TRƯỜNG THPT NA HANG
BÁO CÁO NGHIÊN CỨU
VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM
PHÂN TÍCH BỨC TRANH THIÊN NHIÊN VÀ TÂM TRẠNG
NHÂN VẬT TRỮ TÌNH TRONG BÀI THƠ “THU ĐIẾU”
(NGUYỄN KHUYẾN)
Nà Hang, ngày 21 tháng 10 năm 2026
Học sinh thực hiện : Lê Phương thuỳ
Lớp : 11B2
Giáo viên hướng dẫn : Hoàng Hải Linh
MỤC LỤC
MỞ ĐẦU...............................................................................................................1
I. Lí do chọn đề tài.............................................................................................1
II. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu................................................................1
III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu...............................................................1
IV. Phương pháp nghiên cứu.............................................................................1
NỘI DUNG...........................................................................................................2
I. KHÁI QUÁT VỀ TÁC GIẢ NGUYỄN KHUYẾN VÀ BÀI THƠ THU
ĐIẾU.................................................................................................................2
1. Tác giả Nguyễn Khuyến............................................................................2
2. Bài thơ Thu điếu........................................................................................2
II. BỨC TRANH THIÊN NHIÊN TRONG BÀI THƠ THU ĐIẾU.................3
1. Không gian mùa thu làng quê Bắc Bộ.......................................................3
2. Vẻ đẹp tĩnh lặng của mùa thu....................................................................4
III. TÂM TRẠNG NHÂN VẬT TRỮ TÌNH TRONG BÀI THƠ THU ĐIẾU 5
1. Tâm trạng cô đơn, trầm lắng.....................................................................5
2. Tâm sự của nhà thơ trước thời thế.............................................................6
3. Mối quan hệ giữa thiên nhiên và tâm trạng...............................................7
IV. ĐẶC SẮC NGHỆ THUẬT VÀ GIÁ TRỊ CỦA BÀI THƠ........................7
1. Đặc sắc nghệ thuật.....................................................................................7
2. Giá trị của tác phẩm...................................................................................8
KẾT LUẬN........................................................................................................... 8
TÀI LIỆU THAM KHẢO.....................................................................................9
1
MỞ ĐẦU
I. Lí do chọn đề tài
Nguyễn Khuyến là một trong những nhà thơ tiêu biểu của văn học trung đại Việt
Nam. Bài thơ Thu điếu nổi bật với bức tranh mùa thu làng quê Bắc Bộ trong trẻo,
yên bình và những tâm sự sâu kín của nhà thơ. Qua tác phẩm, người đọc không
chỉ cảm nhận được vẻ đẹp thiên nhiên mà còn hiểu hơn tâm trạng của nhân vật trữ
tình. Vì vậy, em lựa chọn đề tài này để tìm hiểu giá trị nội dung và nghệ thuật của
bài thơ.
II. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
Mục tiêu của đề tài là làm rõ vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên mùa thu và tâm
trạng nhân vật trữ tình trong bài thơ Thu điếu. Từ đó, khẳng định giá trị nội dung
và nghệ thuật của tác phẩm.
Nhiệm vụ nghiên cứu:
- Tìm hiểu tác giả Nguyễn Khuyến và bài thơ Thu điếu.
- Phân tích vẻ đẹp của bức tranh thiên nhiên mùa thu.
- Làm rõ tâm trạng nhân vật trữ tình và nghệ thuật tả cảnh ngụ tình.
III. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là bức tranh thiên nhiên và tâm trạng nhân vật trữ tình trong
bài thơ Thu điếu.
Phạm vi nghiên cứu tập trung vào văn bản bài thơ Thu điếu của Nguyễn Khuyến,
đặc biệt là các hình ảnh thiên nhiên, từ ngữ và chi tiết thể hiện tâm trạng của nhà
thơ.
IV. Phương pháp nghiên cứu
Báo cáo sử dụng các phương pháp phân tích, tổng hợp và cảm thụ văn học; chú
trọng phân tích những hình ảnh, từ ngữ, âm thanh và nghệ thuật tả cảnh ngụ tình
trong bài thơ.
2
NỘI DUNG
I. KHÁI QUÁT VỀ TÁC GIẢ NGUYỄN KHUYẾN VÀ BÀI THƠ THU
ĐIẾU
1. Tác giả Nguyễn Khuyến
1.1. Cuộc đời và sự nghiệp sáng tác
Nguyễn Khuyến (1835–1909), hiệu là Quế Sơn, quê ở
làng Và, xã Yên Đổ, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam
ngày nay. Ông là một nhà thơ lớn của văn học trung
đại Việt Nam, từng đỗ đầu cả ba kì thi Hương, Hội và
Đình nên được gọi là Tam nguyên Yên Đổ.
Sáng tác của Nguyễn Khuyến gồm cả chữ Hán và chữ
Nôm, nổi bật với những bài thơ viết về thiên nhiên,
làng quê, con người và thời cuộc. Thơ ông thường có
ngôn ngữ giản dị, hình ảnh gần gũi nhưng chứa đựng
nhiều suy tư sâu sắc.
1.2. Đặc điểm thơ Nguyễn Khuyến
Thơ Nguyễn Khuyến mang đậm vẻ đẹp của làng quê Việt Nam, đặc biệt là vùng
đồng bằng Bắc Bộ. Những hình ảnh như ao làng, ngõ trúc, bầu trời, chiếc thuyền
câu được đưa vào thơ một cách tự nhiên và tinh tế.
Bên cạnh tình yêu thiên nhiên, thơ ông còn thể hiện tình yêu quê hương, đất nước
và tâm trạng của một nhà nho trước những biến động của thời cuộc. Chùm thơ thu
gồm Thu điếu, Thu vịnh và Thu ẩm là những tác phẩm tiêu biểu cho tài năng của
ông.
2. Bài thơ Thu điếu
Ao thu lạnh lẽo nước trong veo,
Một chiếc thuyền câu bé tẻo teo.
Sóng biếc theo làn hơi gợn tí,
Lá vàng[1] trước gió sẽ đưa vèo.
Tầng mây lơ lửng trời xanh ngắt,