaïn DNA hay RNA, coùtheåôûdaïng ñôn hay keùp,
vaøñöôïc bao boïc bôûi voûprotein beân ngoøai.
DNA hay RNA coùtheåtaùch khoûi voûprotein vaøtöïsao cheùp döïc
vaøo vaät lieäu di truyeàn töøkyùchuûcuûa noù(töøcaây bò nhieãm beänh do
virus ).
Chuùng di chuyeån töøteábaøo naøy sang teábaøo khaùc thoâng qua sôïi
lieân baøo (Plasmodemata) vaøvaøo trong heäthoáng vaän chuyeån moâ
libe vaøgaây söïnhieãm beänh cho toaøn caây.
Beänh virus tieàm aån treân caây coùmuùi
vaøbieän phaùp quaûn lyù
Giới thiệu
Virus Tristeza ñöôïc xem laøcoùnguoàn goác töøTrung Quoác
töøraát laâu, beänh Tristeza ñöôïc xem laøloaïi beänh gaây cheát
nhanh ôûMyõ, moät loaïi beänh nguy hieåm vaøphaân boákhaép
theágiôùi.
Khoaûng hai thaäp kyûsau khi beänh Tristeza ñöôïc du nhaäp
töøChaâu Phi ñeán Nam Myõ(thaäp nieân 1920), beänh
Tristeza ñaõ phaùhuûy kyõ ngheäsaûn xuaát caây coùmuùi ôû
Argentina, Brazil vaøUruguay. Ñaëc bieät laøcam maät
gheùp treân goác cam chua. Virus thöôøng khoâng loätrieäu
chöùng khi nhieãm treân caùc toåhôïp goác vaømaét gheùp
khaùng beänh nhö quyùt vaøcam ba laù.
Triệu chứng bệnh treân caùc gioáng
caây coùmuùi
Virus gaây beänh Tristeza (CTV) gaây ra nhieàu trieäu chöùng
khaùc nhau treân caây coùmuùi tuøy thuoäc vaøo doøng virus,
gioáng caây coùmuùi vaøcaùc toåhôïp goác vaømaét gheùp.
ÔÛChaâu AÙ, nhieàu doøng CTV nhö vaøng caây con (CTV-
SY), Tristeza (CTV-T), Loõm thaân (CTV-SP), vaømoät
doøng nheï, chuùng laây lan qua nhieàu naêm.
Baát kyømoät doøng naøo keåtreân cuõng coùtheånhieãm treân
moät caây hay moät caây cuõng coùtheåñoàng thôøi nhieãm
nhieàu doøng.
Cheát nhanh hay beänh Tristeza
- Nhöõng gioáng sau ñaây nhieãm doøng naøy khi huùng ñöôïc
gheùp leân goác cam chua, böôûi hay chanh lemon (nhöng
khoâng phaûi laørough lemon): Cam maät, quyùt (bao goàm
nhoùm Satsuma vaøPonkan) Tankan, Lyo, Tangor, nhieàu
gioáng Tangelo vaøböôûi chuøm.
- Khi caây nhieãm chuùng chuyeån maøu vaøng vaøkhoâ nhanh
vaøcheát sau vaøi naêm. Neáu caây ñöôïc gheùp leân goác gheùp
khaùng beänh nhö cam ba laù(trifoliate) hoaëc quyùt, noù
phuïc hoài nhanh sau khi gheùp.