NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Ñaïi hoïc Noâng Laâm TP.HCM Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 2/2003
1
PHAÂN TÍCH KHOÂNG GIAN ÑEÅ ÑAÙNH GIAÙ KEÁT HÔÏP TROÀNG TROÏT
VAØ CHAÊN NUOÂI TREÂN DIEÄN ROÄNG ÔÛ 4 TÆNH THAØNH:
ÑOÀNG NAI, BÌNH DÖÔNG, LONG AN VAØ TP. HOÀ CHÍ MINH
SPATIAL ANALYSIS FOR EVALUATION OF CROP-LIVESTOCK INTEGRATION
IN WIDE AREA OF FOUR SITES:
DONG NAI, BINH DUONG, LONG AN PROVINCE AND HOCHIMINH CITY
Leâ Quang Höng
Khoa Noâng hoïc, Ñaïi hoïc Noâng Laâm Tp. HCM
ÑT: 08.7220726; FAX: 08.8974060; Email: lqhung@fmail.vnn.vn
SUMMARY
Livestock farms especially pig farms in Thu Duc,
Bien Hoa and Thuan An have caused water
contamination and smell around dwellers’ areas.
Animal waste from livestock farms should be
moved to the suburbs for crop growing. Therefore,
the master plan of farm relocation is conducted by
elevation analysis, water source and crop patterns
for new livestock farm establishment on large-scale.
MÔÛ ÑAÀU
Söï phaùt trieån chaên nuoâi gia suùc taäp trung quanh
thaønh phoá laø yeáu toá haïn cheá ñeán söùc khoûe coäng
ñoàng do söï oâ nhieãm nguoàn nöôùc töø caùc keânh raïch,
soâng suoái, möïc nöôùc ngaàm vaø muøi phaân gaàn nôi
daân cö. Caùc loaïi gia suùc chính goàm coù heo, gaø, boø
vaø traâu maø caùc bieän phaùp xöû lyù chaát thaûi raén vaø
loûng hieän nay chöa ñaùp öùng ñöôïc tieâu chuaån vaø kyõ
thuaät xöû lyù. Caùc chuoàng traïi nhaát laø traïi heo tröôùc
ñaây taäp trung gaàn trung taâm daân cö, chaát thaûi chöa
xöû lyù kòp, trong khi nhu caàu söû duïng caùc loaïi phaân
chuoàng cho caây troàng ôû caùc vuøng khaùc chöa ñuû.
Moät soá loaïi caây troàng cho giaù trò kinh teá cao nhö
rau caûi, caø pheâ, hoà tieâu, caây aên quaû… caàn löôïng lôùn
phaân chuoàng cho muøa vuï vaø phaûi chuyeân chôû töø
nôi khaùc ñeán, do ñoù giaù thaønh khaù cao.
Veà phöông dieän keát hôïp troàng troït vaø chaên nuoâi,
vieäc di dôøi caùc traïi chaên nuoâi trong khu daân cö ra
ngoaïi thaønh laø moät yeâu caàn thieát ñeå ñaûm baûo söùc
khoûe coâng chuùng vaø giaûm oâ nhieãm. Vieäc söû duïng
caùc chaát thaûi chaên nuoâi nhö phaân chuoàng laø moät
bieän phaùp cung caáp döôõng lieäu cho caây troàng ôû
ngay khu vöïc hoaëc vôùi khaû naêng di chuyeån ñeán caùc
nôi laân caän. Muïc tieâu cuûa baøi naøy laø ñaùnh giaù soá
löôïng heo, gaø, boø, chuû yeáu laø soá löôïng heo vaø söï
phaân boá caùc traïi chaên nuoâi heo, caùc nhaø maùy thöùc
aên gia suùc, loø moã vaø dieän tích caây troàng chính.
Treân cô sôû ñoù ñaùnh giaù söï cung caáp döôõng lieäu töø
ngaønh chaên nuoâi heo vaø khaû naêng di dôøi sang caùc
vuøng thích hôïp trong töông lai.
VAÄT LIEÄU VAØ PHÖÔNG PHAÙP
Ñòa ñieåm khaûo saùt goàm tænh Ñoàng Nai, Bình
Döông, Long An vaø TP Hoà Chí Minh. Soá lieäu thu
thaäp thoáng keâ vaø ñieàu tra thöïc ñòa (2001-2002) cho
soá löôïng gia suùc chính nhö: heo, gaø, boø, traâu. Caây
troàng ñöôïc thoáng keâ dieän tích, naêng suaát bao goàm
caùc caây löông thöïc chính (nhö luùa, baép, khoai), rau
ñaäu, caây aên quaû, caây coâng nghieäp…
Baûn ñoà 4 tænh thaønh döïa treân heä UTM, xaùc ñònh
cao ñoä, möïc thuûy caáp treân cô sôû öùng duïng heä thoáng
thoâng tin ñòa lyù (GIS) vaø phaân tích soá lieäu treân
MAPINFO 6.0 vaø ARCVIEW 3.2. Caùc traïi chaên nuoâi
heo, nhaø maùy thöùc aên gia suùc, loø moã ñöôïc ñònh vò
(GPS) vaø theå hieän leân baûn ñoà. Phaân tích caùc vuøng
thích hôïp cho vieäc troàng caây vaø chaên nuoâi döïa treân
ñòa hình vaø ñoä cao, vuøng ñaát.
KEÁT QUAÛ VAØ THAÛO LUAÄN
Ñieàu kieän töï nhieân (ñaát, nöôùc)
Nguoàn nöôùc
TP. Hoà Chí Minh naèm caïnh soâng Saøi Goøn vaø coù
caûng Caàn Giôø. Tænh Ñoàng Nai naèm veà phía Baéc Saøi
Goøn vaø coù nhaø maùy thuûy ñieän Trò An, vôùi ñoä saâu thuûy
caáp töø -5 ñeán -8 m vaø muøa khoâ saâu hôn ñeán -24 m.
Tænh Long An naèm veà phía Nam, vôùi möïc thuûy caáp
töø -1 m nhö vuøng Moäc Hoùa ñeán 2 m nhö ôû Taân An.
Rieâng Long An laø vuøng ngaäp luõ haøng naêm töø thaùng 6
-11. Hình 1 cho thaáy heä thoáng soâng nöôùc ngoït chaûy
daàn töø Bình Döông, Ñoàng Nai veà TP HCM vaø ra bieån
Caàn Giôø laø vuøng röøng ngaäp maën.
Ñaát
Tænh Ñoàng Nai thuoäc loaïi ñaát xaùm laø moät phaàn
lôùn thuoäc ñaát ñoû nhö caùc huyeän Thoáng Nhaát, Long
Khaùnh, Xuaân Loäc. Bình Döông, TP. HCM phaàn
lôùn thuoäc nhoùm ñaát xaùm vaø Long An thuoäc ñaát
phuø sa coå, moät phaàn ñaát pheøn ngaäp nhö ôû Thaïnh
Hoùa, Moäc Hoùa. Ñoä doác ñöôïc xöû lyù töø ARCVIEW 3.2
cho thaáy raát lôùn ôû huyeän Xuaân Loäc töø (10-24%), ít
hôn ôû caùc huyeän khaùc vaø ôû tænh Bình Döông (2-3%)
NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 2/2003 Ñaïi hoïc Noâng Laâm TP.HCM
2
vaø baèng phaúng ôû Long An. Vuøng coù röøng ngaäp maën
ven bieån nhö Caàn Giôø, Caàn Ñöôùc. Cuû Chi vaø Beán
Caùt laø vuøng ñaát keùm phì nhieâu neân coù theå laø nôi di
dôøi cho caùc traïi chaên nuoâi töø caùc thaønh phoá.
Daân soá
Daân soá taäp trung quanh TP Hoà Chí Minh vaø caùc
thò xaõ cuûa caùc tænh nhö baûng 1.
Soá löôïng gia suùc
Loaïi gia suùc phaùt trieån chuû yeáu laø heo, gaø, boø,
traâu. Soá löôïng heo töø traïi quoác doanh taäp trung
gaàn thaønh phoá nhö Thuû Ñöùc, Goø Vaáp, Quaän 12, Dó
An, Thuaän An, vaø traïi tö nhaân lôùn ôû Beán Caùt. Soá
ñaàu heo lôùn nhaát laø Ñoàng Nai laø 621.959, cao nhaát
ôû thaønh phoá Bieân Hoøa (168.000 con) vaø Thoáng Nhaát
(106.956 con). TP Hoà Chí Minh coù 176.784 ñaàu heo,
nhieàu nhaát laø huyeän Cuû Chi, Bình Chaùnh, Hoác Moân,
Quaän 12, Thuû Ñöùc…, Bình Döông coù 178.894 ñaàu
heo, Long An coù 184.545 ñaàu heo (Hình 2 vaø 3). Soá
gaø ôû Bình Döông: 2.224.357 con, Ñoàng Nai: 4.508.000
con, TP HCM: 2.067.541 con, Long An: 2.312.760
con, trong ñoù treân 1 trieäu con ôû huyeän Bieân Hoøa,
Thoáng Nhaát, Long Thaønh thuoäc tænh Ñoàng Nai.
Soá boø ôû Bình Döông: 27.128 con, Ñoàng Nai: 50.664
con, TP HCM: 39.117 con, Long An: 22.503 con.
Soá traâu ôû Bình Döông: 16.868 con, Ñoàng Nai: 8.211
con, TP HCM: 7.925 con, Long An: 22.375 con.
Baûng 1. Daân soá ôû 4 tænh thaønh khaûo saùt (naêm 2000)
Thöù töï Tænh thaønh Daân soá
1
2
3
4
Bình Döông
Ñoàng Nai
TP Hoà Chí Minh
Long An
742.790
2.086.634
5.169.449
1.329.271
Daân soá taäp trung ôû TP Hoà Chí Minh, cao nhaát laø
hôn 5 trieäu ngöôøi, tieáp theo laø tænh Ñoàng Nai hôn 2
trieäu ngöôøi vaø tænh Bình Döông laø 742.790 ngöôøi.
Hình 1. Ñoä cao töø 200 - 300 m ôû Xuaân Loäc vaø giaûm daàn xuoáng
Hình 2. Vò trí cuûa caùc traïi heo (pig farms), nhaø maùy thöùc aên gia suùc (feed mills),
loø moã (slaughterhouses), vaø ñöôøng giao thoâng (transport), töø treân xuoáng
NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Ñaïi hoïc Noâng Laâm TP.HCM Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 2/2003
3
Caùc nhaø maùy thöùc aên gia suùc lôùn taäp trung ôû
khu Long Bình 1 vaø 2 nhö CP Thaùi vôùi coâng suaát
30.000 taán/naêm, Cargill 25.000 taán/naêm, Thaønh
Coâng 25.000 taán/naêm, Proconco 15.000 taán/naêm,…
Loø moã lôùn nhö Vissan coâng suaát 2.400 heo/ngaøy,
Tabico 2.000 heo/ngaøy, Nam Phong, Bình Chaùnh,
Chaùnh Höng vaø raõi raùc ôû caùc thò xaõ caùc tænh khoaûng
50-100 heo/ngaøy. Vò trí caùc nhaø maùy thöùc aên gia
suùc vaø loø moã ñöôïc ñònh vò vaø theå hieän nhö hình 2.
Cung caáp phaân chuoàng töø gia suùc
Phaân chuoàng cung caáp do phaân heo trong toång
soá chieám 44,8% löôïng N, tieáp theo laø gia caàm vôùi
40,5% löôïng N vaø traâu boø laø 13% löôïng N. Phaân
chuoàng do gia suùc thaûi ra vôùi haøm löôïng ñaïm (N)
raát cao ôû khu vöïc Bieân Hoøa, quaän 12 vaø Taân Bình
nhö hình 4, töông töï nhö löôïng laân (P2O5). Vì vaäy
phaân chuoàng saûn xuaát nhieàu, caàn coù bieän phaùp di
chuyeån ñeán cho nhöõng vuøng khaùc coù saûn xuaát caây
troàng.
Baûng 2. Tæ leä cung caáp N, P2O5, K2O do phaân chuoàng
töø gia suùc haøng naêm ôû 4 tænh thaønh khaûo saùt
Tæ leä (%) Heo Gaø Boø Traâu
N 44,8 40,5 11,0 3,0
P2O5 57,3 26,2 12,1 3,9
K2O 28,8 28,1 33,0 10,1
Hình 3. Phaân boá traïi heo (pig farms), maät ñoä heo (pig density)
ôû caùc tænh Ñoàng Nai, Bình Döông, Long An vaø TP Hoà Chí Minh
Hình 4. Caân ñoái cuûa löôïng ñaïm (N, kg/ha) do chaên nuoâi gia suùc
ôû caùc tænh Ñoàng Nai, Bình Döông, Long An vaø TP Hoà Chí Minh.
NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 2/2003 Ñaïi hoïc Noâng Laâm TP.HCM
4
Hình 5. Toång dieän tích canh taùc caây troàng ôû caùc tænh Ñoàng Nai,
Bình Döông, Long An vaø TP. Hoà Chí Minh
Hình 6. Caùc traïi chaên nuoâi heo ñaõ coù vaø vuøng thích hôïp ñeå
phaùt trieån caùc traïi môùi coù theå di dôøi.
Saûn xuaát caây troàng
Toång dieän tích gieo troàng ñöôïc theå hieän theo hình
5. Söï phaân boá caây troàng vôùi caây rau ôû ven vuøng
ngoaïi oâ TP Hoà Chí Minh, tænh Bình Döông vaø Ñoàng
Nai taäp trung vôùi caây aên quaû vaø caây coâng nghieäp,
caây laâu naêm nhö cao su, hoà tieâu vaø röøng, vuøng quanh
TP HCM phaùt trieån rau vaø Long An phaàn lôùn troàng
luùa, vuøng pheøn ngaäp chæ troàng luùa, khoai môõ muøa
khoâ, coøn muøa möa töø thaùng 6 -11 bò ngaäp ñeán 0,5
m ôû caùc huyeän Moäc Hoùa, Thaïnh Hoùa, Taân Höng
neân khoâng troàng ñöôïc hoa maøu. Treân cô sôû ñònh vò
möïc thuûy caáp cho thaáy möïc thuûy caáp ñeán –24 m
muøa khoâ ôû Xuaân Loäc, trong khi chæ 1 m ôû Long An.
Khaû naêng choïn vuøng môùi cho keá hoaïch di
dôøi traïi chaên nuoâi
Tænh Long An coù nhieàu vuøng ngaäp muøa möa theo
chu kyø 1 vaø 3 naêm, vì vaäy laøm haïn cheá söï phaùt
trieån caùc traïi chaên nuoâi. Keá hoaïch hieän thôøi ñaõ coù
döï aùn di dôøi traïi Ñoàng Hieäp leân caïnh noâng tröôøng
Phaïm Vaên Coäi, Cuû Chi. Moät soá vuøng khaùc cuõng
ñang naèm trong döï kieán cuûa döï aùn di dôøi caùc traïi
chaên nuoâi lôùn ñeán huyeän Beán Caùt, coù theå laø xaõ An
Taây vaø Lai Uyeân. Theo ñaùnh giaù toång theå treân cô
sôû tính toaùn veà vuøng ñaát, ñoä cao baèng phöông phaùp
ñònh vò vaø phaân vuøng, khu vöïc thích hôïp cho vieäc
phaùt trieån chaên nuoâi ñöôïc theå hieän treân baûn ñoà
bao goàm caùc khu vöïc taäp trung ôû ngoaïi thaønh TP
NGHIEÂN CÖÙU KHOA HOÏC KYÕ THUAÄT
Ñaïi hoïc Noâng Laâm TP.HCM Taïp chí KHKT Noâng Laâm nghieäp, soá 2/2003
5
Hoà Chí Minh, Bình Döông, khu vöïc thò xaõ Taân An
tænh Long An vaø Ñoàng Nai (hình 6).
KEÁT LUAÄN VAØ ÑEÀ NGHÒ
Töø caùc keát quaû treân cho thaáy:
Caùc traïi chaên nuoâi quan troïng laø traïi heo taäp
trung gaàn thaønh phoá ñoâng daân cö do ñoù coù theå caàn
ñöôïc di dôøi ra vuøng ngoaïi thaønh ñeå giaûm söï oâ nhieãm
do phaân chuoàng vaø muøi.
Caùc vuøng nuoâi heo taäp trung trong thaønh phoá
cho thaáy löôïng ñaïm vaø laân cung caáp dö thöøa töø
phaân chuoàng khi khoâng coù ñaát canh taùc, do ñoù caàn
ñöôïc di chuyeån ra caùc vuøng troàng caây ngoaïi thaønh
ñeå laøm nguoàn phaân boùn cho caây troàng.
Vuøng thuaän lôïi cho chaên nuoâi lôùn taäp trung ôû ngoaïi
thaønh vaø ôû vuøng cao khoâng ngaäp nöôùc muøa möa.
TAØI LIEÄU THAM KHAÛO
Cuïc thoáng keâ Ñoàng Nai, 2001. Nieân giaùm Thoáng
keâ tænh Ñoàng Nai, 175 tr.
Cuïc thoáng keâ Bình Döông, 2001. Nieân giaùm thoáng
keâ tænh Bình Döông, 209 tr.
Cuïc thoáng keâ Long An. 2001. Nieân giaùm thoáng keâ,
125 tr.
Cuïc thoáng keâ TP Hoà Chí Minh. 2001. Nieân giaùm
thoáng keâ, 205 tr.
www.lead-envirtualcentre.org. Elements of Spatial
Analysis Related to the Area Wide Integration
Project in Jiangsu (China), 18 pp.
www.lead-envirtualcentre.org. Use of
Geographical Information Systems to Support the
Area Wide Integration (AWI) Project in Region 2,
Thailand, 18 pp.