®¹i häc cÇn th¬
®¹i häc cÇn th¬ ®¹i häc cÇn th¬
®¹i häc cÇn th¬ -
--
- khoa n«ng nghiÖp
khoa n«ng nghiÖp khoa n«ng nghiÖp
khoa n«ng nghiÖp
gi¸o tr×nh gi¶ng d¹y trùc tuyÕn
§−êng 3/2, Tp. CÇn Th¬. Tel: 84 71 831005, Fax: 84 71 830814
Website: http://www.ctu.edu.vn/knn email: dminh@ctu.edu.vn, vtanh@ctu.edu.vn
BÖNH CHUYªN KHOA
BÖNH CHUYªN KHOABÖNH CHUYªN KHOA
BÖNH CHUYªN KHOA
CH−¬NG 8:
BÖNH H¹I C©Y Cµ CHUA
Giaùo Trình Beänh Caây Chuyen Khoa 175
CHÖÔNG VIII
BEÄNH HAÏI CAØ CHUA
BEÄNH THAÙN THÖ (Anthracnose)
I. TRIEÄU CHÖÙNG:
Beänh thöôøng gaây haïi ôû traùi ñang hay ñaõ chín. Naám gaây beänh coù theå nhieãm töø khi
traùi coøn xanh, nhöng tieàm sinh chôø cho ñeán khi traùi baét ñaàu chín môùi phaùt trieån gaây haïi.
Ñoám beänh luùc ñaàu coù hình troøn, uùng nöôùc, hôi loõm xuoáng. Ñoám beänh lan daàn ra, coù
kích thöôùc côû 0,5cm, taâm coù maøu naâu saäm hay ñen, vuøng biaø coù maøu naâu xaùm. Trong
ñoám beänh coù nhieàu voøng ñoàng taâm. Neáu trôøi aåm, naám coù theå hình thaønh nhieàu baøo töû
maøu ñoû naâu trong caùc ñæa ñaøi maøu ñen baèng ñaàu kim treân veát beänh.
II. TAÙC NHAÂN:
Do naám Colletotrichum phomoides (Sacc.) Chester. Naám löu toàn trong xaùc baõ caây
beänh vuøi trong ñaát. Laây lan do möa baén toeù leân traùi. Naám phaùt trieån thích hôïp ôû nhieät ñoä
töø 26-30oC.
III. BIEÄN PHAÙP PHOØNG TRÒ:
- Huûy boû caùc traùi beänh.
- Phun ngöøa khi traùi saép giaø chín baèng Zineb, Manzeb, Copper-Zinc, Derosal 60WP
hay Brestan 60WP, pha loaõng ôû noàng ñoä 0,2% .
BEÄNH UÙA SÔÙM (Early Blight)
I. TRIEÄU CHÖÙNG:
Naám coù theå gaây beänh ôû thaân, laù, vaø traùi.
Giaùo Trình Beänh Caây Chuyen Khoa 176
Treân caây con, naám gaây thoái naâu coå thaân ngang maët ñaát.
Treân laù, beänh thöôøng gaây haïi ôû caùc laù giaø beân döôùi. Ñoám beänh luùc ñaàu troøn hay baát
daïng, maøu naâu saäm, sau ñoù lôùn daàn ra coù ñöôøng kính khoaûng 0,5cm, caùc veát thöôøng lieân
keát. Chung quanh veát beänh coù theå coù quaàng vaøng . Beân trong veát beänh taïo caùc voøng ñoàng
taâm maøu naâu saäm, phaàn giöõa caùc voøng coù maøu naâu nhaït hôn. Nhieãm naëng, laù bò vaøng vaø
ruïng.
Naám cuõng gaây trieäu chöùng loeùt, saàn suø (canker) treân cuoáng traùi, nhaùnh vaø thaân
caây, laøm nhaùnh deã bò gaõy khi mang nhieàu traùi.
Treân traùi, naám thöôøng gaây haïi ôû cuoáng traùi hay nhöõng nôi bò thöông toån treân traùi.
Ñoám beänh luùc ñaàu nhoû, maøu naâu saäm hay ñen, hôi loõm vaøo. Ñoám beänh sau ñoù lan roäng,
coù theå laøm hö caû traùi. Traùi non bò nhieãm beänh coù theå bò ruïng sôùm.
Treân vuøng beänh, khuaån ty vaø baøo töû naám thöôøng phaùt trieån troâng nhö lôùp nhung
mòn.
II. TAÙC NHAÂN:
Do naám Alternaria solani (Ell.& Mart.)L.R.Jones & Grout.
Naám löu toàn chuû yeáu treân xaùc baû caây beänh, haït cuõng coù mang maàm beänh. Laây lan
chuû yeáu do baøo töû bay theo gioù hay do coân truøng coù khaåu bieän nhai gaëm.
Trôøi coù nhieàu söông, möa thöôøng vaø nhieät ñoä aám laø nhöõng ñieàu kieän raát thích hôïp
cho naám sinh baøo töû vaø xaâm nhieãm.
Caây ñöôïc boùn thieáu phaân hay phaùt trieån keùm do nhöõng yeáu toá baát lôïi khaùc, raát deã
bò nhieãm beänh nghieâm troïng. Beänh cuõng phaùt trieån nhanh ôû giai ñoaïn caây cho traùi trôû veà
sau.
III. BIEÄN PHAÙP PHOØNG TRÒ:
- Xöû lyù khoâ haït gioáng baèng Thiram hay Captan, 0,2-0,3%
- Tieâu huûy xaùc laù caây beänh.
- Phun ngöøa ñònh kyø baèng Brestan 60WP, noàng ñoä 0,05% hay Rovral 50WP, noàng
ñoä 0,15%, nhaát laø ôû giai ñoaïn phaùt trieån sau cuûa caây.
Giaùo Trình Beänh Caây Chuyen Khoa 177
BEÄNH HEÙO MUOÄN (Late Blight)
I. TRIEÄU CHÖÙNG:
Naám coù theå gaây beänh ôû laù, thaân vaø traùi. Trieäu chöùng thöôøng xuaát hieän tröôùc ôû laù,
vaø thaân, sau ñoù môùi theå hieän treân traùi.
Ñoám beänh luùc ñaàu coù maøu xanh uùng, sau ñoù chuyeån sang maøu naâu ñen, khoâng coù
vieàn roõ. Neáu trôøi aåm, xunh quanh veát beänh seõ coù quaàng vaøng vaø ôû maët döôùi veát beänh seõ
coù tô naám traéng phaùt trieån. Vuøng moâ beänh bò meàm nhuûn, naëng muøi, neáu trôøi khoâ vuøng moâ
beänh seõ bò doøn, deã vôû.
Treân traùi, beänh coù theå gaây haïi ôû baát cöù giai ñoaïn phaùt trieån naøo cuûa traùi. Veát beänh
thöôøng xuaát hieän nôi cuoáng traùi, ñaàu tieân laø ñoám nhoû uùng nöôùc, maøu xanh xaùm. Ñoám lan
daàn ra vaø coù maøu xanh saäm, nhaên, vieàn roõ. Neáu trôøi aåm, tô naám traéng seõ phaùt trieån treân
veát beänh.
II. TAÙC NHAÂN:
Do naám Phytophthora infestans (Mont.) Dby.
Naám löu toàn chuû yeáu treân caùc loaïi caây bò nhieãm beänh. Töø caây beänh, baøo töû laây lan
theo nöôùc, möa, gioù.
Söï phaùt trieån cuûa beänh leä thuoäc vaøo nhieät ñoä, aåm ñoä. Aåm ñoä khoâng khí treân 90% vaø
nhieät ñoä töø 18-25oC raát thích hôïp cho söï sinh saûn vaø xaâm nhieãm cuûa naám beänh. Thöôøng
dòch beänh phaùt trieån maïnh vaøo nhöõng thôøi gian maø veà ñeâm trôøi maùt vaø aåm öôùt, trong khi
ban ngaøy laïi noùng aåm.
III. BIEÄN PHAÙP PHOØNG TRÒ:
- Choïn muøa vuï troàng, traùnh nhöõng thaùng coù ñieàu kieän thuaän hôïp cho beänh phaùt
trieån.
- Trong moät khu vöïc, neân xuoáng gioáng ñoàng loaït ñeå traùnh luoân coù nguoàn beänh ngoaøi
ñoàng.
- Khoâng troàng lieân tuïc nhieàu naêm treân cuøng moät ruoäng.
Giaùo Trình Beänh Caây Chuyen Khoa 178
- Phun ngöøa hay trò baèng caùc loaïi thuoác, nhö: Zineb, Mancozeb, Nabam ôû noàng
ñoä 0,2% hay hoån hôïp thanh phaøn - voâi (1%) hoaëc Copper-Zinc, Captan, Aliette noàng ñoä
0,2-0,3% .
BEÄNH ÑOÁM XAÙM (Gray Leaf Spot)
I. TRIEÄU CHÖÙNG:
Treân caây, beänh thöôøng xuaát hieän ôû laù giaø gaàn goác tröôùc. Veát beänh luùc ñaàu laø nhöõng
veát nhoû coù maøu ñen hôi naâu. Ñoám beänh lôùn daàn ra vaø coù maøu naâu xaùm. Vuøng beänh coù
hình daùng khoâng nhaát ñònh, coù kích thöôùc côû 3-4mm, boùng. Khi veát beänh coù vieàn roõ thì
xung quanh thöôøng coù quaàng maøu vaøng, heïp. Khi veát beänh khoâ, moâ laù beân trong veát beänh
bò raùch laøm cho laù mang nhieàu veát raùch vôùi nhöõng kích côû khaùc nhau. Beänh naëng, laù bò
ruïng nhanh.
II. TAÙC NHAÂN:
Do naám Stemphylium solani Weber ( S.lycopersici (Enjoji) Yamatomo).
Treân veát beänh cuû, naám seõ sinh baøo töû, nhaát laø ôû maët döôùi laù. Baøo töû laây lan chuû
yeáu laø theo gioù. Naám coù khi cuõng gaây haïi ôû thaân, nhöng ít khi gaây haïi ôû traùi.
Naám beänh coù theå gaây haïi treân laù trong moïi giai ñoaïn sinh tröôûng cuûa caây. Beänh
phaùt trieån maïnh khi nhieät ñoä vaø aåm ñoä cao.
Naám laây beänh chuû yeáu laø töø caùc caây beänh ban ñaàu, ñoàng thôøi naám cuõng gaây haïi vaø
löu toàn treân caø tím, tieâu vaø hôn 25 loaøi caây khaùc.
III. BIEÄN PHAÙP PHOØNG TRÒ:
- Khoâng troàng lieân tuïc nhieàu vuï trong naêm hay nhieàu naêm lieân tuïc treân cuøng moät
ruoäng.
- Tieâu huûy xaùc laù caây beänh vaø caùc xaùc baû thöïc vaät sau moãi muøa vuï.
- Phun ngöøa baèng caùc loaïi thuoác nhö Maneb, Mancozeb, Nabam hay Rovral 50WP ôû
noàng ñoä 0,2% .
