Bệnh nguy hiểm trên ngao
nuôi
Trong thời gian vừa qua ngao nuôi ở một số tỉnh trong cả nước
bị chết hàng loạt gây tổn thất rất lớn về kinh tế cho người nuôi.
Nguyên nhân chủ yếu được xác định là do nguồn nước bị ô
nhiễm, sự thay đổi đột ngột về nhiệt độ và độ mặn. Tuy nhiên
trên thế giới đã có những nước có nghề nuôi ngao phát triển như
Mỹ, Canada cũng đã từng bị thiệt hại do dịch bệnh gây ra.
NNVN xin giới thiệu cùng bạn đọc một số tư liệu về bệnh QPX
(Quahog Paratise Unknown) trên loài ngao Mercenaria
mercenaria.
* Lịch sử của bệnh:
Bệnh lần đầu tiên được nhắc đến tại bờ biển Đại Tây Dương -
Canada trong những năm 50. Bệnh chưa được chú ý bởi nó
không phải là nguyên nhân chính gây thiệt hại lớn về kinh tế cho
ngao nuôi. Tuy nhiên gần đây bệnh QPX là nguyên nhân gây ra
tỷ lệ chết đáng kể trên ngao ở vịnh Raritan, New York vào năm
2002 và ở đảo Rhode (Mỹ) năm 2003.
* Nguyên nhân của bệnh:
Bệnh QPX là do một loại sinh vật ký sinh trên loài ngao vỏ cứng
Mercenaria mercenaria. Khi phân tích DNA thì thấy đây là loài
nấm ở biển giống như sinh vật đơn bào (Labyrinthomorpha,
Thraustochytriales). Những sinh vật thuộc nhóm trên xuất hiện ở
biển và khu vực vùng triều, cửa sông. Trong khi nghiên cứu về
bệnh QPX thì do sự khan hiếm thông tin về gen của những loài
tương tự nên khó khăn trong việc phân loại chính xác về loài
gây bệnh. Trong các mô của ngao thì QPX xuất hiện với nhiều
hình dạng khác nhau trong vòng đời của bệnh vì thế tên được
đặt theo thuật ngữ khuẩn học như Thali có đường kính (4-15
micromet), sporangia (10-25 micromet) và endospores (2
micromet).
QPX là nguyên nhân chính gây ra phản ứng viêm nhiễm ở ngao.
Phản ứng viêm nhiễm này thường có nhiều điểm, có u hạt (hạt
viêm có kích thước nhỏ). Những huyết cầu của ngao không thể
tiêu diệt (ăn theo lối thực bào) những tế bào của QPX bởi vì
những ký sinh trùng này được bao bọc bởi một lượng lớn chất
nhờn (nước nhầy). Đó chính là lý do tại sao các huyết cầu của
ngao cố gắng cô lập những ký sinh trùng và đó chính là nguyên
nhân gây ra phản ứng viêm. Những phản ứng viêm ở vật chủ
(ngao) có thể thành công và làm giảm lượng ký sinh trùng gây
bệnh hoặc các ký sinh trùng này có thể tiếp tục sinh sôi nảy nở
và là nguyên nhân cuối cùng gây chết cho ngao.
* Dấu hiệu của bệnh và tỷ lệ chết:
- Dấu hiệu của bệnh: Màng áo của ngao bị bệnh có những u
bướu nhỏ màu vàng sẫm sưng tấy lên đường kính từ 1-5mm.
Mang của ngao cũng có thể bị viêm nhiễm. Có chất nhầy trong
cơ thể và có thể gặp những hạt cát nhỏ ở giữa màng áo bị sưng
và mép vỏ.
Ký sinh trùng gây bệnh QPX được tìm thấy nhiều trong những
con ngao đạt và gần đạt kích cỡ thương phẩm. Trong một số
trường hợp thông báo về bệnh này thì tỷ lệ gây chết của bệnh
này ở mức rất cao khoảng từ 80-95%.
* Phương pháp phòng ngừa:
Trong khi hầu hết bệnh QPX bùng nổ đều có tài liệu cho rằng
nguồn bệnh bắt nguồn từ trại giống và vùng nuôi thương phẩm
tuy nhiên ngao cũng có thể nhiễm bệnh từ ngoài tự nhiên ví dụ
như tại vịnh Raritan. Bệnh QPX không hoàn toàn phụ thuộc vào
vật chủ nhưng có thể trở thành nguyên nhân làm bùng phát dịch
bệnh khi ngao bị căng thẳng (stress) như độ mặn, nhiệt độ vùng
nuôi thay đổi đột ngột... Việc thả nuôi ngao với mật độ cao và
kỹ thuật chăm sóc quản lý nghèo nàn cũng được cho là nguyên
nhân làm cho bệnh này thêm phát triển. Mỗi khu vực nuôi ngao
sau khi thu hoạch xong hoặc có ngao bị chết cần cải tạo và vệ
sinh vùng nuôi thật tốt để hạn chế những rủi ro có thể xảy ra
trong những vụ nuôi tiếp theo