MicroRNA-21, MicroRNA-122: Mức độ biểu hiện và đa hình gen CYP1A1 ở người phơi nhiễm dioxin

vietnam medical journal n01&2 - february- 2020

MỨC ĐỘ BIỂU HIỆN MICRORNA-21, MICRORNA-122 VÀ ĐA HÌNH GEN

CYP1A1 Ở NGƯỜI PHƠI NHIỄM CHẤT ĐỘC HÓA HỌC/DIOXIN

Đào Hồng Dương1, Nguyễn Hoàng Thanh2, Nguyễn Văn Hóa2,

Nguyễn Tất Thắng3, Nguyễn Bá Vượng2

TÓM TẮT11

Dioxin là một chất hóa học có độc tính cao nhất

trong các loại chất độc mà loài người đã biết được cho

đến hiện nay. Đã có nhiều nghiên cứu về biểu hiện

dấu ấn phân tử microRNA-21, microRNA-122 và đa

hình các gen chuyển hóa dioxin như CYP1A1 ở người

phơi nhiễm chất độc hóa học/dioxin. Ở Việt Nam, vẫn

còn rất nhiều câu hỏi về các dấu ấn phân tử này ở

người phơi nhiễm chất độc hóa học/Dioxin. Đối tượng

nghiên cứu: nhóm nghiên cứu gồm 100 người đang

sinh sống tại địa bàn điểm nóng ô nhiễm dioxin quanh

sân bay Đà Nẵng và Biên Hòa và nhóm chứng gồm

100 người khỏe mạnh sống ở miền Bắc Việt Nam

không có các yếu tố phơi nhiễm với dioxin. Thiết kế

nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt ngang có so sánh,

phân tích đánh giá mối tương quan giữa nguyên nhân

và hậu quả. Kết quả: Mức độ biểu hiện miR-21 và

miR-122 ở nhóm phơi nhiễm dioxin cao hơn với nhóm

người khỏe mạnh. Tại vị trí đa hình CYP1A1

rs4646903 (A/G/T), tỷ lệ alen lặn G ở nhóm phơi

nhiễm dioxin cao hơn ở nhóm người khỏe mạnh, đồng

thời ở nhóm phơi nhiễm dioxin xuất hiện alen T trong

khi nhóm nghiên cứu chỉ có alen A và G. Có sự khác

biệt có ý nghĩa thống kê giữa mức độ biểu hiện của

miR-122 trong huyết tương giữa 4 kiểu gen CYP1A1

rs4646903 ở nhóm phơi nhiễm dioxin. Có mối tương

quan giữa mức độ biểu hiện của miR-21 và miR-122

với phân bố kiểu gen ở nhóm phơi nhiễm với Dioxin

với p < 0,05.

SUMMARY

MICRORNA-21, MICRORNA-122 EXPRESSIONS

AND CYP1A1 GENE POLYMORPHISMS IN

VIETNAMESE VICTIMS EXPOSURED WITH

CHEMICAL WARFARE/DIOXIN

Dioxin is the most toxic chemical group that be

known. There have been many studies on the

expressions of genetic molecules like microRNA-21,

microRNA-122, and polymorphisms of dioxin metabolic

genes like CYP1A1 on people exposed to dioxin. In

Vietnam, there are still many questions about these

genetic molecules in victims exposed to chemical

warfares including dioxin. Study population: The

dioxin-exposed group contained 100 people living in

the dioxin-contaminated hot spot area around Da

Nang and Bien Hoa airbases and the control group

1Học viện Quân y

2Bệnh viện Quân y 103

3Viện Y học dự phòng Quân đội

Chịu trách nhiệm chính: Đào Hồng Dương

Email: dr.duongj9@gmail.com

Ngày nhận bài: 9/1/2020

Ngày phản biện khoa học: 28/1/2010

Ngày duyệt bài: 3/2/2020

contained 100 healthy people living in Northern

Vietnam who did not have exposure factors with

dioxin. Study design: Cross-sectional descriptive study

with comparison, analysis, and evaluation of the

correlation between the cause and effect. Results: The

expression of miR-21 and miR-122 in plasma were

higher in the dioxin exposed group than in the healthy

group. At the polymorphic site of CYP1A1 rs4646903

(A/G/T), the percentage of recessive allele G in the

dioxin exposed group was higher in the healthy group,

and in the exposed group, the T allele appeared while

the control group there were only allele A and allele G.

There was a statistically significant difference between

the expression level of miR-122 in plasma between 4

genotypes of CYP1A1 rs4646903 in the dioxin exposed

group. There was a correlation between the expression

level of miR-21 and miR-122 with the genotype

distribution in the dioxin exposed group with p <0.05.

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Dioxin là một nhóm hóa chất độc hại nhất mà

con người từng biết đến [1]. Trong những năm

gần đây, với sự tiến bộ vượt bậc của sinh học

phân tử, các nhà khoa học đã làm sáng tỏ nhiều

vấn đề về cơ chế tác động ở mức phân tử của

dioxin đối với cấu trúc và chức năng của các acid

nucleic trong đó có các dấu ấn phân tử dạng

microRNA và các gen liên quan đến quá trình

chuyển hóa dioxin như CYP1A1 [2], [3], [4]. Hiện

nay, hầu hết các nghiên cứu đánh giá về các dấu

ấn phân tử microRNA-21, microRNA-122 hay đa

hình gen CYP1A1 chỉ tiến hành trên mô hình gây

độc động vật thực nghiệm hoặc ở những quần thể

người phơi nhiễm với dioxin ở nồng độ không quá

cao, chưa có nhiều nghiên cứu về các vấn đề này

trên các quần thể phơi nhiễm dioxin với nồng độ

đặc biệt cao như các nạn nhân phơi nhiễm chất

độc màu cam/dioxin ở Việt Nam. Do đó, để phân

tích, đánh giá biểu hiện của microRNA-21,

microRNA-122 và đa hình gen CYP1A1, từ đó dự

báo tình trạng bệnh tật ở đối tượng nạn nhân

phơi nhiễm dioxin ở Việt Nam, chúng tôi tiến hành

nghiên cứu “Biểu hiện microRNA-21, microRNA-

122 và đa hình gen CYP1A1 ở người phơi nhiễm

chất độc hóa học /Dioxin”.

II. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu mô tả cắt

ngang có phân tích đánh giá mối tương quan

giữa nguyên nhân và hậu quả. Đối tượng nghiên

cứu: Nhóm nghiên cứu gồm 100 người đang sinh

sống tại địa bàn điểm nóng của ô nhiễm dioxin

TẠP CHÍ Y HỌC VIỆT NAM TẬP 487 - THÁNG 2 - SỐ 1&2 - 2020

quanh sân bay Đà Nẵng và Biên Hòa, thời gian

sống và cư trú tại địa bàn ≥ 5 năm, xét nghiệm

nồng độ 2,3,7,8 - TCDD trong máu ≥ 2ppt;

nhóm chứng gồm 100 người khỏe mạnh sinh

sống ở miền Bắc Việt Nam và không có các yếu

tố phơi nhiễm với dioxin.

Các phương pháp xử lý mẫu xét nghiệm:

Tách chiết, tinh chế và thiết lập ngân hàng RNA,

tổng hợp cDNA, chạy phản ứng RT-PCR định

lượng nồng độ miR-21, miR-122. Tách chiết, tinh

sạch DNA từ máu ngoại vi, nhân gen PCR với cặp

mồi đặc hiệu, giải trình tự gen theo nguyên lý

Sanger để xác định đa hình gen CYP1A1 tại các

vị trí rs4646903, rs79812015, rs377572943,

rs45627134, rs76354271. Số liệu được thu thập

trên phần mềm Microsoft Excel và được xử lý,

phân tích trên máy tính bằng chương trình phần

mềm SPSS.

III. KT QU NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN

1. Phân b tuổi, giới

Bảng 1. Phân bố tuổi, giới

Nhóm

tuổi

Nhóm nghiên cứu (Nhóm NC)

Tổng s

(n= 100)

Nam (n = 80)

Nữ (n= 20)

Tỷ lệ (%)

20 - 40

41 - 60

61- 80

± SD

53,34 ± 8,25

50,25 ± 12,27

52,72 ± 9,21

0,220

Trong nhóm nghiên cứu chúng tôi nhận thấy tuổi trung bình là 52,72 ± 9,21; trong đó 13 bệnh

nhân sinh sau năm 1975. Điều đó những bệnh nhân này là những đối tượng phơi nhiễm với các

nguồn dioxin còn tồn dư tại các điểm nóng sau chiến tranh. Theo ước tính của Hoàng Đình Cầu năm

2002, ở Việt Nam có khoảng 1 triệu người là nạn nhân chất độc hóa học/dioxin, còn theo số liệu của

Bộ Lao động - Thương binh xã hội con số này là hơn 500.000 [5].

2. Mức độ biểu hin của microRNA-21 và microRNA-122 trong huyết tương

Bảng 2. Mức độ biểu hiện của miR-21 trong huyết tương ở nhóm nghiên cứu

miR

Đi tưng

Kết quả

± SD

Min - Max

Trung vị (25%-75%)

miR-

Nhóm NC

(100)

14,33 ± 64,68

0,000019 -

604,249264

1,66

(1,17-2,54)

0,000

Nhóm chứng

(100)

0,80 ± 1,35

0,000006 -

9,346978

0,39

(0,29-0,52)

miR-

122

Nhóm NC

(n=100)

779,02 ±

3183,40

0,271684 -

16115,931969

7,74

(4,68-15,94)

0,000

Nhóm chứng

(n=100)

124,40 ±

229,37

0,000006 -

1317,745628

0,59

(0,34-50,78)

Nồng độ miR-21 và miR-122 trung bình trong

huyết tương ở nhóm nghiên cứu đều cao hơn giá

trị trung bình ở nhóm chứng, có ý nghĩa với p < 0,05.

Một số nghiên cứu thực nghiệm trên động vật

và người phơi nhiễm cũng cho thấy mức độ biểu

hiện của miR-21 và miR-122 tăng ở đối tượng bị

phơi nhiễm với 2,3,7,8-TCDD và các dioxin khác.

Trong nghiên cứu của Singh và cộng sự (2012)

trên chuột C56BL/6 trong thời kỳ mang thai, khi

bị phơi nhiễm với TCDD liều duy nhất 10µg/kg

cho thấy TCDD làm tăng mức độ biểu hiện của

miR-122 ở tế bào tuyến ức bào thai lớn hớn 2,1

lần [6]. Woeller và cộng sự (2006) nhận thấy có

tăng biểu hiện miR-21-5p trong máu của công

nhân trực tiếp đốt rác với tình trạng phơi nhiễm

với PCDD và PCDF [7].

3. Tỷ l phân b các kiểu gen CYP1A1 rs4646903

Bảng 3. Tỷ lệ phân bố các kiểu gen CYP1A1 rs4646903 (A/G/T)

Kiểu gen CYP1A1

rs4646903

Nhóm chứng (n=100)

Nhóm NC (n=100)

S lưng

Tỷ l(%)

S lưng

Tỷ l(%)

A/A

A/G

G/G

T/G

Alen A

114

103

51,5

vietnam medical journal n01&2 - february- 2020

Alen G

47,5

Alen T

χ12 =0,04 - p1=0,98

χ22 =0,61 - p2=0,89

Tỷ lệ alen G ở nhóm nghiên cứu (47,5%) cao

hơn ở nhóm chứng (43%). Ở nhóm nghiên cứu

xuất hiện alen T (tỷ lệ 1%) với kiểu gen T/G. Tỷ

lệ phân bố các kiểu gen ở nhóm chứng và ở

nhóm nghiên cứu đều tuân theo định luật cân

bằng Hardy - Weinberg với p1=0,98 và p2=0,89.

Tỷ lệ người mang alen G ở nhóm phơi nhiễm

dioxin trong nghiên cứu của chúng tôi cao hơn

trong nghiên cứu 1000 Genomes Project Phase 3

(2015) trên 99 người Kinh khỏe mạnh sống tại

Thành phố Hồ Chí Minh (tỷ lệ người mang alen G

là 43,4% và alen A là 56,6%, không có người

mang alen T) [8].

4. Tỷ l phân b các kiểu gene CYP1A1

tại các vị tr đa hình rs79812015 (C/T),

rs377572943 (C/T), rs45627134 (C/G)

100% bệnh nhân ở cả nhóm chứng và nhóm

nghiên cứu tại 03 ví trị đa hình này đều có kiểu

gen C/C. Tỷ lệ alen C ở cả 2 nhóm đều chiếm

100%.

5. Tỷ l phân b các kiểu gene CYP1A1

rs76354271 (A/G)

100% kiểu gen CYP1A1 rs76354271 ở cả

nhóm chứng và nhóm nghiên cứu đều thuộc

A/A. Tỷ lệ Alen A ở cả 2 nhóm đều chiếm 100%.

6. Mức độ biểu hin miR-21 và miR-122

trong huyết tương ở các kiểu gen của

CYP1A1 rs4646903 ở nhóm nghiên cứu

Bảng 4. Mức độ biểu hiện miR-21 trong huyết tương ở các kiểu gen của CYP1A1 rs4646903 ở

nhóm nghiên cứu

Kiểu gen

miR-21 Ct

± SD

Min - Max

Trung vị (25%-75%)

A/A (n=29)

5,35 ± 13,35

0,008818 - 71,610538

1,71 (1,07-2,64)

A/G (n=45)

2,35 ± 2,21

0,023693 - 7,978403

1,46 (1,05-2,45)

G/G (n=24)

35,97 ± 123,3

0,07788 - 604,249264

2,3 (0,83-7,62)

T/G (n=02)

154,525380

0,071

Mức độ biểu hiện miR-21 trong máu trung bình ở kiểu gen A/A là 5,35 ± 13,35; A/G là 2,35 ± 2,21;

G/G là 35,97 ± 123,3; T/G là 154,53 ± 0. Tuy nhiên sự khác biệt không có ý nghĩa với p > 0,05.

Bảng 5. Mức độ biểu hiện miR-122 trong huyết tương ở các kiểu gen của CYP1A1 rs4646903 ở

nhóm nghiên cứu

Kiểu gen

miR-122 Ct

± SD

Min-Max

Trung vị (25%-75%)

A/A (n=29)

27,11 ± 47,9

0,271684 - 198,831152

5,28 (3,72-7,79)

A/G (n=45)

79,65 ± 379,28

0,29937 - 2548,089082

4,06 (2,55-14,83)

G/G (n=24)

1720,82 ± 4504,78

0,712025 - 16115,931969

18,15 (7,74-198,83)

T/G (n=02)

16115,93

16115,931969

16115,93

0,002

Mức độ biểu hiện miR-122 trong máu trung bình ở kiểu gen A/A là 27,11 ± 47,9,18; A/G là 79,65

± 379,28; G/G là 1720,82 ± 4504,78; T/G là 16115,93 ± 0. Sự khác biệt có ý nghĩa với p < 0,05.

7. Mi liên quan giữa phân b kiểu gen v mức độ biểu hin của miR

Bảng 6. Tương quan giữa phân bố kiểu gen và mức độ biểu hiện của miR

microRNA

CYP1A1 rs4646903 (A/T/G)

H s B

H s Constant

VIF

miR-21

100

0,267

0,007

0,003

1,944

1,000

miR-122

100

0,428

0,000

1,908

1,000

Các biến số nghiên cứu đều tương quan có ý

nghĩa với phân bố kiểu gen với p < 0,05, chỉ số

VIF = 1. Các biến số đều có thể đưa vào phương

trình tuyến tính trong mối tương quan với phân

bố kiểu gen ở nhóm nghiên cứu.

Phương trình tuyến tính giữa phân bố kiểu

gen với mức độ biểu hiện miR:

Max{|MspI (A/T/G)Ꞓ Z & ≤ 4|} = 1,944 +

0,003* mir-21

Max{|MspI (A/T/G)Ꞓ Z & ≤ 4|} = 1,908 +

0,000* mir-122

Trong đó:

Max{0 < |MspI (A/T/G)Ꞓ Z| ≤ 4}

=1: Kiểu gen A/A

Max{0 < |MspI (A/T/G)Ꞓ Z| ≤ 4} =2: Kiểu gen A/G

Max{0 < |MspI (A/T/G)Ꞓ Z| ≤ 4} =3: Kiểu gen G/G

Max{0 < |MspI (A/T/G)Ꞓ Z| ≤ 4} =4: Kiểu gen T/G

TẠP CHÍ Y HỌC VIỆT NAM TẬP 487 - THÁNG 2 - SỐ 1&2 - 2020

V. KT LUẬN

Mức độ biểu hiện miR-21 và miR-122 ở nhóm

bệnh nhân có nhiễm dioxin cao hơn hẳn so với

nhóm người khỏe mạnh có ý nghĩa thống kê với

p < 0,05.

Tại vị trí đa hình CYP1A1 rs4646903: nhóm

người khỏe mạnh có 03 kiểu gen là A/A (23%),

A/G (67%) và G/G (10%); ở nhóm người phơi

nhiễm dioxin có 04 kiểu gen A/A (29%), A/G

(45%), G/G (24%), T/G (2%). Tỷ lệ alen lặn G ở

nhóm người phơi nhiễm dioxin cao hơn ở nhóm

người khỏe mạnh, đồng thời ở nhóm người phơi

nhiễm dioxin xuất hiện alen T.

Tại các vị trí đa hình rs79812015,

rs377572943, rs45627134, rs76354271 của gen

CYP1A1,ở cả nhóm người khỏe mạnh và nhóm

phơi nhiễm dioxin đều chỉ có 1 kiểu gen.

Có sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa mức

độ biểu hiện của miR-122 trong huyết tương

giữa 4 kiểu gen CYP1A1 rs4646903 ở nhóm

nghiên cứu.

Có sự tương quan giữa mức độ biểu hiện của

miR-21 và miR-122 với phân bố kiểu gen CYP1A1

rs4646903 với các phương trình tuyến tính:

Max{|MspI (A/T/G)Ꞓ Z & ≤ 4|} = 1,944 +

0,003* mir-21

Max{|MspI (A/T/G)Ꞓ Z & ≤ 4|} = 1,908 +

0,000* mir-122

TÀI LIỆU THAM KHO

1. Bộ Ti nguyên v Môi trường (2008). Tác hại

của dioxin đối với con người Việt Nam. Nhà xuất

bản y học.

2. Yoshioka Wataru, Tohyama Chiharu (2019)

Mechanisms of Developmental Toxicity of Dioxins

and Related Compounds. International Journal of

Molecular Sciences, 20(3): 617.

3. Eskenazi B., Warner M., Brambilla P. et al. (2018)

The Seveso accident: A look at 40years of health

research and beyond. Environ Int, 121(Pt 1): 71-84.

4. Kishi R., Kobayashi S., Ikeno T. et al. (2013)

Ten years of progress in the Hokkaido birth cohort

study on environment and children's health: cohort

profile--updated 2013. Environ Health Prev Med,

18(6): 429-50.

5. Hong Đình Cầu (2002) Môi trường và sức

khỏe ở Việt Nam 30 sau chiến dịch ranch- hand,

Hội nghị khoa học Việt - Mỹ về ảnh hưởng của chất

độc da cam/dioxin lên sức khỏe con người và môi

trường, Hà Nội, Việt Nam, 24-70.

6. Singh N. P., Singh U. P., Guan H. et al. (2012)

Prenatal exposure to TCDD triggers significant

modulation of microRNA expression profile in the

thymus that affects consequent gene expression.

PLoS One, 7(9): e45054.

7. Woeller C. F., Thatcher T. H., Van Twisk D. et

al. (2016) MicroRNAs as Novel Biomarkers of

Deployment Status and Exposure to

Polychlorinated Dibenzo-p-Dioxins/Dibenzofurans. J

Occup Environ Med, 58(8 Suppl 1): S89-96.

8. Sudmant Peter H., Rausch Tobias, Gardner

Eugene J. et al. (2015) An integrated map of

structural variation in 2,504 human genomes.

Nature, 526(7571): 75-81.

NGHIÊN CỨU ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI ỐNG TỦY CHÂN NGOÀI

GẦN RĂNG HÀM LỚN THỨ NHẤT VÀ THỨ HAI HÀM TRÊN

TRÊN HÌNH ẢNH CONE-BEAM COMPUTED TOMOGRAPHIC

Hoàng Tiến Công*, Vũ Thị Ngát*

TÓM TẮT12

Mục tiêu: Mô tả hình thái ống tủy chân ngoài gần

răng hàm lớn thứ nhất và thứ hai hàm trên sử dụng

hình ảnh CT Cone-Beam. Xác định mối liên quan giữa

ống tủy thứ hai chân ngoài gần của răng hàm lớn thứ

nhất và thứ hai hàm trên với giới và vị trí răng. Đi

tưng v phương pháp: Nghiên cứu thu thập từ

hình ảnh CBCT của 112 bệnh nhân đến khám răng

hàm mặt có răng hàm lớn thứ nhất và thứ hai hàm

trên. Phân tích hình ảnh các lát cắt axial chân răng

hàm lớn thứ nhất và thứ hai hàm trên để xác định

hình thái ống tủy bao gồm số lượng ống tủy, tương

quan và khoảng cách lỗ ống tủy thứ 2 đến ống tủy

*Trường ĐH Y Dược Thái Nguyên

Chịu trách nhiệm chính: Hoàng Tiến Công,

Email: conghoangt60@gmail.com.

Ngày nhận bài: 25/12/2019

Ngày phản biện khoa học: 20/1/2020

Ngày duyệt bài: 3/2/2020

thứ nhất của chân ngoài gần và mối liên quan giữa

ống tủy thứ hai chân ngoài gần của răng hàm lớn thứ

nhất và thứ hai hàm trên theo vị trí và giới. Kết quả:

Trong 192 răng hàm lớn thứ nhất và 207 răng hàm

lớn thứ hai hàm trên, chân ngoài gần có tỷ lệ phân

loại theo Vertucci như sau: răng hàm lớn thứ nhất có

46,9% loại I, 27,7% loại IV, 13,5% loại II, 4,7% loại

III, còn lại các loại khác chiếm tỉ lệ nhỏ, 52,1% có 2

ống tuỷ; răng hàm lớn thứ hai có 80,2% loại I, 8,6%

loại II, 7,3% loại IV, còn lại các loại khác chiếm tỉ lệ

nhỏ, 19,8% có 2 ống tuỷ. Có mối liên quan giữa ống

tủy thứ hai chân ngoài gần của răng hàm lớn thứ nhất

và thứ hai hàm trên theo vị trí, bên phải gặp nhiều

hơn, không có mối liên quan theo giới. Kết luận:

Chân ngoài gần răng hàm lớn thứ nhất hàm trên có

đặc điểm giải phẫu đa dạng và thường có nhiều hơn

một ống tủy. Răng hàm lớn thứ hai hàm trên có đặc

điểm giải phẫu đa dạng và thường có một ống tủy.

Từ khóa:

Ống tuỷ chân ngoài gần, răng hàm lớn

thứ nhất hàm trên, răng hàm lớn thứ hai hàm trên,

hình ảnh CTCB, phân loại theo Vertucci.

Mức độ biểu hiện microRNA-21, microRNA-122 và đa hình gen CYP1A1 ở người phơi nhiễm chất độc hóa học dioxin

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi