Chuyn Hp Âm
(Chord Progressions)
Đòi hi phi biết:
- Hp âm (chords)
- Âm giai hay còn gi là Thang Âm (scale) .
I. S cn thiết:
Chuyn hp âm (chord progressions) trong mt bài hát là vic sp xếp các hp
âm cho phù hp vi các nt nhc hoc li ca. Đây là mt vic quan trng và cn
thiết cho nhng nhc công. Nh vào s thay đổi ca các hp âm mà giúp cho Ca
đoàn hát được hay hơn.
1. Thay đổi âm sc: Các hp âm (trưởng , th, tăng, gim, 7, 9, vv..) to ra
nhng âm sc khác nhau, cũng như khi v mt bc tranh, chúng ta va
phi biết pha mu, va phi biết đặt mu đúng nơi đúng ch, mu nào
đứng gn nhau s làm cho cnh vt ni hơn, hoc sáng hơn, u ám hơn,
vv... Vic chuyn hp âm cho đúng cũng vy, có th làm thay đổi cm
giác ca người ta: vui, bun, êm ái hoc chói tai, vv...
2. D hát: Các hp âm trong mt âm giai không phi đứng riêng bit, mà nó
còn tùy thuc vào nhau và liên kết vi nhau. Vic s dng các hp âm cho
đúng s giúp Ca đoàn hát được d dàng, dù là nhng bài khó hát; ngược
li, dùng hp âm không đúng có làm cho ca đoàn hát sai hoc lc tông.
II. Nhng ký hiu ca các hp âm
Các bn đã biết qua v nhng ký hiu ca các hp âm khi đọc tài liu v Hp
Âm. Sau đây là bng tóm kết các hp âm thường dùng (chúng ta dùng hp âm
ÐÔ làm tiêu biu):
Ký hiu Tên gi Gii thích
C5 Ðô 5 Hp âm 2 nt: C - G
C Ðô trưởng C - E - G
Cm hay C- Ðô th C - Eb - G
C° hay Cdim Ðô gim C - Eb - Gb
C+ hay Caug Ðô tăng C - E - G#
Csus2 Ðô sus2 C - D - G
Csus4 Ðô sus4 C - F - G
C6 Ðô 6 C - E - G - A
C7 Ðô 7 (dominant) C - E - G - Bb
CM7 Ðô trưởng 7 C - E - G - B
Cm7 Ðô th 7 C - Eb - G - Bb
Cdim7 Ðô diminished 7 C - Eb - Gb - Bbb (A)
D/A D slash A Hp âm D, bass note A.
C add9 C add 9 C - E - G - D
III. Đặt hp âm
Chúng ta có th đặt hp âm bt c đâu trong bài hát, nhưng tùy thuc vào 2
điu kin: kh năng ca người nhc công và hành độ ca bài hát. Người ta
thường đặt (hay thay đổi) hp âm nhng ch sau đây:
1. đầu ô nhp hoc nhng ch hát chm.
Nếu mt hp âm được dùng cho c mt trường canh, người ta thường chú
trng đến nt nhc phách mnh, ri đến s nt trong trường canh mà có
trong hp âm, để chn.
Thí d 1:
2. nhng ch đảo phách
Thí d:
- phách 1 và 3 trong nhp 4/4 (hoc C)
- phách 1 hoc 3 trong nhp ¾
- phách 1 và đôi khi phách 2 trong nhp 2/4
- Khi thay đổi t đon nhc này sang đon nhc khác.
- Hoc bt c đâu
IV. Chn hp âm
Vic chn hp âm cho đúng và hay là mt vn đề kinh nghim, tc là phi dùng
và nghe. Hp âm đó cn phi to được nh hưởng trong câu hát, có liên quan
đến hp âm trước, mà còn phi ʺgii quyếtʺ được cho hp âm đứng sau na.
Người ta thường nói, nếu các hp âm là mt ba ăn, thì món ăn chính là các hp
âm Trưởng, món ăn ph là các hp âm Th, và đồ gia v (mui, tiêu) là các hp
âm Tăng và Gim. Sau đây là mt vài nguyên tc người ta thường dùng trong
vic đặt hp âm:
- Dùng hp âm ch (tonic triad, hp âm bc I) nhng ch quan trng:
Hp âm ch là hp âm quan trng nht trong bài hát, thường được đặt
đầu bài hát và nht là cui bài hát. Cũng như cái tên, hp âm này được ví
như nhà mình (home sweet home), đi đâu cũng phi tr v nhà…
- S dng hp âm chính nhiu hơn: 3 hp âm I, IV và V là nhng hp âm
chính, ch cn dùng 3 hp âm này cũng có th chuyn âm đầy đủ trong
mt bài hát. Ngoài hp âm ch ra, hp âm quan trng th nhì là hp âm
tho6ʹng âm (dominant triad, bc V) . C 3 hp âm chính nên nhiu hơn
nhng hp âm khác để bài hát được vng vàng (Ca đoàn không b lc
tông).
- S dng nhng hp âm ph để thay đổi âm sc: Ngoài 3 hp âm chính
trên ra, nhng hp âm khác trong âm giai là nhng hp âm ph. Ngh
thut chuyn âm chính là biết dùng nhng hp âm ph này mà làm cho
bài hát có được nhng mu sc và cm giác khác nhau.
- Dùng hp âm nghch: Để to mt cm giác thúc đẩy, ước ao, trước khi v
hp âm đứng sau, người ta hay dùng hp âm nghch (7, 9, 11...), mà đôi
khi nt phách mnh không có trong hp âm. C th là người ta hay
dùng hp âm 7 cho hp âm bc V trước khi tr v hp âm ch: (V7 - I) .
V. Cách chn hp âm theo s mnh/yếu ca các hp
âm trong âm giai.
S phân tích sau đây s giúp chúng ta có mt khái nim v s ʺmnh - yếuʺ
trong vic s dng các hp âm trong âm giai. ʺ
o Mnh: có th hiu là ʺsángʺ, ʺđầy đủʺ, ʺvươn lênʺ, ʺlinh hotʺ, vv...
o Yếu: có th hiu là ʺbunʺ, ʺnhẹʺ, ʺu ámʺ, ʺthiếu vngʺ, vv...
S mnh/yếu được tính bng liên h ca hp âm đó đối vi hp âm ch. Như
ta đã biết, hp âm bc V (dominant) có mt liên h gn nht vi hp âm bc I
(tonic), hp âm bc II li có liên h mt thiết vi hp âm bc V (hp âm bc II
được xem như thng âm (secondary dominant) ca V. Căn c vào qui lut
này (dominant Æ tonic), chúng ta có th xem tng hp âm trong âm giai.
Các hp âm trong âm giai Đô Trưởng:
Hp âm: C Dm Em F G, G7 Am
Bc: I ii iii IV V, V7 Vi
Nếu chúng ta tính s mnh yếu ca các hp âm, ta có:
o F mnh hơn C (tuy C là hp âm ch, nhưng là dominant
ca F, nên F mnh hơn C)
o C mnh hơn G hoc G7 (G là dominant ca C)
o G mnh hơn Dm
o Dm mnh hơn Am
o Am mnh hơn Em
Vy xếp theo th t độ mnh yếu trong mt âm giai:
Các hp âm trong âm giai trưởng:
- Hp âm bc I ( có nt nn là ch âm - tonic): Hp âm g c, quan trng
nht ca bài hát, thường được dùng trường canh đầu tiên và để kết bài
hát .Nên dùng nhiu để cho bài hát được vng vàng. Hp âm bc I có th
chuyn đến bt c hp âm nào trong âm giai và bt c hp âm nào trong
âm giai cũng có th chuyn v nó.
- Hp âm bc V (có nt nn là thng âm - dominant): Hp âm quan trng
th nhì ca bài hát. Thường được dùng trong bán kết (half cadence) và
nht là dùng trong các gii kết để tr v hp âm ch.
- Hp âm bc IV là hp âm mnh nht trong âm giai, nên được cùng để
nhn mnh, hoc khi câu nhc vươn lên... Hp âm IV được dùng đặc bit
trong gii kết ʺgiáo đườngʺ (plagal cadence) cho cm giác ca ch
ʺAMENʺ.
- Hp âm bc ʺviʺ có cm giác ngược li vi hp âm bc ʺIʺ.
- Hp âm bc ʺiiʺ có v trí gn ging như hp âm bc ʺVʺ, nhưng nh nhàng
hơn.
- Hp âm bc ʺiiiʺ là hp âm yếu nht trong âm giai, đôi khi có cm giác ri
rc và t nht, khi dùng trước hp âm bc ʺviʺ người ta hay biến nó thành
III hay III7.
Hp âm trưởng thường tương đối ʺmnhʺ hơn hp âm th.
Trong âm giai trưởng, c 3 hp âm chính đều là hp âm trưởng, cho nên âm giai
trưởng gây cm giác mnh, vui, linh động, vv. Trong âm giai th, c 3 hp âm
chính đều là hp âm th, cho nên âm giai th gây cm giác nh nhàng, bun bã,
trm lng, vv...
Các nt trong mt bài hát có th t nt này nhy qua bt c mt nt nào khác,
còn hp âm thì thường chuyn theo mt quãng bc V (fifth progression) . S
chuyn cung căn bn trong âm giai được mô t qua hình đồ sau đây :