Đánh giá rủi ro thiên tai và đề xuất giải pháp thích ứng biến đổi khí hậu ở Phú Lương, Vĩnh Hà, Phú Vang, Thừa Thiên Huế

M ðU

► Tính cp thit ca ñ tài

Trong vài thp k gn ñây, các hot ñng ca con ngưi ñã và ñang góp phn

làm tăng ñáng k nng ñ các khí nhà kính trong khí quyn, t ñó làm tăng nhit ñ

toàn cu, dn ñn hàng lot nhng bin ñi nghiêm trng ca môi trưng t nhiên.

Nu không có nhng bin pháp gim thiu và thích nghi vi s bin ñi khí hu

(BðKH), có th s dn ñn nhng tác ñng nghiêm trng ñn an ninh con ngưi, môi

trưng và kinh t xã hi trong mt tương lai không xa [22].

Tha Thiên Hu (TTH) là mt tnh phía Nam ca vùng duyên hi Bc Trung

B, ña hình kéo dài theo phương Tây Bc – ðông Nam gm nhng dãy núi, gò ñi,

ñng bng nh hp chy song song vi ñưng b bin, th p dn t Tây sang ðông và

vùng ñm phá ven bin rng ln. Do nm trong vùng nhit ñi gió mùa Bc bán cu

nên ñây là khu vc va chu nh hư!ng gió mùa ðông Bc va b gió mùa Tây Nam

chi ph"i. Nhng ñ#t hn hán và xâm nhp m$n nghiêm trng xy ra hng năm; nhng

trn mưa vi lưu lư#ng và cưng ñ r t ln, các cơn dông, l"c t", lũ và lũ quét

thưng xuyên xu t hin. Ngoài ra, vi 127 km b bin tip giáp vi  bão Tây Bc

Thái Bình Dương, là  bão ln nh t hành tinh, hàng năm TTH thưng chu nh

hư!ng ca trung bình 0,6 cơn bão [26].

Do v trí ña lý, ñi&u kin ña hình và khí hu nêu trên, TTH ñư#c xem là mt

trong nhng ña phương r t d' b tn thương (DBTT) do thiên tai, nh t là bão, lũ, hn

hán. Hơn na, theo tính toán ca các nhà khoa hc, nhng BðKH ! Vit Nam có kh

năng di'n bin như sau [26]:

- Nhit ñ trung bình năm tăng khong 0,10 C / thp k. Mt s" tháng mùa hè,

nhit ñ tăng khong 0,1 - 0,30 C / thp k. V& mùa ñông, nhit ñ gim ñi trong các

tháng ñu mùa, tăng lên trong các tháng cu"i mùa.

- Lư#ng mưa tăng 10 %, cưng ñ mưa tăng t 5 – 10 %. Nhng d thưng dn

ñn lũ, hn s nhi&u hơn.

- Mùa bão có th kéo dài thêm, tn su t bão có th xu t hin thưng xuyên hơn,

cưng ñ bão có th mnh thêm.

- ðn năm 2070 lư#ng b"c hơi tăng lên t 3 – 8 %, lư#ng mưa tăng ít không ñ

bù li lư#ng nưc b"c hơi ñã dn ñn dòng chy trên các tri&n sông gim t 23-

40,5%, nh t là mùa kit, dòng chy lũ li có xu th tăng do cưng ñ mưa tăng.

- Mc nưc bin dâng cao thêm 3 – 15 cm vào năm 2010 và 100 cm vào năm

2100 làm cho xói l!, bi l p b sông, b bin tăng.

Như vy, BðKH có th gây ra nhi&u tác hi ñ"i vi kinh t - xã hi ca tnh

TTH. Trong s" 7 huyn, th xã và thành ph", Phú Vang là mt trong nhng ña bàn

DBTT nh t do các dòng lũ ln t thư#ng ngun ñ v& và gió bão, sóng ln, tri&u

dâng t bin. ( huyn này, 2 xã Phú Lương và Vinh Hà là nhng nơi d' b nh

hư!ng nh t b!i thiên tai, ñ$c bit bão và lũ l)t. Ngưi ta thưng ví xã Phú Lương là

“r"n lũ” ca huyn và thưng xuyên b ngp l)t gây thit hi v& nhà c*a, mùa màng.

Xã Vinh Hà ñư#c gi là mt xã “bán ño” ca vùng phía Nam phá Tam Giang – Cu

Hai do có phía ðông giáp ñm Hà Trung – Thy Tú, phía Tây và Nam giáp ñm cu

Hai. Vinh Hà là xã có din tích m$t nưc ln, chu nh hư!ng trc tip ca nhng

cơn bão ñn t bin ðông, nm trên ñưng thoát lũ vào mùa mưa bão và thưng

xuyên b nhi'm m$n vào mùa khô. Các xã này tr! nên DBTT hơn bao gi ht trong

b"i cnh BðKH và nhng tác ñng b t l#i ñã ñư#c d báo.

ð góp phn gim thiu tác ñng ca thiên tai trong b"i cnh BðKH hin nay và

giúp tăng kh năng phòng nga, thích +ng vi BðKH ! huyn ven bin Phú Vang,

chúng tôi chn ñ& tài: “ðánh giá ri ro và ñ xut bin pháp thích ng vi thiên tai

trong bi cnh bin ñi khí hu  hai xã Phú Lương và Vinh Hà, huyn Phú

Vang, tnh Tha Thiên Hu”.

► Tính mi ca ñ tài

- Phân tích, ñánh giá các him ha t nhiên ! Phú Lương và Vinh Hà trong xu

hưng nh hư!ng ca BðKH; ñánh giá năng lc qun lý và phòng nga thm ha,

phân tích tình trng DBTT do thiên tai trong b"i cnh BðKH.

- ð& xu t các bin pháp thích +ng vi BðKH ! ña bàn nghiên c+u.

► Mc tiêu nghiên cu

- ðánh giá ri ro các him ha t nhiên, kh năng d' b nh hư!ng và năng lc

+ng phó ca cng ñng các xã Phú Lương và Vinh Hà, huyn Phú Vang, tnh TTH.

- Xây dng mt s" bin pháp thích +ng vi thiên tai da vào cng ñng, góp

phn gim thiu tác hi do thiên tai trong b"i cnh b nh hư!ng b!i BðKH ti xã

Phú Lương và xã Vinh Hà, huyn Phú Vang, tnh Tha Thiên Hu.

CHƯƠNG 1

TNG QUAN TÀI LIU

1.1. Các khái nim v thiên tai và BðKH

1.1.1. Mt s khái nim v thiên tai

Thiên tai là hin tư#ng b t thưng ca thiên nhiên có th to ra các nh hư!ng

b t l#i và ri ro cho con ngưi, sinh vt và môi trưng. Thiên tai có th xy ra ! mt

vùng, mt khu vc nh t ñnh nào ñó (s m sét, núi l*a…), mt qu"c gia (bão, lũ l)t,

hn hán…), mt châu l)c (ñng ñ t, ñ+t gãy ña ch n…), ho$c trên toàn th gii (hin

tư#ng nóng lên toàn cu, hin tư#ng El Niño, La Niña…) [24].

Bão là mt nhi'u ñng sâu sc nh t trong cơ ch gió mùa mùa hè. ðó là mt

vùng khí áp th p gn tròn, có s+c gió t c p 8 (17,2 m/s) tr! lên, còn nhng vùng gió

xoáy có s+c gió t c p 6, c p 7 ñư#c gi là áp th p nhit ñi; bán kính mt cơn bão

vào khong 200–300 km, các ñưng ñ,ng áp gn ñng tâm và dày xít nhau, gây ra

gió r t mnh có th lên ti trên 35 m/s. Tr phn trung tâm ca bão gi là mt bão

l$ng gió, còn toàn b h th"ng có chuyn ñng xoáy ñi lên r t mãnh lit. Bão có tr

lư#ng -m r t ln, có năng lư#ng ni ti khng l. Mây hình thành trong bão là nhng

lp mây r t dày, cho mưa d di trên mt vùng rng ln. Riêng vùng trung tâm bão là

mt vùng gió yu, thm chí l$ng gió và thưng r t ít mây [9].

Lũ l)t là hin tư#ng nưc sông dâng cao trong mt khong thi gian nh t ñnh,

sau ñó gim dn. Trong mùa mưa lũ, nhng trn mưa tng ñ#t liên tip, cưng ñ

mnh, nưc mưa tích lũy nhanh trên lưu vc sông, phá, ao, h… làm cho nưc sông

tng ñ#t n"i tip nhau dâng cao, to ra nhng trn lũ trong sông, su"i, nu ñ t ti ch.

ñã no nưc thì nưc mưa ñ c vào dòng chy, d' gây ra lũ [1].

Hn hán là hin tư#ng lư#ng mưa thiu h)t nghiêm trng kéo dài, làm gim

hàm lư#ng -m trong không khí và hàm lư#ng nưc trong ñ t, làm suy kit dòng chy

sông su"i, h th p mc nưc ao h, mc nưc trong các tng ch+a nưc dưi ñ t gây

nh hư!ng x u ñn s sinh trư!ng ca cây trng, làm môi trưng suy thoái gây ñói

nghèo, dch bnh... Da vào nguyên nhân gây ra hn mà có th chia ra làm hai loi là:

hn ñ t và hn không khí [9].

Nưc bin dâng là s dâng mc nưc ca ñi dương trên toàn cu, trong ñó

không

bao gm tri&u và nưc dâng do bão… Nưc bin dâng ti mt v trí nào ñó có

th

cao hơn ho$c th p hơn so vi trung bình toàn cu vì có s khác nhau v& nhit

ñ

ca ñi dương và các yu t"

khác [4].

L"c là nhng xoáy vi hoàn lưu nh c/ hàng ch)c ñn hàng trăm mét, thưng

xy ra nhanh và không lan rng. L"c xoáy là nhng xoáy nh cu"n lên, thưng xy ra

khi khí quyn có s nhi'u lon và v& cơ bn là không d báo ñư#c [1].

El Niño là hin tư#ng nóng lên khác thưng ca nưc bin dc vành ñai xích

ño dài gn 10.000 km, t b bin Nam M0 ñn khu vc gia Thái Bình Dương. El

Niño gn li&n vi quá trình tương tác khí quyn - ñi dương rng ln. Hin tư#ng El

Niño thưng l$p li vi chu kỳ t 2 ñn 7 năm. El Niño ñư#c xác ñnh b!i ch s" dao

ñng nam bán cu (SOI). El Niño xu t hin khi SOI có giá tr âm, và ngư#c li là s

xu t hin ca hin tư#ng La Niña. Trên thc t, khí hu trái ñ t là tr)c ngang ca mt

ñ th hình sin gia mt cc là El Niño và cc kia là La Niña. El Niño và La Niña là

nguyên nhân ca nhi&u thiên tai b t thưng trên th gii như: mưa ln, bão, lũ ! vùng

này, hn hán, cháy rng ! vùng khác, gây thit hi ln v& ngưi và ca [13].

Thm ha là s phá v/ nghiêm trng hot ñng ca mt xã hi, gây ra nhng

tn th t v& con ngưi, môi trưng và vt ch t trên din rng, vư#t quá kh năng ñ"i

phó ca xã hi b nh hư!ng nu ch s* d)ng các ngun lc ca xã hi ñó. Thm

ha có th ñư#c phân loi theo t"c ñ xu t hin (ñt ngt hay t t), theo nguyên

nhân (do thiên nhiên, con ngưi, ho$c là do c hai). Thm ha là s kt h#p ca các

yu t" him ha, ri ro và tình trng DBTT [11].

Him ha là b t kỳ s kin, hin tư#ng không bình thưng nào có kh năng ñe

da cuc s"ng, tài sn ho$c các hot ñng ca con ngưi ñn m+c có th gây nên

thm ha. Him ha có th xy ra ñt ngt như lũ quét, sóng thn, st l! ñ t, ho$c

xy ra t t như hn hán, sa mc hóa, nưc bin dâng [11].

Ri ro là nhng thit hi ưc ñoán (s" ngưi cht, b thương, thit hi tài sn

và s ñình tr các hot ñng kinh t hay ñi s"ng) do mt hin tư#ng c) th gây ra.

Ri ro là hàm s" gia kh năng xy ra c) th và nhng thit hi tng trưng h#p s

gây nên. C)m t này cũng ñư#c s* d)ng theo nghĩa kh năng thm ha xy ra và

hu qu dưi tng m+c ñ thit hi c) th [11].

ðánh giá ri ro trong thm ha da vào cng ñng là mt quá trình tng h#p và

phân tích có s tham gia ca cng ñng v& các loi thm ha ñã xy ra và nhng m"i

ñe da hin ti ñ"i vi cng ñng (ñánh giá him ha), kt h#p vi s hiu bit v&

nguyên nhân sâu xa khin him ha tr! thành thm ha (ñánh giá tình trng DBTT)

và nhng ngun lc s3n có trong mt cng ñng ñư#c s* d)ng nhm gim nh ri ro

(ñánh giá kh năng) và cách nhìn nhn khác nhau v& ri ro [11].

ðánh giá him ha là quá trình ñánh giá trên nhng khu vc xác ñnh, các nguy

cơ xy ra hin tư#ng có th gây thit hi ! m+c ñ nào ñó trong mt khong thi gian

nh t ñnh. ðánh giá him ha bao gm vic phân tích các d liu chính th+c ho$c

không chính th+c, và gii thích chuyên môn các bn ñ ña hình, ña ch t, thy văn và

s* d)ng ñ t, cũng như vic phân tích các ñi&u kin kinh t, chính tr và xã hi [11].

Tình trng DBTT là khái nim ñ& cp ñn mt cá nhân, cng ñng, công trình,

dch v) ho$c khu vc ña lý s chu thit hi hay b ñình tr do nh hư!ng ca mt

him ha mang tính thm ha c) th. Kh năng DBTT do tác ñng ca BðKH là

m+c ñ mà mt

h

th"ng (t nhiên, kinh t - xã hi) có th b tn thương do BðKH,

ho$c không

có

kh năng thích +ng vi nhng tác ñng b t l#i ca BðKH

[4], [11].

ðánh giá tình trng DBTT là quá trình các thành viên trong cng ñng tham gia

xác ñnh các yu t" chu ri ro cao ñ"i vi m.i loi him ha và phân tích nguyên

nhân sâu xa làm cho nhng yu t" ñó chu ri ro [11].

ðánh giá kh năng là quá trình tìm hiu, phân tích nhm xác ñnh xem ngưi

dân làm gì trong thi kỳ khng hong ñ gim nh tác ñng gây hi ca him ha

và ñ ñm bo các ngun sinh s"ng ca h [11].

M"i quan h gia him ha (H), tình trng DBTT (V) và kh năng (C) có th

trình bày như sau:

Him ha (H) x Tình trng DBTT (V)

Ri ro trong thm ha =

Kh năng (C)

Ngun: [11]

Đề tài: Đánh giá rủi ro và đề xuất biện pháp thích ứng với thiên tai trong bối cảnh biến đổi khí hậu ở hai xã Phú Lương và Vĩnh Hà, huyện Phú Vang, tỉnh Thừa Thiên Huế

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

Xác nhận đăng nhập

Đăng nhập từ tài khoản này?

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi